Ο προσφυγικός Ναός της Αγίας Παρασκευής Καστέλλου κτίστηκε το 1936 με το μόχθο και τον ιδρώτα των κατοίκων του ομώνυμου συνοικισμού και τους απανταχού Έλληνες πρόσφυγες από την Αγία Παρασκευή Κρήνης Μικράς Ασίας.
Εκεί φυλάσσεται η ιστορική και θαυματουργή εικόνα της Αγίας Παρασκευής, η οποία μεταφέρθηκε στη Χίο μαζί με άλλα σημαντικά εκκλησιαστικά κειμήλια από τους πρόσφυγες κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Οι Αγιοπαρασκευούσιοι της Μικράς Ασίας, στην πλειονότητα τους αλιείς, με κίνδυνο της ζωής τους και με όπλο την πίστη στον Θεό και την πατρίδα, κατάφεραν να μεταφέρουν πολλά σπουδαία εκκλησιαστικά κειμήλια μαζί με σημαντικά έγγραφα και άλλα αντικείμενα, διασώζοντας έτσι τη μνήμη του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα αγιογραφήθηκε τον 17ο αιώνα στο μοναστήρι που βρισκόταν στο νησί Γούνι, στη χερσόνησο της Ερυθραίας. Αργότερα, χωρίς να γνωρίζουμε την ακριβή χρονολογία, ένας Κωνσταντινουπολίτης βρήκε καταφύγιο κυνηγημένος από τους Τούρκους στο χωριό της Αγίας Παρασκευής, και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης συγκέντρωσε τα ασημικά από τα σπίτια του χωριού και έφτιαξε την αργυρή επικάλυψη της εικόνας.
Στις 14 Οκτωβρίου ο Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής Καστέλλου στη Χίο γιορτάζει την ανάμνηση του θαύματος που εκτέλεσε η Αγία Οσιομάρτυς Παρασκευή, το 1442.
Το θαύμα του 1442
Το απόγευμα της 13ης Οκτωβρίου του 1442, ένας ιερομόναχος ονόματι Αμβρόσιος πήγε στον ιερό ναό της Αγίας Παρασκευής, όπου ήταν εφημέριος, να τελέσει Εσπερινό. Ο ναός βρισκόταν στο ανώτερο και ακρότατο μέρος του Κάστρου, στη Χώρα του νησιού. Κατά τη διάρκεια του Εσπερινού, άρχισε να πέφτει αδιάκοπα καταρρακτώδης βροχή.
Επρόκειτο για πραγματική θεομηνία. Εξαιτίας της ραγδαίας καταιγίδας, η οποία εξακολουθούσε με αμείωτη ένταση, ο Αμβρόσιος, ιερέας άξιος, άνθρωπος ευλαβής και θεοφοβούμενος, παρέμεινε στον ιερό ναό και προσευχόταν αδιάκοπα στον Θεό και την αγία Του Παρασκευή να καταπαύσει την τρομερή καταιγίδα που από ώρες είχε πλήξει το νησί, ενώ αγνοούσε ακόμη ότι η θάλασσα είχε πλημμυρίσει και ορμούσε να καταποντίσει τη Χώρα της Χίου.
Καθώς η νύχτα είχε προχωρήσει και ξημέρωνε η 14η Οκτωβρίου, ο Αμβρόσιος κατέβασε το στασίδι για να ξεκουραστεί λίγο, πριν συνεχίσει τις θερμές προσευχές του, και φαίνεται ότι κοιμήθηκε ελαφρά.
Τότε, είδε όραμα ενύπνιο: η στέγη της εκκλησίας άνοιξε και εμφανίστηκε ένα φωτεινότατο σύννεφο, μέσα στο οποίο είδε μια εξαιρετικά σεμνή γυναίκα που με τα χέρια της σηκωμένα προς τον ουρανό, ήταν παραδομένη στην προσευχή.
Ο Αμβρόσιος έτρεμε από το φόβο του, και τότε ακούστηκε μια γυναικεία φωνή που έλεγε: «Αμβρόσιε, μη φοβού. Εγώ είμαι η Οσιομάρτυς Παρασκευή, σέσωσταί σου η Πατρίς».
Όταν άκουσε αυτά τα λόγια ο Αμβρόσιος αποτίναξε από τα βλέφαρά του τον λιγοστό ύπνο, και με δύο αντικρουόμενα συναισθήματα στην ψυχή του, φόβο και χαρά, άρχισε να ψέλνει τον όρθρο με μεγαλύτερη ακόμη ευλάβεια.
Εν τω μεταξύ είχε ξημερώσει, και η ορμή της καταιγίδας είχε ήδη κοπάσει λίγο. Έτσι, μπόρεσαν κάποιοι κάτοικοι να φτάσουν στο ναό και να πληροφορήσουν τον π. Αμβρόσιο ότι η θάλασσα ξεχείλισε, έφτασε ως το ύψος της Παναγίας της Ελεημονήτριας, και απειλούσε να καταποντίσει όλη τη Χώρα. Τότε ο Αμβρόσιος διηγήθηκε στους κατατρομαγμένους ανθρώπους το όραμα και την εμφάνιση της αγίας Παρασκευής. Η είδηση μαθεύτηκε σε όλο το νησί, και όσοι μπορούσαν αψήφησαν τη θεομηνία και κατέφθασαν στον ιερό ναό. Εκεί πρόσπεσαν στο Θεό και την Αγία Παρασκευή, λιτάνευσαν την ιερή εικόνα της, και με θερμά δάκρυα παρακαλούσαν την αθλοφόρο οσιομάρτυρα να μεσιτεύσει στον Κύριο και να τους σώσει από την καταστροφή.
Από τότε και κάθε χρόνο, στις 14 Οκτωβρίου οι κάτοικοι της Χίου γιορτάζουν με ευλάβεια τη μνήμη του μεγάλου θαύματος.
Μάλιστα, για να δείξουν την ευγνωμοσύνη και την αγάπη τους προς την Αγία, οικοδόμησαν περικαλλή ναό αφιερωμένο στο άγιο όνομά της, στην άκρη του γιαλού, για να κρατάει η αγία τη θάλασσα χαλινωμένη και να μην κινδυνέψει ξανά το μυροβόλο νησί. Ο ναός αυτός καταστράφηκε από τους Τούρκους κατά τις σφαγές του 1822. Όταν συνέβη το θαύμα, η Χίος ανήκε ακόμη στην εξουσία των Γενουατών.
