Οι λέξεις είναι τουρκικές, τα γράμματα ελληνικά. Στον μνημειακό πίνακα «Η Δευτέρα Παρουσία», οι καραμανλίδικες επιγραφές διασώζουν μια ιδιαίτερη όψη του μικρασιατικού ελληνισμού: τη συνύπαρξη της ορθόδοξης πίστης, της τουρκικής γλώσσας και του ελληνικού αλφαβήτου.
Το έργο του 1855 παρουσιάζεται ξανά στο κοινό, μετά από απαιτητική συντήρηση, ως Έκθεμα του Μήνα Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2026 στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας.
Με διαστάσεις 2,24 επί 3,16 μέτρα, ο πίνακας εντυπωσιάζει με την πολυπρόσωπη σύνθεση και το πλήθος των παραστάσεών του. Οι επιγραφές του προσφέρουν, παράλληλα, πληροφορίες για τη δημιουργία και τον αρχικό προορισμό του.
Από ένα εργαστήριο της Πόλης σε μονή της Καππαδοκίας
Η χρονολογία του έργου είναι συγκεκριμένη: 15 Σεπτεμβρίου 1855. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση του μουσείου, δημιουργήθηκε από δύο ζωγράφους που εργάζονταν στην Κωνσταντινούπολη, κοντά στην Πύλη της Αδριανούπολης.
Το πλήρες σημείωμα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου διευκρινίζει ότι προοριζόταν ως αφιέρωμα στη Μονή του Αγίου Νικολάου στο Ilosun.
Η περιοχή Ilosun είναι η περίφημη Κοιλάδα Ιχλάρα της Καππαδοκίας, η οποία στα ελληνικά είναι ιστορικά γνωστή ως Κοιλάδα του Περιστρέμματος. Με την ομώνυμη κωμόπολη, οι Έλληνες την αποκαλούσαν Χλιάρα, από τη λέξη χλιαρός, λόγω των θερμών ιαματικών πηγών που υπάρχουν εκεί.
Οι επιγραφές με την καραμανλήδεια γραφεί αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό του μνημειακού πίνακα. Το μουσείο τον αναδεικνύει ως σπάνιο παράδειγμα αυτής της γραφής σε ζωγραφικό έργο και ως τεκμήριο της καλλιτεχνικής παρουσίας των ορθόδοξων χριστιανών ελληνικής καταγωγής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Οι φθορές από τη φύλαξη σε ρολό
Η επιστροφή του έργου «Η Δευτέρα Παρουσία» στην έκθεση προϋπέθετε εργασίες που διήρκεσαν περισσότερα από δυόμισι χρόνια. Η μακροχρόνια φύλαξή του σε ρολό είχε προκαλέσει φθορές, τις οποίες κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν οι συντηρητές.
Οι επεμβάσεις επικεντρώθηκαν στην αποκατάσταση της συνοχής τόσο του ζωγραφικού στρώματος όσο και του καμβά. Για την ασφαλή διατήρησή του, το έργο τοποθετήθηκε σε νέο ξύλινο τελάρο, ώστε να μπορεί να παρουσιαστεί ξανά στο κοινό.
Μια ευκαιρία γνωριμίας με τον πίνακα προσφέρει η ξενάγηση της Κυριακής 25 Οκτωβρίου, στις 12:00.
