Ο Ανδρέας Θεοφάνους* γράφει στον Φιλελεύθερο με αφορμή τη σημερινή επέτειο ανακήρυξης της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η 54η επέτειος του πολυτάραχου βίου της Κυπριακής Δημοκρατίας συμπίπτει με εφιαλτικά διλήμματα που αντιμετωπίζει το κράτος αλλά και ο κυπριακός ελληνισμός. Το 2010 το Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας είχε διοργανώσει εκδήλωση για τα πενηντάχρονα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πέραν των αξιολογήσεων που είχαν γίνει αλλά και των προειδοποιήσεων που είχαν κατατεθεί τόσο για την Οικονομία όσο και για το Κυπριακό, το μέλλον αντικριζόταν τότε με μεγαλύτερη αισιοδοξία.
Είχε κατατεθεί η θέση ότι η συμμετοχή στην ΕΕ και την Ευρωζώνη θα ήταν δυνατό υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις να δημιουργούσε κινητικότητα για μια ενοποιητική ομοσπονδιακή λύση. Παράλληλα υπήρχαν αναλύσεις για τις ευκαιρίες τις οποίες επαρουσιάζοντο ως αποτέλεσμα των δυνατοτήτων της χώρας ως μέλος της ΕΕ. Προειδοποιούσαμε όμως ότι θα έπρεπε να υπάρξει συγκεκριμένη στρατηγική για το Κυπριακό ενώ ταυτόχρονα ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα έπρεπε να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά για να μην επέλθει σοβαρότερη κρίση.
Δυστυχώς η Κύπρος σήμερα είναι στη χειρότερη κατάσταση από το 1974. Δεν θα είναι υπερβολή να λεχθεί ότι πέραν της κατοχής στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, στις ελεύθερες περιοχές σήμερα κυριαρχεί η επιτήρηση της Τρόικας. Καμιά σοβαρή οικονομική απόφαση δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς την έγκριση της Τρόικας. Υπάρχει χαμηλή αυτοπεποίθηση, αβεβαιότητα, αμφισβήτηση και μαρασμός. Πέρα από τη δεινή οικονομική θέση, η κοινωνία μοιάζει να είναι παγιδευμένη σε λαβύρινθο χωρίς να έχει τηδυνατότητα εξόδου από την κρίση. Ούτε και το πολιτικό σύστημα είναι σε θέση να καθοδηγήσει σωστά τον λαό. Δεν είναι μόνο θέμα αξιοπιστίας αλλά και η αίσθηση αβεβαιότητας για την πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί.
Η Κύπρος θα πρέπει να υιοθετήσει εναλλακτικές επιλογές για να εξέλθει από την κρίση. Είναι επίσης σημαντικό να αξιολογήσουμε τα δεδομένα της ΕΕ καθώς και της παγκοσμιοποίησης. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο καθώς στην Κύπρο (όπως και στην Ελλάδα) είχαν ανθίσει και εξακολουθούν να υφίστανται ιδεολογήματα ευρωλαγνείας, διεθνισμού και μηδενισμού (ή τουλάχιστον υποτίμησης) της έννοιας των εθνικών συμφερόντων. Πρέπει επιτέλους να κατανοηθεί στη σημερινή εποχή η σημασία της εκπλήρωσης των εθνικών συμφερόντων αλλά και του κράτους. Σημειώνεται συναφώς, και μεταξύ άλλων, ότι στη σημερινή συγκυρία η πολιτική του Βερολίνου δεν εξυπηρετεί τα ευρύτερα συμφέροντα της ΕΕ αλλά τα εθνικά γερμανικά συμφέροντα. Χαρακτηριστική είναι και η αντίδραση Γερμανών αξιωματούχων στην έστω ήπια πρόσφατη νομισματική χαλάρωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αποτελεί όχι μόνο λανθασμένη εκτίμηση αλλά επικίνδυνη αφέλεια η προσδοκία ότι με την κατά γράμμα υλοποίηση της φιλοσοφίας της Τρόικας η Κύπρος θα εξέλθει από την κρίση. Εν ολίγοις το κάθε κράτος έχει ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει.
Σε σχέση με το Κυπριακό οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες. Μετά το 1974 στόχος της Τουρκίας ήταν η καταστροφή της κρατικής υπόστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας και ο στρατηγικός έλεγχος ολόκληρης της Μεγαλονήσου. Αυτή τη στιγμή η διαφορά έγκειται στο ότι είναι απροκάλυπτη ενώ η Κύπρος αντιμετωπίζει τέτοια προβλήματα που δυσχεραίνουν την αξιοποίηση των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων. Υπογραμμίζεται ότι στη σημερινή συγκυρία τόσο ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν όσο και ο Τούρκος πρωθυπουργός Νταβούτογλου προδιαγράφουν ξεκάθαρα μια επεκτατική δημογραφική πολιτική στην Κύπρο. Το τι συνεπάγεται είναι προφανές. Η Κυβέρνηση θα πρέπει επιτέλους να απεγκλωβιστεί από τετριμμένες καταστάσεις που οδηγούν σε δραματική επιδείνωση των δεδομένων. Και να κατανοηθεί επιτέλους ότι οποιαδήποτε λύση δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη βελτίωση του status quo.
Θα πρέπει με ειλικρίνεια και σωστή κριτική σκέψη να αντιληφθούμε ότι για να επιτευχθεί συμφωνία στη βάση του κοινού ανακοινωθέντος της 11ης Φεβρουαρίου 2014, η Κυπριακή Δημοκρατία θα παραμερισθεί και θα αντικατασταθεί με μια νέα τρικέφαλη κρατική οντότητα. Υπάρχει εμπιστοσύνη για ένα τέτοιο βήμα ακόμα και εάν η νέα οντότητα θα είναι μέλος της ΕΕ; Και ενώ η αβεβαιότητα είναι οδυνηρή, μια λύση που επιδεινώνει το status quo θα αποτελέσει την ταφόπετρα για το νόμιμο κράτος αλλά και για τον κυπριακό ελληνισμό.
Η σύγχυση σε όλα τα επίπεδα είναι τόσο μεγάλη που αντί η αμφισβήτηση να επικεντρώνεται στην αποτυχία του πολιτικοοικονομικοκοινωνικού συστήματος και σε λανθασμένες επιλογές της κοινωνίας, ασκείται πολλές φορές κριτική στην Κυπριακή Δημοκρατία. Η πραγματικότητα είναι ότι η κρατική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι καθοριστικής και ανεκτίμητης αξίας. Αυτή δεν μπορεί ποτέ να βρίσκεται κάτω από αμφισβήτηση! Ναι, το σύστημα απέτυχε.Και υπήρξαν τεράστια λάθη και παραλήψεις από πρόσωπα σε σημαντικές θέσεις. Η συνταγή όμως για τη θεραπεία δεν είναι η καταστροφή της κρατικής υπόστασης του κράτους. Αντίθετα μόνο με ένα ισχυρό και αποτελεσματικό κράτος είναι δυνατή η εθνική και φυσική μας επιβίωση. Με αφορμή λοιπόν τη φετινή επέτειο ας εργασθούμε σκληρά, ατομικά και συλλογικά, με στόχο την ανάκτηση της χαμένης αξιοπρέπειας, αυτοπεποίθησης, αξιοπιστίας καθώς και την ολοκλήρωση της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
*Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Στη κεντρική φωτογραφία απεικονίζεται ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος στην τελετή ανακήρυξης της Κυπριακής Δημοκρατίας (16 Αυγούστου 1960).
