Ρωσία: Χρυσός «οβολός του Χάροντα» στον τάφο πολεμιστή της εποχής του Μιθριδάτη

Έναν χρυσό στατήρα κάτω από το σαγόνι του, τα όπλα του και το άλογό του είχε μαζί του στην ταφή ένας πολεμιστής στο Κουμπάν, στον Βόρειο Καύκασο της νότιας Ρωσίας, πριν από περίπου 2.100 χρόνια.

Η θέση του νομίσματος οδηγεί τους ερευνητές σε μια γνώριμη από τον αρχαίο ελληνικό κόσμο ερμηνεία: ήταν ο «οβολός του Χάροντα», το αντίτιμο για το πέρασμα στον κόσμο των νεκρών.

Η ταφή στη νεκρόπολη Βινογκράντνι 1, στην περιοχή Κρασνοντάρ, εξετάζεται σε μελέτη του 2026 στο περιοδικό Russian Archaeology. Οι ερευνητές χρονολογούν τα σύνολα που μελέτησαν στο πρώτο τρίτο του 1ου αιώνα π.Χ., στην εποχή του Μιθριδάτη ΣΤ’ Ευπάτορα.

Ένας νεαρός πολεμιστής στον ιερό κύκλο

Ανάμεσα στις 155 ταφές της νεκρόπολης, ο τάφος 52 ξεχωρίζει για τη θέση και το περιεχόμενό του. Βρισκόταν σε έναν κυκλικό ιερό χώρο, διαμέτρου περίπου έξι μέτρων, στο κέντρο του νεκροταφείου.

Ο νεκρός ήταν 25-30 ετών και είχε ταφεί μαζί με ένα ενήλικο άλογο και εξοπλισμό ιππασίας.

Τον συνόδευαν αιχμές λόγχης, ακοντίου και βέλους, καθώς και ένα μαχαίρι. Η προνομιακή θέση της ταφής και τα κτερίσματα υποδεικνύουν, κατά τους ερευνητές, άνθρωπο υψηλής κοινωνικής θέσης.

Σε γειτονικό ταφικό σύνολο βρέθηκαν λείψανα ζώων και τμήμα ανθρώπινης λεκάνης. Οι συγγραφείς συνδέουν το σύνολο με θυσιαστικές τελετές, περιλαμβάνοντας στην ερμηνεία τους και το ενδεχόμενο ανθρωποθυσίας.

Δύο χρυσά νομίσματα, δύο διαφορετικές προσφορές

Ο ένας από τους δύο χρυσούς στατήρες εντοπίστηκε σε τελετουργικό φρέαρ, στο κέντρο του ιερού κύκλου, και ερμηνεύεται ως προσφορά. Ο δεύτερος συνόδευε τον πολεμιστή στην ταφή, αποκτώντας τον χαρακτήρα του «οβολού του Χάροντα».

Πρόκειται για στατήρες τύπου Λυσιμάχου, η παρουσία των οποίων έχει ιδιαίτερη σημασία: σύμφωνα με τη μελέτη, τέτοια χρυσά νομίσματα απαντούν σπάνια στην περιοχή του Βοσπόρου, ενώ το συγκεκριμένο εύρημα χαρακτηρίζεται μοναδικό για τις μαιωτικές θέσεις.

Ο στατήρας του τάφου ζυγίζει 8,16 γραμμάρια. Στη μία όψη απεικονίζεται ο θεοποιημένος Αλέξανδρος με το κέρατο του Άμμωνα και στην άλλη η Αθηνά καθιστή, κρατώντας τη Νίκη.

Οι Μαιώτες στον κόσμο του Μιθριδάτη

Ο πολεμιστής προσδιορίζεται ως μέλος των Μαιωτών, ενός τοπικού πληθυσμού που συνδεόταν με το Βασίλειο του Βοσπόρου και δεχόταν επιρροές από τις ελληνικές παραδόσεις του βόρειου Ευξείνου. Στην εποχή της ταφής, οι σχέσεις αυτών των κοινοτήτων με την επικράτεια του Μιθριδάτη αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος πολιτικών και οικονομικών επαφών.

Ο Μιθριδάτης ΣΤ’ Ευπάτωρ, βασιλιάς του Πόντου και αντίπαλος της Ρώμης στους τρεις Μιθριδατικούς Πολέμους, είχε επεκτείνει την επιρροή του προς τις ελληνικές πόλεις της Κριμαίας και τον Κιμμέριο Βόσπορο.

Στο βασίλειό του συνυπήρχαν ελληνικές και περσικές πολιτισμικές παραδόσεις, ενώ η ελληνική παιδεία, η τέχνη και οι λατρείες κατείχαν σημαντική θέση. Η ταφή στο Κουμπάν προσθέτει ένα αρχαιολογικό τεκμήριο για τον κόσμο που διαμορφωνόταν γύρω από αυτή την επικράτεια.

Το πεντάγραμμο και οι δρόμοι των ανταλλαγών

Ένα μικρό πήλινο αγγείο δίνει στην ταφή μια ακόμη διάσταση. Στο σώμα ενός κανθάρου, αγγείου πόσης με δύο λαβές, είχε χαραχθεί ένα πεντάγραμμο. Οι μελετητές το ερμηνεύουν ως αποτροπαϊκό σύμβολο, συνδεδεμένο με την προστασία από το κακό.

Στα κτερίσματα περιλαμβανόταν επίσης ένα σπάνιο γυάλινο αλάβαστρο, μικρό δοχείο για λάδι ή άρωμα, που πιθανότατα είχε εισαχθεί από την Κύπρο ή την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Τα αντικείμενα αυτά, μαζί με τις ταφικές πρακτικές, δείχνουν την έκταση των επαφών των Μαιωτών με τον ελληνικό και μεσογειακό κόσμο: δρόμοι ανταλλαγών που μετέφεραν πολύτιμα αγαθά, σύμβολα και αντιλήψεις για τη ζωή και τον θάνατο.