Τι σημαίνει να ανήκεις κάπου όταν αισθάνεσαι ότι δεν ανήκεις ολοκληρωτικά πουθενά; Για την Τζέιμι Λι Γιαννοπούλου, η απάντηση δεν ήρθε μέσα από ένα οικογενειακό αρχείο ή μια απλή επιστροφή στον τόπο των προγόνων της.
Ήρθε μέσα από μια κάμερα, έναν αρχαίο ελληνικό μύθο και ένα φυτό που συνδέεται με τη θεραπεία των πληγών.
Η Ελληνοκαναδή σκηνοθέτρια αναζητά τη σχέση της με την ελληνική καταγωγή, την ταυτότητα και την αίσθηση του «ανήκειν» στη μικρού μήκους ταινία Ρώτα το πεντάνευρο (Ask the Plantain), ένα προσωπικό έργο διάρκειας 12 λεπτών που κινείται ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία.
Η ίδια υπογράφει το σενάριο, τη σκηνοθεσία, την παραγωγή και το μοντάζ, ενώ εμφανίζεται και μπροστά από την κάμερα. Έτσι, η ταινία δεν αποτελεί μόνο μια ιστορία για την ελληνική καταγωγή. Είναι η ίδια η δημιουργός που γίνεται μέρος της αφήγησης και επιχειρεί να καταλάβει καλύτερα από πού έρχεται και πού αισθάνεται ότι ανήκει.
View this post on Instagram
Ένα όνομα που την οδήγησε στη Δήμητρα
Η αφετηρία για την ταινία ήταν το βιβλίο Braiding Sweetgrass της Robin Wall Kimmerer και ο συμβολισμός του φυτού plantain, το οποίο χρησιμοποιείται και για την περιποίηση τραυμάτων. Η Γιαννοπούλου είδε σε αυτόν το συμβολισμό κάτι που μπορούσε να συνδεθεί με τη δική της προσωπική διαδρομή: Την αίσθηση ότι βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους, χωρίς να αισθάνεται απόλυτα μέρος κανενός.
Και τότε εμφανίστηκε ο μύθος της Δήμητρας και της Περσεφόνης.
«Το ελληνικό μου όνομα είναι Δήμητρα, οπότε εξερευνούσα έναν μύθο που αφορά το ίδιο μου το όνομα», σημείωσε. Ο μύθος δεν χρησιμοποιείται στην ταινία μόνο ως αναφορά στην αρχαία Ελλάδα. Γίνεται ένα προσωπικό εργαλείο αναζήτησης. Όπως εξηγεί, λειτούργησε ως «χάρτης» μέσα από τον οποίο μπορούσε να εξετάσει τη δική της ζωή. Η ιστορία της μητέρας που χάνει την κόρη της, του αποχωρισμού, του πένθους και της επιστροφής αποκτά έτσι έναν διαφορετικό χαρακτήρα: γίνεται ένας τρόπος για να μιλήσει η δημιουργός για τη δική της σχέση με την καταγωγή και την ταυτότητά της.
Από την Ελλάδα των προγόνων στην Ελλάδα της
Για να αφηγηθεί αυτή την προσωπική ιστορία, η Γιαννοπούλου ταξίδεψε στην Ελλάδα. Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν το 2022 στην Κρήτη και στη Σπάρτη, τον τόπο καταγωγής των παππούδων της. Η επιστροφή δεν περιορίστηκε στην αναζήτηση τοπίων που συνδέονται με την οικογενειακή της ιστορία. Ακόμη και οι λεπτομέρειες της εικόνας έχουν σχεδιαστεί ώστε να συνομιλούν με την ελληνική αρχαιότητα.
Τα κοσμήματα που εμφανίζονται στην ταινία παραπέμπουν σε μινωικά ευρήματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου, ενώ το νερό, η γυναικεία παρουσία και οι αναφορές σε αρχαίες τελετουργίες αποκτούν κεντρικό συμβολικό ρόλο. Στο Ρώτα το πεντάνευρο ιδιαίτερη θέση έχουν οι γυναίκες και η σχέση μεταξύ τους. Η Γιαννοπούλου βλέπει στη γυναικεία συντροφικότητα έναν χώρο όπου ο πόνος μπορεί να μοιραστεί και να μετατραπεί σε δύναμη. «Υπάρχει κάτι θεραπευτικό στο να βρίσκεσαι μαζί με γυναίκες, με αδελφές, έπειτα από δύσκολες περιόδους», ανέφερε.
Η ιδέα της θεραπείας συνδέεται έτσι ξανά με το φυτό που αποτέλεσε την αρχική έμπνευση της ταινίας.
Η φύση, η μυθολογία, η γυναικεία εμπειρία και η προσωπική μνήμη συναντιούνται σε μια αφήγηση που δεν επιχειρεί να δώσει μια εύκολη απάντηση στο ερώτημα της ταυτότητας.
View this post on Instagram
Από την τέχνη στην ακαδημαϊκή έρευνα
Το έργο δεν σταματά στην ταινία. Παράλληλα θα κυκλοφορήσει και μια συζήτηση της Γιαννοπούλου με τη δρ Ειρήνη Κοτσοβίλη, διάρκειας περίπου μιάμισης ώρας, με αντικείμενο τις ιστορικές και μυθολογικές αναφορές που υπάρχουν στο έργο.
«Η συζήτηση γεφυρώνει τον κόσμο της τέχνης με εκείνον της ακαδημαϊκής έρευνας», τόνισε η σκηνοθέτρια.
Με αυτόν τον τρόπο, η προσωπική αναζήτηση αποκτά και μια ευρύτερη διάσταση. Η ελληνική μυθολογία δεν λειτουργεί μόνο ως αισθητικό στοιχείο, αλλά ως ένας τρόπος να εξεταστούν ζητήματα που παραμένουν διαχρονικά: η απώλεια, η επιστροφή, η οικογένεια, η καταγωγή και η ανάγκη του ανθρώπου να καταλάβει τη θέση του μέσα στον κόσμο.
«Νιώθω πολύ περήφανη και ευγνώμων»
Για την Τζέιμι Λι Γιαννοπούλου, ωστόσο, η αξία της ταινίας δεν μετριέται από το πόσοι άνθρωποι θα τη δουν. «Ως κινηματογραφιστής, εργάζεσαι πολύ σκληρά για να δημιουργήσεις κάτι που να έχει τη δική σου, ξεχωριστή φωνή, βάζοντας σε αυτό την καρδιά και την ψυχή σου», ανέφερε. Και ίσως αυτή ακριβώς να είναι η ουσία τού Ρώτα το πεντάνευρο: μια δημιουργός που ξεκινά αναζητώντας τις ρίζες της και καταλήγει να δημιουργεί τη δική της αφήγηση για το τι σημαίνει να κουβαλάς μια πατρίδα, ακόμη κι όταν έχεις μεγαλώσει μακριά από αυτήν. «Δεν έχει σημασία αν το δει ένας άνθρωπος ή ένα εκατομμύριο. Νιώθω πολύ περήφανη και ευγνώμων σε ολόκληρη την ομάδα μας», κατέληξε.
