Ο καθηγητής ΕΜΠ Νικόλαος Ουζούνογλου, πρόεδρος της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών (Οι.Ομ.Κω.), γράφει για ένα «ανοικτό θέμα, και από νομικής πλευράς».
Στην ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής την περίοδο 1913-14, πριν από την έναρξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, το Κομιτάτο Ένωσης και Προόδου που διοικούσε το οθωμανικό κράτος δικτατορικά (η τριανδρία Εμβέρ, Ταλαάτ και Τζεμάλ) οργάνωσε επιθέσεις στα ελληνικά χωριά και κωμοπόλεις που έχουν ομοιότητες με τα Σεπτεμβριανά. Δεν υπήρξαν όμως την περίοδο αυτή ανοικτά πογκρόμ στις μεγάλες πόλεις όπως στη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, όπως είναι η περίπτωση της 6-7/9/1955 στα οποία συμμετείχαν περίπου 100.000 καταστροφείς. Τα πογκρόμ του 1914 τα οργάνωσε η μυστική οργάνωση του αναφερόμενου Κομιτάτου, η διαβόητη «Τεσκιλάτι Μαχσουσά» (Ειδική Οργάνωση), που στελεχωνόταν από υψηλόβαθμα μέλη του Κομιτάτου, με εκτελεστικά όργανα κρατικούς υπαλλήλους, μεταμφιεσμένους αξιωματικούς, στρατολογημένους πρόσφυγες από τα Βαλκάνια και τέλος βαρυποινίτες του κοινού εγκλήματος που αφέθηκαν ελεύθεροι για αυτή τη δράση. Δεν είναι τυχαίο ότι κύριο στέλεχος των επιθέσεων το 1914 κατά των ελληνικών κοινοτήτων στην περιοχή της Σμύρνης υπήρξε ο Τζελάλ Μπαγάρ που ήταν Πρόεδρος της Τουρκίας το 1955. Εκείνο το γεγονός που έχει εκπληκτική ομοιότητα με τα Σεπτεμβριανά είναι αυτό της Νύκτας Κρυστάλλων τον Νοέμβριο του 1938 στη ναζιστική Γερμανία, κατά των εβραϊκών κοινοτήτων.
Μόλις τα τελευταία χρόνια αρχίζει, με πολύ αργό ρυθμό, να αποκαλύπτεται ότι κύριος οργανωτής ήταν η υπηρεσία ειδικού πολέμου που είχε συγκροτηθεί από αξιωματικούς που είχαν εκπαιδευτεί στις ΗΠΑ για μεθόδους ανορθόδοξου πολέμου το 1953. Μερικοί από τους εκπαιδευτές στα σχολεία αυτά, που φοίτησαν αξιωματικοί από τις χώρες του μόλις τότε ιδρυθέντος ΝΑΤΟ, ήταν πρώην στελέχη των SS και της ναζιστικής αντικατασκοπείας. Μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ έγινε γνωστό ότι σε όλες τις ΝΑΤΟϊκές χώρες είχαν συγκροτηθεί παρόμοιες υπηρεσίες ειδικού πολέμου (στην Ιταλία Gladio, στην Ελλάδα Κόκκινη Προβιά).
Στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας λειτούργησε για πάνω από πενήντα χρόνια η υπηρεσία αυτή, και πρόσφατα στην Ειδική Έκθεση για τα Πραξικοπήματα, που συντάχθηκε από τη Βουλή της Τουρκίας, υπάρχει λεπτομερής αναφορά στη δράση της υπηρεσίας αυτής, συμπεριλαμβανομένων και των Σεπτεμβριανών αλλά σε μικρή έκταση. Εκείνο που πρέπει να τονιστεί είναι ότι η δίκη που έγινε στην νήσο Πλάτη, μετά την ανατροπή της κυβέρνησης του Αντνάν Μεντερές το 1960, υπήρξε μια δίκη συγκάλυψης όπου όλος ο ρόλος των μυστικών υπηρεσιών συγκαλύφθηκε και όλη η υπαιτιότητα έγινε προσπάθεια να πέσει στον Α. Μεντερές, χωρίς βέβαια και αυτός να μην είχε κάποια πληροφορία για την σχεδίαση των Σεπτεμβριανών, αλλά σίγουρα δεν ήταν αυτός ο κύριος οργανωτής των γεγονότων.
Η νύκτα τρόμου κατά της ελληνικής κοινότητας της Πόλης συμβαίνει όταν ο πρωθυπουργός στρ. Α. Παπάγος είναι βαριά ασθενής και η κυβέρνηση διοικείται από τον Παν. Κανελλόπουλο και τον Στ. Στεφανόπουλο (υπ. Εξωτερικών που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις στο Λονδίνο), ενώ ο βασιλιάς Παύλος βρίσκεται σε επίσκεψη στο Βελιγράδι. Η αντίδραση υπήρξε εξαιρετικά χλιαρή και στην αρχή δεν αντιλήφθηκε η ελληνική κυβέρνηση το μέγεθος της οργανωμένης επίθεσης κατά της ελληνικής κοινότητας που είχε σκοπό τον αφανισμό της. Η στάση και των άλλων χωρών της Δύσης υπήρξε σιωπή, και ιδιαίτερα της Μ. Βρετανίας – της οποίας η ανάμιξη στην οργάνωση των Σεπτεμβριανών είναι πρόδηλη (π.χ. αναφορά σε έκθεση του 1954 περί της διαταραχής των ελληνοτουρκικών σχέσεων αν έσκαγε μια μικρή βόμβα στο σπίτι του Μ. Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη, όπως και έγινε μετά από ένα χρόνο από πράκτορες των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών).
Η μείωση του ελληνικού πληθυσμού σαν συνέπεια των γεγονότων του 1955 υπήρξε περιορισμένη (10%). Η εκδίωξη του μεγάλου τμήματος του ελληνικού πληθυσμού συνέβη το 1964, κατόπιν εφαρμογής ενός πολύ καλά σχεδιασμένου προγράμματος από την Ειδική Επιτροπή Μειονοτήτων που ιδρύθηκε από τον πρωθυπουργό Ισμέτ Ίνονου το 1962.
Η Οι.Ομ.Κω. ως ο ενωτικός φορέας της εκπατρισμένης Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Πόλης διεξάγει τον αγώνα προς όλες τις κατευθύνσεις για τη θεραπεία των αδικιών που έχει υποστεί ο Ελληνισμός της Πόλης. Τα Σεπτεμβριανά και οι απελάσεις το 1964 υπήρξαν οι κορυφαίες πράξεις κρατικής βίας, ενώ για τον αφανισμό της κοινότητας αυτής εφαρμόστηκε ένα μακρόπνοο πρόγραμμα μετά το 1923 παρά τις διεθνείς εγγυήσεις της Συνθήκης της Λοζάνης. Στον αγώνα αυτόν κύριο στήριγμα είναι οι νομικές ενέργειες στο πλαίσιο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Το θέμα αυτό αποτελεί το περιεχόμενο της Ημερίδας που οργανώνει η Οι.Ομ.Κω. με τίτλο «Πενήντα χρόνια από την κορύφωση των διωγμών κατά του Ελληνισμού της Πολης – Βλέμμα στο μέλλον: Αποκατάσταση διά μέσου και νομικών ενεργειών», που θα γίνει το Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2014 (ώρα έναρξης 11:00) στην αίθουσα εκδηλώσεων του ενοριακού Ι. Ναού Παναγίας Φανερωμένης του Δημοτικού Διαμερίσματος Βουλιαγμένης.
