Ενδιαφέρουσα εξήγηση για τους λόγους που οι πρώτοι Έλληνες φιλόσοφοι εμφανίστηκαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, που βρέχονται από το Αιγαίο, και όχι στη μητροπολιτική Ελλάδα, έδωσε πριν από μερικές μέρες ο δρ Θωμάς Σαββίδης, επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη Μελβούρνη της Αυστραλίας.
Όσοι είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν τη δεύτερη από τις τέσσερις διαλέξεις που έδωσε ο δρ Σαββίδης, καλεσμένος από την Κεντρική Ένωση Ποντίων «Ποντιακή Εστία» και την Ένωση Θεσσαλονικέων «Λευκός Πύργος», έκαναν ένα ταξίδι στην ιστορία για το πώς δημιουργήθηκαν οι πρώτες ελληνικές αποικίες στη Μικρά Ασία και γιατί αποτέλεσαν κοιτίδες της ελληνικής φιλοσοφίας.
Όπως γράφει σε δημοσίευμά της η ομογενειακή εφημερίδα Νέος Κόσμος, για να γίνουν κατανοητοί οι λόγοι που οι πρώτοι Έλληνες φιλόσοφοι εμφανίστηκαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, πρέπει να οριοθετηθεί το πλαίσιο της δημιουργίας των εκεί ελληνικών αποικιών:
Ο πρώτος και ο δεύτερος ελληνικός εποικισμός
Με την κάθοδο των Δωριέων από τη βορειοδυτική Ελλάδα στην κεντρική και τη νότια, γύρω στο 1100 π.Χ., παρατηρήθηκε μια μεγάλη κινητικότητα του εγχώριου πληθυσμού των περιοχών αυτών, σημαντικός αριθμός του οποίου στράφηκε προς τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου Πελάγους, και στις παρακείμενες ακτές της Μικράς Ασίας. Εκεί ίδρυσε αποικίες, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου αναδείχθηκαν μεγάλα ελληνικά εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα, τα οποία ευνόησαν τα γράμματα και τις καλές τέχνες.
Η μετακίνηση κατοίκων της Ελλάδας προς τη δυτική Μικρά Ασία, δηλαδή στις περιοχές κατά μήκος του ανατολικού Αιγαίου Πελάγους, έγινε σταδιακά και κατά φυλετικές ομάδες.
Από το 1100 μέχρι το 700 π.Χ. αυτή η μετακίνηση ομάδων Ελλήνων προς τη δυτική Μικρά Ασία πήρε μεγάλη έκταση, και ονομάστηκε Πρώτος Ελληνικός Αποικισμός.
Οι μεγάλες φυλετικές ομάδες από την Ελλάδα που μετακινήθηκαν στα ανατολικά νησιά του Αιγαίου και στα παράλια της Μικράς Ασίας ήταν οι ακόλουθες:
- Οι Αιολείς, οι οποίοι ξεκίνησαν από περιοχές της Θεσσαλίας και της Βοιωτίας κυρίως, και ίδρυσαν αποικίες στο βόρειο τμήμα της δυτικής Μικράς Ασίας, από την Τρωάδα στον Βορρά μέχρι τον κόλπο της Σμύρνης. Η περιοχή εκείνη έγινε γνωστή ως Αιολίδα.
- Οι Ίωνες, με αφετηρία κυρίως την Αττική, την Εύβοια και την Βορειοανατολική Πελοπόννησο, ίδρυσαν αποικίες στο κεντρικό τμήμα των παραλίων της Μικράς Ασίας. Η περιοχή στην οποία εγκαταστάθηκαν οι Ίωνες ονομάστηκε Ιωνία.
- Οι Δωριείς από τις υπόλοιπες περιοχές της Πελοποννήσου αποίκισαν το νότιο τμήμα των ακτών της Μικράς Ασίας.
Οι περιοχές στα παράλια της Μικράς Ασίας, στις οποίες δημιουργήθηκαν οι ελληνικές αποικίες, από τη μια διέθεταν εύφορη γη για γεωργία, ενώ από την άλλη ευνοούσαν την ανάπτυξη του εμπορίου, γιατί οι κοιλάδες των ποταμών διευκόλυναν την επικοινωνία με το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Οι γεωγραφικοί αυτοί παράγοντες συνέβαλαν στην εξέλιξη των ελληνικών αποικιών αρχικά σε σημαντικά εμπορικά κέντρα, και στη συνέχεια σε πολιτιστικά.
Επειδή η Ιωνία, η περιοχή στα παράλια της Μικράς Ασίας στην οποία οι Ίωνες από την Ελλάδα ίδρυσαν τις αποικίες τους, ανέπτυξε τον υψηλότερο πολιτισμό, με την πάροδο του χρόνου όλες οι αποικίες στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας έγιναν γνωστές ως Ιωνία.
Από τη μια η ανεπάρκεια της καλλιεργήσιμης γης στην Ελλάδα, ένα μεγάλο μέρος της οποίας βρισκόταν στα χέρια των ευγενών γαιοκτημόνων, και από την άλλη και οι ανταγωνισμοί μεταξύ των πόλεων-κρατών, είχαν ως αποτέλεσμα την έναρξη ενός νέου κύματος Ελλήνων από την μητροπολιτική Ελλάδα προς τα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου ήδη είχαν δημιουργηθεί σημαντικές ελληνικές πόλεις, όπως η Έφεσος, η Μίλητος, οι Κλαζομενές, η Φώκαια, και άλλες. Ο Δεύτερος Ελληνικός Εποικισμός της Μικράς Ασίας διήρκεσε από το 700 μέχρι το 500 π.Χ.
Κατά την περίοδο εκείνη παρατηρείται και το ακόλουθο ενδιαφέρον φαινόμενο: Από κάποιες ελληνικές πόλεις που είχαν συσταθεί στη Μικρά Ασία ως αποτέλεσμα του πρώτου αποικισμού, ομάδες Ελλήνων μετακινήθηκαν στα βορειοανατολικά παράλια της Μικράς Ασίας, δηλαδή στις ακτές του Βοσπόρου και στις νότιες ακτές του Εύξεινου Πόντου, κατά μήκος των οποίων δημιούργησαν νέες ελληνικές πόλεις, όπως η Σινώπη, η Αμισός, η Τραπεζούντα, και πολλές άλλες.
Έτσι, στα δυτικά και τα βορειοανατολικά παράλια της Μικράς Ασίας συστάθηκαν ελληνικές αποικίες, στις οποίες όταν προσθέσουμε και τις ελληνικές αποικίες στη βόρεια Αφρική, στην Σικελία, στη νότια Ιταλία, στη νότια Γαλλία και στη νότια Ισπανία, αντιλαμβανόμαστε την οικουμενική διάσταση του ελληνισμού, εκατονταετίες πριν από την περαιτέρω επέκτασή του από τον Μέγα Αλέξανδρο στο δεύτερο ήμισυ του 4ου αιώνα π.Χ.
