Στα άγρια, ορεινά τοπία της ιστορικής Χαλδίας, εκεί όπου η πέτρα και η μεταλλουργική παράδοση διαμόρφωσαν για αιώνες τη φυσιογνωμία του ελληνισμού του Πόντου, η Δέρενα (σε κάποιες πηγές αναφέρεται και ως Δέραινα ή Δέρραινα) αποτελούσε έναν ορεινό οικισμό όπου χριστιανοί και μουσουλμάνοι συνυπήρχαν. Φωλιασμένη σε μια κατάφυτη κοιλάδα στις όχθες του ομώνυμου ποταμού –παραποτάμου του Κάνεως στη Μεσοχαλδία–, η Δέρενα υπήρξε πυρήνας ελληνισμού στην περιφέρεια της Αργυρούπολης του Πόντου.
Κατά την περίοδο της ακμής της, πριν από τις μεγάλες πληθυσμιακές ανατροπές του πρώτου τετάρτου του 20ού αιώνα, η Δέρενα αριθμούσε περίπου 40 ελληνικές οικογένειες.
Οι κάτοικοί της συνδέονταν στενά με τις παραδοσιακές ασχολίες της περιοχής, ενώ η πνευματική και θρησκευτική τους ζωή περιστρεφόταν γύρω από τον κεντρικό ναό της Υπαπαντής του Χριστού (ή της Θεοτόκου). Στις δυο πλευρές του ποταμού της Δέρενας υπήρχαν επίσης τα ελληνικά χωριά Καλλίστη, Λοντσίονος, Κάσχα, Άλμη, Κανάκ και Κελέντων.
Η ιστορική πορεία της κοινότητας διακόπηκε απότομα το 1923 με την υποχρεωτική Ανταλλαγή πληθυσμών βάσει της Συνθήκης της Λοζάνης, όταν οι Έλληνες κάτοικοι ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες και εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.
Το πέτρινο παρεκκλήσιο του 1912
Παρά την πάροδο των δεκαετιών και τις αλλαγές στη χρήση των χώρων, η περιοχή διατηρεί σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του ελληνικού παρελθόντος της. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει το ιστορικό ορθόδοξο παρεκκλήσιο (κεντρική φωτογραφία) στη συνοικία της παλιάς Δέρενας.
Δεν γνωρίζουμε εάν το παρεκκλήσι σχετίζεται με τον ναό της Υπαπαντής. Ωστόσο στο υπέρθυρο της εισόδου είναι χαραγμένη η χρονολογία 1912, και αυτό μαρτυρά την περίοδο κατασκευής ή ανακαίνισής του λίγο πριν από τον ξεριζωμό.
Πρόκειται για ένα μονόχωρο πέτρινο κτίσμα, κατασκευασμένο από λαξευτούς και ημιλαξευτούς λίθους. Στη δυτική του πλευρά δεσπόζει η τοξωτή είσοδος με προσεγμένη λιθοδομή, πάνω από την οποία διακρίνεται ανάγλυφος σταυρός. Αν και εσωτερικά έχει υποστεί φθορές, η εξωτερική τοιχοποιία του διατηρείται μέχρι σήμερα σε ιδιαίτερα καλή δομική κατάσταση.
Από τη Δέρενα στο Κοτσαδάλ
Στον σύγχρονο γεωγραφικό χάρτη της Τουρκίας, ο οικισμός έχει μετονομαστεί σε Kocadal (Κοτσαδάλ) και υπάγεται διοικητικά στην επαρχία Τορούλ (ελλ. Άρδασσα) του νομού της Αργυρούπολης (Γκιουμούσχανε).
Το χωριό είναι χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 1.940 μέτρων, απέχοντας 53 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την πόλη της Αργυρούπολης και 45 χιλιόμετρα από την έδρα του δήμου Τορούλ.
