O Αλεξάντερ Μπιλίνις, Έλληνας δεύτερης γενιάς από το Σικάγο και λάτρης της ιστορίας του Βυζαντίου ταξίδεψε στη Νότια Ιταλία αναζητώντας μνημεία και ίχνη της βυζαντινής περιόδου. Εκεί γνώρισε και γοητεύτηκε από τους ανθρώπους, τη γλώσσα και την κουλτούρα των Γκρίκων, της ελληνικής μειονότητας της Κάτω Ιταλίας. Όπως εξηγεί οι κοινότητες των Ελλήνων στο Σαλέντο και την Καλαβρία είναι τελείως διαφορετικές από οποιαδήποτε άλλη ξένη κοινότητα της Ιταλίας.
Το ταξίδι του ξεκίνησε από τη Νάπολη, (αρχαία Νεάπολις) με προορισμό τη χερσόνησο του Σαλέντο, όπου βρίσκονται τα «Εννιά Χωριά» η αλλιώς η Γκρετσία Σαλεντίνα.
Η άλλη ελληνόφωνη περιοχή της Ιταλίας είναι η Γκρετσία Μποβεσία στη χερσόνησο της Καλαβρίας, όπου μιλάνε όμως μια λίγο διαφορετική εκδοχή των Γκρίκος.
Από τη Νάπολη έφτασε στο λιμάνι του Μπάρι, που θεωρείται προορισμός που πρέπει να επισκεφθεί κάποιος οπωσδήποτε γιατί είναι το τελευταίο οχυρό που έχασαν οι Βυζαντινοί από τους Νορμανδούς και επιπλέον γιατί εκεί υπάρχει ο Άγιος Νικόλαος, του οποίου το λείψανο μετέφεραν από τη Μ. Ασία ναυτικοί από το Μπάρι. Το λείψανο κείται έκτοτε στην κρύπτη της Βασιλικής του Αγίου Νικολάου, μια θαυμάσια καθολική εκκλησία το ιστορικό κέντρο του Μπάρι. Το αξιοθαύμαστο είναι ότι μέσα στην κρύπτη στεγάζεται ένα ορθόδοξο εκκλησάκι.
Στο Μπάρι όμως, όπως περιγράφει ο Αλεξάντερ Μπιλίνις, δεν φαίνεται να υπάρχει καμία σύνδεση με το βυζαντινό παρελθόν. Αντίθετα, νοτιότερα, στο Σαλέντο, τα ίχνη του Βυζαντίου αλλά και του ελληνισμού γενικότερα είναι κάτι παραπάνω από εμφανή.
Διασχίζοντας την αουτοστράντα ο ταξιδιώτης δεν έχεις πολλές ενδείξεις ότι βρίσκεται στην Γκρετσία Σαλεντίνα, «μια μικρή όαση ελληνικής γλώσσας και κουλτούρας στη μέση της Χερσονήσου της Σαλεντίνας», περιγράφει ο Αλεξάντερ. Σταμάτησε στο χωριό «Καλημέρα» όπως οι ντόπιοι καλωσορίζουν τους ξένους με ένα «Καλώς ήρθες» στην είσοδο του χωριού. Επισκέφθηκε και τα «Εννιά Χωριά» της Γκρετσία Σαλεντίνα, που όπως περιγράφει, αποτελούσαν κάποτε μέρος μιας μεγαλύτερης ελληνόγλωσσης περιοχής που συρρικνώθηκε με τα χρόνια.
(Φωτ.: neoskosmos.com)
Τον εντυπωσίασε η ομορφιά, οι ελαιώνες, το γεγονός ότι τα χωριά έχουν αναπτυχθεί γύρω από μια εκκλησία σε στυλ μπαρόκ, κυρίως όμως ότι η περιοχή έχει τα ίδια χρώματα και οι εκκλησίες τους ίδιους τρούλους που συναντάμε στη Νάξο και στην Κέρκυρα.
Βρήκε δίπλα στα συντηρημένα ορθόδοξα εκκλησάκια, τις εν ενεργεία καθολικές εκκλησίες. Έτσι κι αλλιώς οι εκκλησίες στην περιοχή είναι εδώ και πολλούς αιώνες καθολικές.
Η Ορθοδοξία υποχώρησε εδώ προς όφελος του δόγματος των Ουνιτών, στοιχεία του οποίου διατηρήθηκαν έως το 1600, οπότε το καθολικό τελετουργικό και δόγμα κυριάρχησε. Παρόλα αυτά συναντάς ακόμα και ορθόδοξους και ουνίτες.
Ιδιαίτερη εντύπωση του προκαλούν τα στοιχεία που συναντά του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, όπως ο αργαλειός. Εξίσου τον εντυπωσίασαν οι ζωηροί χοροί, που δεν έχουν όμως, όπως υποστηρίζει, το «πικάντικο» στοιχείο της Ανατολής.
Ελληνόφωνοι της Γκρετσία Μποβεσία με παραδοσιακές φορεσιές (φωτ.: wikipedia)
Στη Νότια Ιταλία βέβαια υπάρχει και μεγάλη μερίδα του πληθυσμού που μιλάει αλβανικά, που έχει κοινή κουλτούρα με τους Αρβανίτες της Ελλάδας, και συνήθως είναι ουνίτες ή ορθόδοξοι και πολιτισμικά πολύ κοντά στο Βυζάντιο. Πολλοί ήρθαν στην Ιταλία κατά την Οθωμανική περίοδο από διάφορα μέρη της Ελλάδας και ακόμα φοράνε φουστανέλα στις διάφορες γιορτές τους, όπως περιγράφει ο Αλεξάντερ.
«Οι Έλληνες της Γκρετσία Σαλεντίνας είναι μια ζωντανή κοινότητα με μεγάλη λαχτάρα για τη ζωή. Είναι Καθολικοί Ιταλοί που μοιράζονται το ίδιο αίμα με τους Έλληνες, όπως και πλευρές της κουλτούρας και της γλώσσας, αλλά δεν μοιράζονται τη θρησκεία και την ξεχωριστή προσωπικότητά τους. Είναι μια χαμένη ελληνική πατρίδα, αλλά οι ίδιοι (σ.σ.: οι Γκρίκος) δεν αισθάνονται χαμένοι και πράγματι είναι στο σπίτι τους. Έτσι αισθάνθηκα και εγώ όταν βρέθηκα εκεί», σημειώνει ο Αλεξάντερ.
Με την απόλυτη πεποίθηση ότι «ο τόπος θύμιζε τόσο πολύ Ελλάδα», ο Αλέξαντερ ταξίδεψε από το Μπρίντιζι στην Πάτρα, εκεί από όπου ξεκίνησε ο πατέρας του για να πάει μετανάστης στην Αμερική.
Για την ιστορία
Το όνομα Γκρίκο(ς) προέρχεται από την παραδοσιακή ονομασία για τους Έλληνες στην ιταλική χερσόνησο, και πιστεύεται πως έχει αποδοθεί έτσι περιγράφοντας την αρχαία ελληνική φυλή των Γραικών, οι οποίοι σύμφωνα με τον μύθο πήραν το όνομα τους από τον Γραικό, και ήταν μια από τα πρώτα ελληνικά φύλα που αποίκησαν την Ιταλία. Η περιοχή η οποία έγινα αργότερα γνωστή ως Magna Graecia (Μεγάλη Ελλάδα) πήρε την ονομασία της από αυτούς. Οι λαοί της αρχαίας ιταλικής χερσονήσου και αργότερα και οι Ρωμαίοι, χρησιμοποίησαν αυτό τον όρο για να περιγράψουν και όλους τους υπόλοιπους Έλληνες, και οι παραλλαγές του όρου αυτού με την πάροδο των αιώνων επικράτησε σε όλες σχεδόν τις ξένες γλώσσες της Δύσης ως η ονομασία των Ελλήνων.
Πηγή: neoskosmos.com
