Στις 14 Σεπτεμβρίου 1922, ανήμερα του Σταυρού, μετά από ένα οδυνηρό τριήμερο αγωνίας και διωγμών των Ελλήνων, η Σμύρνη τυλίγεται στις φλόγες από τους Τούρκους που θέλουν να σβήσουν ό,τι ελληνικό υπάρχει σ’ αυτήν την ιστορική ελληνική πόλη. Να σβήσουν την ιστορία, τον πολιτισμό της, αλλά και τους Έλληνες που την δημιούργησαν.
Στα ερείπια της πανέμορφης αυτής ελληνικής πόλης, που χτίστηκε πριν από 3.000 χρόνια και είχε ανακαινιστεί από τον Μεγαλέξανδρο, ενταφιάζεται πλέον οριστικά η «Μεγάλη Ιδέα» με την οποία γαλουχήθηκαν πολλές γενιές Ελλήνων και στο πρόσωπο του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε βρει τον εκφραστή της…
Από νωρίς το πρωί του Σταυρού, μόλις αποχώρησαν τα ελληνικά στρατεύματα, ένα τμήμα 400 τσετών του Κιορ Πεχλιβάν εισέρχεται από τη δυτική πλευρά της Σμύρνης και αμέσως μετά πεζικά τμήματα του τουρκικού στρατού υπό τον στρατηγό Νουρεντίν Μπέη εισβάλλουν στην πόλη και προβαίνουν σε μαζικούς διωγμούς και φόνους Ελλήνων. Καθώς περνά η ώρα, και άλλοι τσέτες κάνουν επιδρομές στις γειτονιές· βάζουν φωτιές, λεηλατούν, σφάζουν, βιάζουν, και επιδίδονται σε κάθε είδους φρικαλεότητα εις βάρος των χριστιανών Ελλήνων και Αρμενίων.
Η πρώτη φωτιά ξεκίνησε από την αρμενική συνοικία. Οι Αρμένιοι, όταν είδαν τους εξαγριωμένους τσέτες, έτρεξαν στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου για να σωθούν. Οι θύτες τους όμως, χωρίς οίκτο, ανατίναξαν το ναό κι έβαλαν φωτιές παντού.
Μετά οι επιδρομές επεκτάθηκαν στις ελληνικές γειτονιές, και οι μόνες που δεν πειράχτηκαν ήταν η εβραϊκή γειτονιά και η τουρκική. Αφού επί ένα τριήμερο λεηλάτησαν και κατέστρεψαν σπίτια και μαγαζιά, παρέδωσαν την πόλη στις φλόγες. Πολλοί κρύφτηκαν στα υπόγεια και τις καταπακτές για να σωθούν προσωρινά, αλλά η ασφυξία από τους καπνούς τούς ανάγκασαν να βγουν στους δρόμους, όταν οι φλόγες κύκλωσαν τα σπίτια τους.
(φωτ.: National Geographic)
Όλη τη νύχτα ακούγονταν γοερές κραυγές και πυροβολισμοί σε διάφορα μέρη της Σμύρνης. Αμερικανοί υπήκοοι αφηγούνται ότι έβλεπαν παντού πτώματα Ελλήνων, σκόρπια στους δρόμους. «Είδαμε», έγραφαν οι Αμερικανοί, «εννέα κάρα φορτωμένα πτώματα από την περιοχή που είναι γύρω από το Διοικητήριο, και άλλοι είδαν τρία κάρα με πτώματα στην περιοχή του Αστυνομικού Τμήματος…».
Ανεμπόδιστοι οι τσέτες και ο στρατός κυνηγούσαν κι έσφαζαν όπου έβλεπαν Έλληνες να τρέχουν αλλόφρονες να σωθούν από τις φωτιές… Τα σοκάκια γέμισαν πτώματα. Πάνω από 700.000 Έλληνες στην ακτογραμμή της Σμύρνης τρέχουν πανικόβλητοι, ψάχνοντας τρόπους προστασίας της ζωής τους και των μικρών παιδιών τους.
Ο ύπατος αρμοστής Αριστείδης Στεργιάδης, το όνειδος της Ελλάδος, τον οποίο τοποθέτησε στη Σμύρνη ο Βενιζέλος, βρισκόταν πλέον ασφαλής στη Γαλλία, αφού τον παρέλαβε αγγλικό πολεμικό πλοίο.
Οκτώβριος του 1920 στη Σμύρνη (αριστερά ο Αρμοστής Στεργιάδης, δίπλα του ο στρατηγός Λεωνίδας Παρασκευόπουλος και δεξιά ο στρατηγός Θόδωρος Πάγκαλος)
Ο Άγιος των Σμυρνιών, μητροπολίτης Χρυσόστομος, εμαρτύρησε νωρίτερα με τον πλέον φρικτό τρόπο, όπως και άλλοι μητροπολίτες… Οι φωτιές που έβαλε, κατά μαρτυρία Άγγλων, ο τούρκικος στρατός, είχαν ζώσει όλα τα παραλιακά κτίρια. Καίγονταν εκκλησιές, νοσοκομεία, εμπορικά καταστήματα, φιλανθρωπικά ιδρύματα, ξένα προξενεία και τράπεζες…
Οι άτακτοι τσέτες επιδίδονταν σε φόνους, λεηλασίες καταστημάτων και σπιτιών, αρπαγές γυναικών και παρθένων. Και όταν εμφανίστηκε ο Χίτλερ της εποχής εκείνης, ο Μουσταφά Κεμάλ, ξέσπασαν σε ζητωκραυγές.
Ο στρατηγός Νουρεντίν (φωτ. δεξιά) εκδίδει διάταγμα με το οποίο χιλιάδες Έλληνες και Αρμένιοι στρατεύσιμης ηλικίας οδηγούνται στην ενδοχώρα ενώ όλοι οι άλλοι θεωρούνται αιχμάλωτοι πολέμου κι έχουν διορία να φύγουν μία εβδομάδα. Διαφορετικά θα οδηγούνταν στην Ανατολία… Τις τραγικές εκείνες ώρες, αγγλικά, γαλλικά και αμερικανικά πλοία βρίσκονται αγκυροβολημένα στο λιμάνι της Σμύρνης και τα πληρώματά τους δείχνουν πλήρη αδιαφορία για όσα φρικτά γίνονται. Μένουν ξεδιάντροπα απαθή στις σφαγές!
Όσοι από τους κυνηγημένους Έλληνες βουτούν και κολυμπώντας φτάνουν και σκαρφαλώνουν στα πλοία τους, οι ναύτες με τους υποκοπάνους των όπλων τούς χτυπούν με αγριότητα στα χέρια. Αυτοί πέφτουν στην θάλασσα και πνίγονται. Η θάλασσα γεμίζει με πτώματα…
(φωτ.: National Geographic)
Τα θύματα εκείνης της σφαγής, Έλληνες και Αρμένιοι, υπολογίστηκαν στις 150.000. Ανέπαφη στη Σμύρνη έμεινε μόνο η εβραϊκή συνοικία και η φυσικά η τουρκική… Όλες οι άλλες έγιναν στάχτη!
Η άλλη… άποψη για την Καταστροφή
«…Φωτιά! Βάλαν φωτιά στη Σμύρνη! Κοκκινόμαυρες φλόγες τινάζονται στον ουρανό. Είναι η Αρμενογειτονιά… Η φωτιά απλωνόταν παντού. Ντουμάνιασε ο ουρανός. Σφαγή! Σφαγή! Παναγιά μου βοήθα! Σώστε μας! Τούρκοι-τσέτες μας σφάζουνε! Έλεος! Χιλιάδες άνθρωποι πέφτουν στη θάλασσα για να σωθούν και πνίγονται. Οι τσέτες σφάζουνε, πλιατσικολογούνε… Σταυρώνουν παπάδες στις εκκλησιές, ξαπλώνουν μισοπεθαμένα κορίτσια στις άγιες τράπεζες και τα ατιμάζουν… Το τούρκικο μαχαίρι θερίζει…»
Αυτά γράφει στα Ματωμένα χώματα η Διδώ Σωτηρίου, ενώ για σκοτωμούς και φρικαλεότητες γράφει στο βιβλίο του Μικρασία χαίρε και ο Ηλίας Βενέζης που στρατολογήθηκε στα αμελέ ταμπουρού, τα τάγματα εργασίας, κι έζησε από κοντά τα γεγονότα…
Οι άντρες μεταφέρονται στα τάγματα εργασίας (φωτ.: National Geographic)
Όλα αυτά, σε αντίθεση με κάποιους αναθεωρητές της ιστορίας που μιλούν (ποιος άραγε τους τα υπαγορεύει;) και δίνουν τη δική τους εκδοχή στα γεγονότα, όπως «Οι Έλληνες συνωστίζονται στο λιμάνι της Σμύρνης»… Προφανώς για να μπουν στα κρουαζιερόπλοια που βάζουν οι Τούρκοι και να έλθουν να κάνουν δωρεάν διακοπές στην Ελλάδα… Ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, κατά την άποψή τους, παρακάθεται σε γεύμα που παραθέτει προς τιμήν του ο Κεμάλ…
Σ’ αυτούς δεν αρμόζει μόνο η λέξη «ντροπή» αλλά και η πιο βαριά που θα βγάλει η αγανάκτησή σας!…
Τάσος Κ. Κοντογιαννίδης
