Έφτασα στη Θεσσαλονίκη από την Αθήνα. Εκεί με συνάντησε ο ξάδελφος του εμπνευστή της ιδέας επιστροφής στην Ιραγκά, Ερωτόκριτου Σαββίδη, ο Γιώργος, ένας από τους οδηγούς της αποστολής. Τον βοήθησα να μεταφέρει κάποια πράγματα που προορίζονταν για το ελληνικό χωριό της Γεωργίας, τον τόπο όπου γεννήθηκαν οι παππούδες και γιαγιάδες τους. Το τηλέφωνό του δεν σταμάτησε να χτυπά. «Όχι θεία, δεν μπορώ να κουβαλήσω άλλα. ’Κί χωρούν απές», έλεγε σε κάθε του τηλεφώνημα. Συγγενείς και φίλοι ήθελαν να στείλουν ρούχα, τρόφιμα και δώρα στους εναπομείναντες κατοίκους του χωριού και στην εκκλησία.
Η άρνησή του γινόταν με βαριά καρδιά. Δεν μπορούσε όμως να κάνει αλλιώς.
Αφού με φιλοξένησε στο σπίτι του για λίγα λεπτά ξεκούρασης, φύγαμε για το κεντρικό σημείο συνάντησης, τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης. Η ώρα κόντευε οκτώ… Παντού γύρω εκεί έβλεπες μεγάλες βαλίτσες και σιωπηλούς ταξιδιώτες. Άλλοι από Θεσσαλονίκη και τα περίχωρα, άλλοι από Αθήνα και κάποιοι από Κύπρο. Αρκετοί από αυτούς είχαν να πάνε 25 χρόνια στη γενέτειρά τους. Δεν μπορούσες να διακρίνεις ακόμα τα συναισθήματά τους.
Βαλίτσες με δώρα, ρούχα και διάφορα αντικείμενα με προορισμό τους ανθρώπους τους στην Ιραγκά
Πού θα μπουν όλα αυτά, σκεφτόμουν, καθώς ο όγκος των αποσκευών ήταν τεράστιος. «Αφήστε πράγματα που δεν χρειάζεστε εδώ», φώναζε ο οδηγός, με σκοπό να υπάρχει άνεση στα λεωφορεία. Τα λεωφορεία δε, με δυο όμορφες επιγραφές · «Μιθριδάτης» και «Αλέξανδρος» (ονόματα τα οποία θα έδινε ο Ερωτόκριτος Σαββίδης λίγες μέρες μετά στα παιδιά του, κατά τη βάφτισή τους στην Ιραγκά). Ανάμεσα στις αποσκευές χαλιά για την εκκλησία του χωριού, ακόμη και οικοδομικά υλικά για την επισκευή διαφόρων μνημείων στο χωριό τους.
Θα γιόρταζαν τα 160 χρόνια από την ίδρυση του χωριού τους και την εορτή του Προφήτη Ηλία.
Τα πούλμαν ξεκίνησαν και η ιστορία της επιστροφής άρχισε να γράφεται… Λίγα λεπτά αργότερα, η παρέα έπαιρνε φωτιά από τη λύρα, το νταούλι, το τουμπελέκι, το αγγείο και το ακορντεόν. Γέλιο, χαρές, συγκινητικές ιστορίες και ποντιακά εδέσματα έδιναν και έπαιρναν. Η γιορτή του Προφήτη Ηλία –με το Παλαιό Ημερολόγιο– είχε ήδη ξεκινήσει. Θα κορυφωνόταν στην Ιραγκά λίγες ημέρες αργότερα.
Η μεγάλη γιορτή του Προφήτη Ηλία που ξεκίνησε μέρες πριν από αυτή
Ακόμα και στις στάσεις, όμως, χορεύαμε και γλεντούσαμε.
Περάσαμε την Κωνσταντινούπολη δίχως να σταματήσουμε λόγω της επικινδυνότητας της περιοχής, και φθάσαμε στον Πόντο. Από το μικρόφωνο προσπαθούσα να ενημερώσω τους συνεπιβάτες μου για όλα όσα ήξερα για τους ποντιακούς τόπους: Κιουμούς Ματέν, Μερζιφούντα, παραδίπλα η Αμάσεια, Σαμψούντα… Τραπεζούντα. Τα είχα ζήσει έντονα αυτά τα μέρη καθώς περνούσα με το ποδήλατο το 2012, στο δικό μου προσκυνηματικό ταξίδι στα μέρη των προγόνων μου.
Κι έπειτα πήραμε το δρόμο για τη δύσβατη περιοχή της Σάντας.
Πέτρινο γεφύρι στο Γιάμπολη ποταμό
Πράσινο και τρεχούμενα νερά παντού. Ποτάμια να κυλούν σαν δάκρυα στον Εύξεινο Πόντο. Ίσως να είναι τα δάκρυα της ιστορίας μαζί με εκείνα των άταφων νεκρών μας. Ίσως μαζί και τα δάκρυα των προγόνων των ταξιδιωτών, που συγκινήθηκαν από την απόφασή τους να επισκεφθούν όλοι μαζί τη γενέτειρά τους.
’Σ σα Φτελένια, ’ς ση Κοπαλάντων τη μαχαλά
Στο χωριό Φτελένια, όπου πλέον ζουν Τούρκοι όπως και σε όλα τα χωριά της Σάντας, βρίσκεται η συνοικία Κοπαλάντων μέσα στην οργιώδη βλάστηση των Ποντικών Άλπεων. Το κάθε σπίτι έχει τον κήπο του και τα ζαρζαβατικά του. Εκεί τραγουδήσαμε «Την πατρίδα μ’ έχασα» πάνω από τα ερείπια του ναού του Αγίου Χαραλάμπους. Στιγμές μοναδικές και συγκινητικές. Δεν μπορούσα να σταματήσω να απαθανατίζω στιγμές και μέρη με το φακό μου.
Από κει έχπασα μια ρίζα δυόσμου η οποία είναι πλέον φυτεμένη στον κήπο μου.
Αργότερα, από την ενορία των Ζουρνατζάντων πια, βλέπαμε τα άλλα έξι χωριά στις απέναντι πλαγιές του βουνού. Εκεί ανάψαμε κεριά στην ερειπωμένη εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Λίγο πιο πέρα και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Μια αναμνηστική φωτογραφία θα μας θυμίζει στο μέλλον τις ωραίες αυτές στιγμές.
Αντάμωμα Ποντίων από το παρελθόν και το παρόν στα μέρη της Σάντας
Περάσαμε έπειτα προς την πλευρά που ήταν οι έξι παλιές ενορίες (Πιστοφάντων, Ισχανάντων, Τσακαλάντων, Πινατάντων, Κοζλαράντων και Τερζάντων). Επισκεφθήκαμε τη μεγαλύτερη ενορία, αυτή των Πιστοφάντων. Μια επιβλητική πηγή δίπλα από την εκκλησία του Αγίου Χριστοφόρου.
Η δείσα, το μαγευτικό αυτό φαινόμενο του Πόντου, είχε κάνει ήδη την εμφάνισή της. Η πρόσβαση για να πάμε στο χωριό Πινατάντων, όπου έφυγαν οι πρόγονοι αρκετών από τους προσκυνητές, ήταν πλέον δύσκολη. Η δείσα περιόριζε στα λίγα μέτρα την ορατότητα και ο καιρός άρχισε να βρέχει. Όμως πήγαμε…
Ιστορίες εύθυμες αλλά και μνήμης, έδιναν άλλη αύρα στο ταξίδι
Η μεγάλη γιορτή στην ενορία Πινατάντων
Στην Πινατάντων μπήκαμε στην εκκλησία του Προφήτη Ηλία. Ξαφνικά, πέντε ζιπκοφόροι κι ένας λυράρης από την περιοχή που μας συνόδευαν, μαζί με τον νταουλτζή της αποστολής, μας επεφύλασσαν μια έκπληξη. Χόρεψαν το χορό σέρρα και το χορό των μαχαιριών δίπλα από το ναό, ενώ αργότερα με τίκ’ Τόνιας συνεχίστηκε το γλέντι κι έτσι στήθηκε μια μικρή γιορτή στο μέρος από όπου έφυγαν οι πρόγονοί τους πριν από 160 χρόνια.
Οι πέντε ντόπιοι χορευτές που τίμησαν την αποστολή
Για να διευκολύνει το χορό, ένας ντόπιος εμακέλεψεν τα χορτάρεα. Ανθρώπινη στιγμή, δυνατή. Άραγε πόσοι είναι ευλογημένοι να ζήσουν τέτοια συναισθήματα;
Στο δρόμο για τη μονή της Παναγίας Σουμελά
Ήρθε η ώρα να πάρουμε το δρόμο για την Ιερά Βασιλική, Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου Σουμελά. Περάσαμε από τα παρχάρια, από τον ανηφορικό δρόμο σε υψόμετρο πάνω από 2.000 μέτρα. Εκεί στα ιστορικά παρχάρια του Πόντου κάναμε στάση για τσάι, όπου δοκιμάσαμε και πεντανόστιμα παρχαρί τυρία. Μέρη νοσταλγικά, ευωδίες παράξενες αλλά γνώριμες στη μνήμη σου, σαν να τις έχεις μυρίσει κάπου, κάποτε, αλλά αναδύονται μόνο στα χώματα που πατάς εκείνη τη στιγμή.
Εικόνες πατρίδας που κόβουν την ανάσα. Μέρη συγκλονιστικά, δικά μας, γραικικά
Ο δρόμος περνά ανάμεσα σε πανύψηλα δέντρα, καταρράκτες και ποτάμια. Δίχως να έχω έρθει ποτέ από αυτήν τη διαδρομή αναγνώρισα αμέσως τον ιερό βράχο, το θρόνο της Παναγίας των Ποντίων. «Αυτός είναι ο βράχος της Σουμελά» έλεγα στους συνεπιβάτες μου. Ήμουν απόλυτα βέβαιος. Μέχρι που λίγο πιο κάτω, με επιβεβαίωσε η πινακίδα. Δεν μπορώ να εξηγήσω κάποια πράγματα που έχω ζήσει μέχρι σήμερα στον Πόντο…
Η φλόγα της πίστης και της ζωής
Η μονή, κρυμμένη πίσω από την ομίχλη. Κάποιοι από μας πήγαμε από το πανάρχαιο μονοπάτι. Γνωρίζαμε ότι το σημείο είναι κλειστό λόγω έργων, όμως δεν περιμέναμε ότι θα ήταν σε τέτοιο εύρος απαγορευμένη η πρόσβαση. Αναγκαστήκαμε να πάρουμε άλλο μονοπάτι, όμως αυτό μας οδήγησε στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας. Πρώτη φορά σε αυτό το σημείο. Δέος. Δέος ακόμα μεγαλύτερο όταν έφυγε η ομίχλη και φάνηκε η μονή Σουμελά. Γυρίσαμε πίσω και… παρανομήσαμε. Πηδήξαμε τα μεταλλικά κιγκλιδώματα και μπήκαμε στον περίκλειστο χώρο απλά για να ανάψουμε τα κεριά μας.
Κατεβαίνοντας, ανάψαμε σε άλλο σημείο από που φαινόταν η μονή τα κεριά των πιστών Ιραγκαλήδων, φλόγα μνήμης για όλη την ανθρωπότητα. Από τα ριζά του βράχου πήρα λίγο χώμα, για να τα βάλω στους τάφους των δικών μου ανθρώπων που έφυγαν. Πού να γνώριζα ότι λίγες ώρες αργότερα θα μάθαινα ότι και ο πατέρας μου άφησε πρόωρα τον κόσμο μας…
Οι «ρίζες» του βράχου που κρατά τη μονή της Παναγίας Σουμελά
Το δικό μου ταξίδι προς την Ιραγκά, κάπου εκεί σταματούσε. Δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Επέστρεψα για να συνοδεύσω τον πατέρα. Όμως έγινα Ιραγκαλής για λίγες ημέρες. Ένιωσα τη φιλοξενία, την αγάπη αυτών των ανθρώπων αλλά και την ωραία τρέλα που κουβαλάνε. Κυρίως ένιωσα τη νοσταλγία τους για την ερειπωμένη αυτή περιοχή που θέλησαν έστω και για λίγο να της θυμίσουν την ελληνικότητά της.
Βασίλης Καρυοφυλλίδης
____
- Το άρθρο αυτό το αφιερώνω στην ψυχή του πατέρα μου, Νικόλαου Καρυοφυλλίδη που πέθανε στις 30 Ιουλίου, και της γιαγιάς μου Μαρούλας Καρυοφυλλίδου (το γένος Σαββίδη) που πέθανε την ημέρα που αποχαιρετούσαμε τον πατέρα, 1η Αυγούστου 2016.
