Η διευθέτηση για τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά δημιουργεί τις προϋποθέσεις να κλείσει μια εστία έντασης στη σχέση Ελλάδας-Αιγύπτου, σε μια περίοδο αυξημένης κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η γεωπολιτική της σημασία βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην προστασία ενός ιστορικού κέντρου του ελληνορθόδοξου κόσμου και, παράλληλα, στη διατήρηση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Αθήνα και έναν σημαντικό περιφερειακό εταίρο.
Η αναφορά του Γιώργου Γεραπετρίτη στην προσωπική παρέμβαση του Αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι δείχνει άλλωστε το πολιτικό επίπεδο στο οποίο αντιμετωπίστηκε η υπόθεση. Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών συνέδεσε ρητά τη συμφωνία με τη στρατηγική σχέση των δύο χωρών.
Η ΑΟΖ και η πρόταση της Τουρκίας
Η συγκυρία δίνει ιδιαίτερο βάρος στη διευθέτηση. Στις 22 Οκτωβρίου, Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για επέκταση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020.
Στην ίδια επικοινωνία απέρριψαν εκ νέου την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επαναβεβαιώνοντας την προσήλωσή τους στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Την ίδια περίοδο, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ επανέφερε την πρόταση της Άγκυρας για συμφωνία θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο.
Μιλώντας στο Star Haber, υποστήριξε ότι μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο επιπλέον 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με τις ελληνικές θέσεις. Πρόκειται για τουρκικό ισχυρισμό, βασισμένο στην προσέγγιση της Άγκυρας για την οριοθέτηση.
Η πρόταση αναδεικνύει τη σημασία που αποδίδει η Τουρκία στις επιλογές της Αιγύπτου. Για την Αθήνα, επομένως, η απομάκρυνση μιας σοβαρής τριβής με το Κάιρο έχει αξία για τη συνολική διαχείριση της σχέσης.
Οι διαπραγματεύσεις έχουν πάντως διαφορετικό αντικείμενο και συμβαλλόμενα μέρη: η συμφωνία για το Σινά αφορά τη Μονή και το αιγυπτιακό Δημόσιο. Η γεωπολιτική σύνδεση βρίσκεται στο κλίμα εμπιστοσύνης που χρειάζονται οι δύο κυβερνήσεις για να προχωρήσουν στις ευρύτερες συνεννοήσεις τους.
Μια συνεργασία με ενεργειακό και πολιτιστικό βάθος
Η σχέση Ελλάδας-Αιγύπτου στηρίζεται σε περισσότερα από ένα πεδία. Στο πρώτο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, τον Μάιο του 2025, οι δύο ηγεσίες είχαν συζητήσει την ενέργεια, τη μετανάστευση και τις περιφερειακές εξελίξεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ηλεκτρική διασύνδεση GREGY.
Στην ίδια συνάντηση είχαν αναφερθεί και στη διατήρηση του χαρακτήρα της Μονής ως ζωντανού και λειτουργικού κέντρου του ελληνορθόδοξου κόσμου. Το Σινά βρισκόταν, συνεπώς, ήδη στην ατζέντα της συνεργασίας των δύο χωρών.
Για την ελληνική πλευρά, η συνέχεια της μοναστικής ζωής διατηρεί έναν ιστορικό δεσμό με την περιοχή, με σημασία για την πολιτιστική και θρησκευτική της διπλωματία.
Η στήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Πατριαρχείων Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων και των Εκκλησιών Ελλάδος και Κύπρου διευρύνει την εκκλησιαστική υποστήριξη στη διευθέτηση.
Τα συμφέροντα του Καΐρου και η διάσταση της UNESCO
Από αιγυπτιακής πλευράς, η συμφωνία προσφέρει τη δυνατότητα συνδυασμού της κρατικής δικαιοδοσίας με την προστασία ενός μνημείου παγκόσμιας εμβέλειας. Η αιγυπτιακή προεδρία είχε ήδη δεσμευθεί, στις 29 Μαΐου 2025, να διαφυλάξει τον ιδιαίτερο και ιερό θρησκευτικό χαρακτήρα της Μονής.
Η περιοχή συνδέεται ταυτόχρονα με μεγάλης κλίμακας τουριστικούς σχεδιασμούς, οι οποίοι βρίσκονται υπό διεθνή έλεγχο ως προς τις επιπτώσεις τους στην πολιτιστική κληρονομιά.
Στην απόφασή της για το 2026, η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO καταγράφει τον κίνδυνο σημαντικών, μόνιμων αρνητικών επιπτώσεων από ήδη υλοποιημένα τμήματα του αναπτυξιακού έργου στην ακεραιότητα και την αυθεντικότητα της περιοχής. Ζητά επίσης να παραμείνει σε ισχύ η αναστολή εργασιών μέχρι να εξετάσει τις συστάσεις της αποστολής παρακολούθησης που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο.
Το Κάιρο έχει, επομένως, συμφέρον να εξασφαλίσει μια βιώσιμη συνύπαρξη της Μονής, του προστατευόμενου τοπίου και των αναπτυξιακών του επιδιώξεων. Μια παρατεταμένη κρίση θα επιβάρυνε τόσο τις σχέσεις με την Ελλάδα και τις Ορθόδοξες Εκκλησίες όσο και τη διεθνή εικόνα της περιοχής.
Η δοκιμασία της εφαρμογής
Η διπλωματική πρόοδος μένει να αποκτήσει την τελική θεσμική της μορφή. Ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει στην υπογραφή μόλις το επιτρέψει η υγεία του, οπότε θα καθοριστεί η σχετική ημερομηνία με την Αδελφότητα και την αιγυπτιακή κυβέρνηση.
Κατά την ελληνική κυβέρνηση, η συμφωνία διασφαλίζει τον θρησκευτικό χαρακτήρα της Μονής και των εκκλησιαστικών κτημάτων και προβλέπει μακροχρόνιες άδειες παραμονής για τους μοναχούς.
Η ακριβής αποτίμηση των περιουσιακών και διοικητικών ρυθμίσεων θα εξαρτηθεί από τους όρους και την εφαρμογή τους. Εκεί θα κριθεί αν η πολιτική συνεννόηση προσφέρει σταθερή ασφάλεια στην καθημερινή λειτουργία του μοναστικού συγκροτήματος.
