Έχει εκλεγεί πρόεδρος τρεις φορές, αλλά ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί θέλει να του ανοίξει το δρόμο για μια τέταρτη. Για να διεκδικήσει ξανά την προεδρία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το κρίσιμο βήμα –με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο– βρίσκεται στη Βουλή: μια απόφαση για ανανέωση των εκλογών, με τουλάχιστον 360 ψήφους.
Αυτόν το δρόμο υπέδειξε ο ηγέτης του Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος (MHP), μιλώντας σήμερα στην κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματός του. Ζήτησε εκλογές εντός του 2028 και κοινοβουλευτική απόφαση με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση, ώστε ο Ερντογάν να είναι εκ νέου υποψήφιος της Λαϊκής Συμμαχίας.
«Ο κ. Ερντογάν, για να μπορέσει να θέσει ξανά υποψηφιότητα, θα πρέπει να ληφθεί απόφαση για τη διεξαγωγή νέων εκλογών στο Κοινοβούλιο σε κατάλληλη στιγμή και με τη μέγιστη δυνατή συναίνεση. Οι νέες εκλογές θα πρέπει να διεξαχθούν εντός του έτους 2028», δήλωσε.
Τι επιτρέπει το Σύνταγμα
Το άρθρο 101 του τουρκικού Συντάγματος προβλέπει πενταετή προεδρική θητεία και ανώτατο όριο δύο εκλογών στο αξίωμα. Όμως το άρθρο 116 επιτρέπει μία επιπλέον υποψηφιότητα εφόσον η Βουλή αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου.
Για αυτή την απόφαση απαιτούνται τα τρία πέμπτα του συνολικού αριθμού των 600 εδρών, δηλαδή 360 ψήφοι. Οι προεδρικές και οι βουλευτικές εκλογές διεξάγονται μαζί.
Ο πρόεδρος μπορεί επίσης να αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών, αλλά η δική του απόφαση δεν ενεργοποιεί την εξαίρεση για επιπλέον υποψηφιότητα. Η συγκεκριμένη διαδρομή προϋποθέτει κοινοβουλευτική απόφαση και δεν απαιτεί αλλαγή του Συντάγματος.
Πώς οι τρεις εκλογές μετρήθηκαν ως δύο θητείες
Ο Ερντογάν εξελέγη πρόεδρος το 2014, το 2018 και το 2023. Το πώς καταμετρώνται αυτές οι θητείες αποτέλεσε ήδη αντικείμενο αντιπαράθεσης πριν από τις εκλογές του 2023.
Με την απόφαση 2023/316, της 30ής Μαρτίου 2023, το Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο (YSK) απέρριψε τις ενστάσεις κατά της υποψηφιότητάς του. Έκρινε ότι, μετά τη συνταγματική αλλαγή του 2017 και τη μετάβαση στο νέο προεδρικό σύστημα, η πρώτη θητεία που προσμετράται στο όριο άρχισε με τις εκλογές του 2018. Η περίοδος 2014-2018 έμεινε εκτός αυτού του υπολογισμού.
Με βάση εκείνη την ερμηνεία, η θητεία 2023-2028 είναι η δεύτερη στο νέο σύστημα, παρότι πρόκειται για την τρίτη προεδρική θητεία του συνολικά.
Επομένως, με αμετάβλητους τους σημερινούς κανόνες, η κανονική ολοκλήρωση της θητείας το 2028 δεν του δίνει δικαίωμα νέας υποψηφιότητας. Η κοινοβουλευτική ανανέωση των εκλογών πριν από τη λήξη της είναι ο μηχανισμός στον οποίο στηρίζεται η πρόταση Μπαχτσελί.
Οι ψήφοι που λείπουν
Η αναφορά του Μπαχτσελί στη «μέγιστη δυνατή συναίνεση» αποκτά ιδιαίτερο βάρος με βάση τη σημερινή κοινοβουλευτική αριθμητική.
Στην επίσημη κατανομή εδρών της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) διαθέτει 280 βουλευτές και το MHP 46. Τα δύο βασικά κόμματα της Λαϊκής Συμμαχίας συγκεντρώνουν συνεπώς 326 έδρες, αριθμό που υπολείπεται κατά 34 ψήφους του απαιτούμενου ορίου.
Χρειάζονται, επομένως, στήριξη πέρα από τις δικές τους κοινοβουλευτικές δυνάμεις. Ο σημερινός συσχετισμός μπορεί να αλλάξει μέχρι το 2028, αλλά δείχνει γιατί η εξασφάλιση ευρύτερης συμφωνίας αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση του σχεδίου.
Ο ηγέτης του MHP χαρακτήρισε τους νομικούς, πολιτικούς και κοινωνικούς λόγους υπέρ μιας νέας υποψηφιότητας Ερντογάν «περισσότερο από επαρκείς».
Μάλιστα, συνέδεσε τη στήριξή του με τις σημαντικές εξελίξεις στην Τουρκία, στην περιοχή και διεθνώς, υποστηρίζοντας ότι η διαχείρισή τους απαιτεί ανθεκτικότητα και εμπειρία. Αυτή η εμπειρία, όπως είπε, ενσαρκώνεται στο προεδρικό σύστημα, στη Λαϊκή Συμμαχία και στον ίδιο τον Ερντογάν.
