Τα αρχεία της κομμουνιστικής περιόδου, που περιλαμβάνουν «τους φακέλους των πρακτόρων» και πληροφοριοδοτών του καθεστώτος, καθώς και τις «μαγνητοταινίες» που περιέχουν τα στοιχεία των πρακτόρων και των παρακολουθούμενων πολιτών, θα δώσει στη δημοσιότητα η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ.
Αφορμή η 70ή επέτειος της ουγγρικής εξέγερσης του 1956 κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και της σοβιετικής επικυριαρχίας.
Το τέλος του κομμουνιστικού καθεστώτος ήρθε το 1989, αλλά η Ουγγαρία έχει καθυστερήσει το άνοιγμα των φακέλων που φυλάσσονται σε έναν τεράστιο υπόγειο χώρο στη Βουδαπέστη, λόγω της έλλειψης πολιτικής βούλησης των διαδοχικών κυβερνήσεων – έτσι δεν έχει επιτραπεί στην ουγγρική κοινωνία να συμφιλιωθεί με το κομμουνιστικό της παρελθόν.
Μέχρι σήμερα –εκτός από τους ερευνητές– οι πολίτες μπορούσαν να αιτηθούν πρόσβαση στους δικούς τους φακέλους ή στους φακέλους στενών συγγενών. Στο εξής, όλοι θα έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στα αρχεία, μέσω μίας online βάσης δεδομένων.
Οι πολίτες/πληροφοριοδότες
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι υπηρεσίες της μυστικής αστυνομίας των χωρών της ανατολικής Ευρώπης, όπως η Stasi στην Ανατολική Γερμανία ή οι υπηρεσίες ασφαλείας στην Ουγγαρία, στηρίζονταν σε πληροφορίες πληροφοριοδοτών/συνεργατών οι οποίοι στρατολογούνταν μέσω εκβιασμών, απειλών ή ανταμοιβών.
Ανάμεσα στο 1956 και το 1989, περί τους 55.000 μυστικοί πληροφοριοδότες είχαν καταγραφεί στην Ουγγαρία.
Παρακολουθούσαν φίλους, μέλη των οικογενειών τους, γείτονες και συναδέλφους για να ανακαλύψουν σημάδια αντικαθεστωτικών αισθημάτων, δυτικής επιρροής και οι αναφορές τους συχνά οδηγούσαν σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Πολλά διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης –που αποκαλούνταν διαμερίσματα Κ– χρησίμευαν ως γιάφκες για μυστικές συναντήσεις ανάμεσα σε πράκτορες της μυστικής αστυνομίας και σε πολίτες/πληροφοριοδότες.
Το Ιστορικό Αρχείο της Ουγγρικής Κρατικής Ασφαλείας διαχειρίζεται τους φακέλους των κρατικών υπηρεσιών ασφαλείας του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι οποίοι περιέχουν τα ονόματα 50.000-60.000 πληροφοριοδοτών.
Ο διευθυντής του Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ χαιρέτισε τη δημοσιοποίηση των φακέλων βάσει νόμου που ψηφίστηκε τον Σεπτέμβριο από το Κοινοβούλιο ως «ιστορικό βήμα», τονίζοντας ότι το μέτρο προχώρησε περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στο ανατολικό μπλοκ.
Η Πολωνία άνοιξε τα αρχεία της πολύ νωρίτερα, αλλά δεν επιτρέπει ελεύθερες και χωρίς περιορισμούς αναζητήσεις, όπως θα είναι η περίπτωση της Ουγγαρίας.
Η Γερμανία υιοθέτησε επίσης μια περιοριστική προσέγγιση στο άνοιγμα των φακέλων της Stasi, ενώ στην Τσεχική Δημοκρατία δεν έχει αναρτηθεί το σύνολο των αρχείων στην online βάση δεδομένων.
Δημοσιοποίηση σε δύο στάδια
Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημοσίων θεσμών είναι «θεμελιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Η δημοσιοποίηση τεσσάρων τύπων φακέλων στην Ουγγαρία θα γίνει σε δύο στάδια, αρχής γενομένης από τις 4 Νοεμβρίου. Εκείνη την ημέρα του 1956, τα σοβιετικά τανκς εισήλθαν στην Βουδαπέστη για να καταπνίξουν την εξέγερση που είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου.
Ορισμένα στοιχεία θα αποκρυφθούν για να προστατευθούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα – για παράδειγμα, ιατρικά αρχεία, στοιχεία για εξαρτήσεις ή για τη σεξουαλική κατεύθυνση των προσώπων.
«Ως αρχειονόμος και ιστορικός, πιστεύω ότι η εξαγωγή κρίσεων βάσει των πληροφοριών αυτών είναι ανάρμοστη», δήλωσε στο Reuters ο Μπεντεγκούζ Γκέρκου Τσεχ.
«Ωστόσο πιστεύω ότι είναι δυνατόν να αποκτήσουμε βαθύτερη κατανόηση των ιστοριών της ζωής μας και να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικότερα τον παρελθόν μας, όχι μόνο σε ατομικό, αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο».
