«Δεν έχουμε έναν Ψηλορείτη να τον βλέπουμε, να τον δείχνουμε. Έχουμε τη Σουμελά». Η Σοφία Αμπερίδου βρίσκει σε αυτή τη σκέψη έναν τρόπο να εξηγήσει τη σχέση των Ποντίων με την πατρίδα τους. Έναν τόπο που συνεχίζει να υπάρχει στις αφηγήσεις, στα πρόσωπα, στους χορούς και στα τραγούδια· και μια εικόνα που συνδέθηκε και αυτή με τον ξεριζωμό και τη νέα αρχή.
Από το Ρέθυμνο, όπου παρουσιάζει την ατομική της έκθεση «Ανθεί και φέρει», η ζωγράφος και ιστορικός Ελληνικού Πολιτισμού μιλά στο pontosnews.gr για το νήμα που επιχειρεί να κρατήσει μέσα από τη δουλειά της: από το παρελθόν στο παρόν και από εκεί στους ανθρώπους που θα συνεχίσουν την ιστορία.
Στους πίνακές της αυτή η συνέχεια αποκτά ανθρώπινο πρόσωπο. Και κάποιες φορές ο επισκέπτης αναγνωρίζει σε αυτό κάποιον δικό του.
Δέκα νέα έργα για την Κρήτη – Μια επιστροφή στο 1992
Η έκθεση περιλαμβάνει 30 έργα, από τα οποία τα δέκα δημιουργήθηκαν το τελευταίο εξάμηνο και αποτελούν ένα αφιέρωμα στην ιστορία και στον πολιτισμό της Κρήτης.
Για τη Σοφία Αμπερίδου η σχέση με το νησί έχει και μια προσωπική διαδρομή.
Έζησε εκεί περίπου πέντε χρόνια, ενώ στη Σητεία πραγματοποίησε, το 1992, την πρώτη ατομική της έκθεση. Η σημερινή παρουσία της στο Ρέθυμνο είναι, επομένως, και μια επιστροφή σε έναν τόπο που συνδέθηκε με τα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα.
Από τον Ερωτόκριτο και την Αρετούσα είναι εμπνευσμένο το έργο «Αρετή αγάπης». Η Σητεία, άλλωστε, έχει και τη δική της σύνδεση με την ποντιακή ιστορία: στην περιοχή της βρισκόταν η Τραπεζόνδα, που συνδέεται με την εγκατάσταση Τραπεζουντίων στην Κρήτη. Εκεί βρέθηκε το 1931 και ένας μονοκέφαλος αετός, η προέλευση και η σύνδεση του οποίου με τους Κομνηνούς απασχόλησαν τους μελετητές.
Στη νέα ενότητα συναντάμε την ανατίναξη της Μονής Αρκαδίου, τις μορφές του Μίκη Θεοδωράκη και του Νίκου Ξυλούρη, τους χορούς της Κρήτης και του Πόντου.
Η παρουσίαση εντάσσεται στις εκδηλώσεις για τα 160 χρόνια από την Αρκαδική Εθελοθυσία. Συμπίπτει, επίσης, με την πρώτη έλευση της εικόνας της Παναγίας Σουμελά στο Ρέθυμνο, τη γιορτή των Αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων και την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Η εικόνα θα φιλοξενηθεί στον ναό των Τεσσάρων Μαρτύρων από το Σάββατο έως τις 29 Οκτωβρίου.
Η πατρίδα στα πρόσωπα των ανθρώπων
Η τέχνη της Σοφίας Αμπερίδου είναι ανθρωποκεντρική, με σταθερό ιστορικό υπόβαθρο. Μνήμη, ιστορία και πολιτισμός συναντιούνται μέσα από τους ανθρώπους που απεικονίζει, αλλά και μέσα από τη σχέση που αναπτύσσουν μαζί τους όσοι στέκονται απέναντι στα έργα.
Μια από τις στιγμές που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ίδια είναι όταν ένας επισκέπτης αναγνωρίζει σε κάποιο ζωγραφισμένο πρόσωπο έναν δικό του άνθρωπο. Μια ομοιότητα, μια έκφραση, κάτι οικείο αρκεί για να γίνει η αφηγούμενη ιστορία προσωπική υπόθεση.
Αυτό επιδιώκει και μέσα από τη συνάντηση Πόντου και Κρήτης. «Η ιστορία του Πόντου αφορά όλους τους Έλληνες», τονίζει στη συζήτησή μας. Οι καταστροφές, οι αγώνες και η προσπάθεια να συνεχιστεί η ζωή προσφέρουν σημεία επαφής ανάμεσα στις μνήμες των δύο τόπων.
Η ίδια στέκεται ωστόσο σε μια διαφορά: οι Κρητικοί κράτησαν τη συνέχεια της ιστορίας τους στον τόπο τους, ενώ οι πρόσφυγες του Πόντου χρειάστηκε να τη μεταφέρουν αλλού. Να ξαναχτίσουν τη ζωή τους, διατηρώντας τη σχέση με όσα άφησαν πίσω.
«Εμείς ανθίσαμε σε άλλον», λέει. Σε αυτή τη φράση συναντιούνται ο ξεριζωμός και η συνέχεια· η εμπειρία της απώλειας και η δύναμη που χρειάστηκε για να στηθεί το μέλλον.
Οι μαθητές και η ιστορία πίσω από τους πίνακες
Μια πρώτη συνάντηση με το νεότερο κοινό έγινε ήδη χθες. Μαθητές, μαθήτριες και εκπαιδευτικοί του 4ου Γυμνασίου Ρεθύμνου ξεναγήθηκαν στην έκθεση από τη Σοφία Αμπερίδου, παρουσία του μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Προδρόμου.
Η συζήτηση στάθηκε και στο έργο για την απελευθέρωση του Ηρακλείου (Χάνδακας, κατά την αραβική και βενετική περίοδο). Η δημιουργός εξήγησε στα παιδιά ότι πρόκειται για έναν πίνακα που ακόμη δουλεύεται, ενώ ο μητροπολίτης αναφέρθηκε στην περίοδο της Αραβοκρατίας και στην πολύμηνη πολιορκία της πόλης.
Έτσι, ένα έργο σε εξέλιξη έγινε αφορμή για μια συζήτηση γύρω από την ιστορία της Κρήτης· μια μικρή εφαρμογή της «γέφυρας» που θέλει να πετύχει η εικαστικός: το παρελθόν περνά στον καμβά και από εκεί στις απορίες και στο ενδιαφέρον μιας επόμενης γενιάς.
Ξεναγήσεις θα πραγματοποιούνται και κατά τη διάρκεια της έκθεσης, στην αίθουσα που βρίσκεται κάτω από το ναό των Τεσσάρων Μαρτύρων όπου θα φιλοξενείται η εικόνα της Παναγίας Σουμελά.
Μια ξύλινη κατασκευή για τις ευχές και τις μαντινάδες
Στο χώρο θα υπάρχει και μια εικαστική εγκατάσταση που προσκαλεί τους επισκέπτες να συμμετάσχουν. Πάνω σε μια ξύλινη κατασκευή –διά χειρός του πατέρα της Σοφίας Αμπερίδου– θα μπορούν να αφήνουν ευχές και μαντινάδες, προσθέτοντας τη δική τους φωνή στη συνάντηση των δύο τόπων.
Είναι ένας ακόμη τρόπος επικοινωνίας της δημιουργού με το κοινό: ο επισκέπτης αφήνει κάτι δικό του και γίνεται μέρος της έκθεσης.
Η πρώτη μαντινάδα έχει ήδη δοθεί:
Πόντος και Κρήτη εις αεί αδέρφια θεωρούνται
γιατί την ιστορία τους ποτέ δεν λησμονούνε.
Τα εγκαίνια θα γίνουν σήμερα στις 18:00, στην αίθουσα εκδηλώσεων του ναού των Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο.
