Η υπογραφή δεν στέλνει αυτομάτως την τουρκική σημαία στη Σελήνη. Στέλνει, όμως, ένα σαφές πολιτικό μήνυμα στη Γη: στο πεδίο όπου οι ΗΠΑ και ο άξονας Κίνας-Ρωσίας επιχειρούν να καθορίσουν τους κανόνες της επόμενης διαστημικής εποχής, η Άγκυρα επέλεξε να καθίσει στο αμερικανικό τραπέζι.
Η Τουρκία έγινε στις 31 Αυγούστου η 71η χώρα που υπέγραψε τις Συμφωνίες Άρτεμις.
Το επισφράγισε ο υπουργός Βιομηχανίας και Τεχνολογίας Μεχμέτ Φατίχ Κατσίρ· οι υπογραφές… έπεσαν στα κεντρικά γραφεία της NASA στην Ουάσινγκτον, παρουσία του διοικητή της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας Τζάρεντ Άιζακμαν και του προέδρου της Τουρκικής Διαστημικής Υπηρεσίας Γιουσούφ Κιράτς.
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών υποδέχθηκε την προσχώρηση χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «μακροχρόνιο και πολύτιμο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ». Η επιλογή των λέξεων δεν είναι τυχαία: η Ουάσινγκτον συνδέει τη συνεργασία στο Διάστημα με την ευρύτερη προσπάθεια να συγκρατήσει την Άγκυρα στο δυτικό σύστημα συνεργασιών.
Τι υπέγραψε πραγματικά η Τουρκία
Οι Συμφωνίες Άρτεμις δεν αποτελούν διεθνή συνθήκη, στρατιωτική συμμαχία ή αυτόματο εισιτήριο για συμμετοχή σε αποστολή της NASA. Είναι ένα μη δεσμευτικό σύνολο αρχών για την ειρηνική και διαφανή εξερεύνηση της Σελήνης, του Άρη και άλλων ουράνιων σωμάτων.
Περιλαμβάνουν την ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων, την καταγραφή διαστημικών αντικειμένων, την παροχή βοήθειας σε αστροναύτες και τον περιορισμό των διαστημικών απορριμμάτων.
Τα γεωπολιτικά σημαντικότερα σημεία, ωστόσο, αφορούν την αξιοποίηση διαστημικών πόρων και τη δημιουργία προσωρινών «ζωνών ασφαλείας» γύρω από επιχειρήσεις στη Σελήνη, ώστε να αποφεύγονται παρεμβολές μεταξύ διαφορετικών αποστολών.
Με άλλα λόγια, οι χώρες που συμμετέχουν δεν συζητούν μόνο πώς θα φτάσουν στη Σελήνη.
Συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων με τους οποίους θα αξιοποιηθούν στο μέλλον το νερό, τα ορυκτά, οι τροχιές και οι στρατηγικές τοποθεσίες της.
Ο Τζάρεντ Άιζακμαν δήλωσε ότι όλοι οι υπογράφοντες έχουν προσκληθεί να συνεισφέρουν στη σχεδιαζόμενη μόνιμη αμερικανική παρουσία στη Σελήνη, προσφέροντας εξοπλισμό, επιστημονικά φορτία, τεχνολογικές εφαρμογές ή μικροδορυφόρους. Η υπογραφή, συνεπώς, ανοίγει πόρτες – δεν εγγυάται συμβόλαια, χρηματοδότηση ή μεταφορά τεχνολογίας.
Η απάντηση στον άξονα Κίνας-Ρωσίας
Απέναντι στο αμερικανικό πρόγραμμα Άρτεμις βρίσκεται η Διεθνής Σεληνιακή Ερευνητική Βάση, το σχέδιο Κίνας και Ρωσίας για τη δημιουργία μόνιμων εγκαταστάσεων στη Σελήνη έως τα μέσα της επόμενης δεκαετίας.
Τα δύο εγχειρήματα δεν αποτελούν τυπικά αντίπαλες συμμαχίες. Στην πράξη, όμως, εκφράζουν δύο διαφορετικά κέντρα τεχνολογικής, οικονομικής και διπλωματικής ισχύος.
Η συμμετοχή όλο και περισσότερων χωρών στις Συμφωνίες Άρτεμις επιτρέπει στις ΗΠΑ να παρουσιάζουν το δικό τους μοντέλο ως τον επικρατέστερο διεθνή κανόνα.
Η ένταξη της Τουρκίας ενισχύει αυτό το αμερικανικό αφήγημα, καθώς πρόκειται για χώρα του ΝΑΤΟ, με αναπτυσσόμενη αμυντική και διαστημική βιομηχανία, στρατηγική θέση ανάμεσα σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Καύκασο και Κεντρική Ασία και ισχυρές σχέσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Πεκίνο.
Η Άγκυρα ζητά ρόλο, όχι μόνο μια φωτογραφία
Η Τουρκία προετοιμάζει για τους πρώτους μήνες του 2027 την αποστολή AYAP-1. Ένα σκάφος υβριδικής πρόωσης σχεδιάζεται να φτάσει σε σεληνιακή τροχιά, να συγκεντρώσει δεδομένα και να αποδείξει την ικανότητα της χώρας να προσεγγίσει τη Σελήνη.
Το 2024 ο Αλπέρ Γκεζεραβτσί έγινε ο πρώτος Τούρκος αστροναύτης που ταξίδεψε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Παράλληλα, σύμφωνα με τον Κατσίρ, έχει αρχίσει η κατασκευή του σχεδιαζόμενου τουρκικού διαστημοδρομίου στη Σομαλία, το οποίο θα προσφέρει στην Άγκυρα μεγαλύτερη αυτονομία στις εκτοξεύσεις και ισχυρότερο αποτύπωμα στο Κέρας της Αφρικής.
Η ίδια η Τουρκική Διαστημική Υπηρεσία περιγράφει το εθνικό πρόγραμμα ως μέσο μείωσης της εξάρτησης από το εξωτερικό, αύξησης της διεθνούς επιρροής και ενίσχυσης των δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών για την εθνική ασφάλεια.
Για την Άγκυρα, επομένως, το Διάστημα δεν είναι μόνο επιστήμη: είναι βιομηχανική αυτονομία, επιτήρηση, διπλωματικό κύρος και προβολή ισχύος.
Ο Ερντογάν ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Μόσχα
Η χρονική ακολουθία αποτυπώνει παραστατικά την τουρκική στρατηγική. Στις 31 Αυγούστου, η Τουρκία υπέγραψε στην Ουάσινγκτον το αμερικανικό πλαίσιο για τη Σελήνη. Μία ημέρα αργότερα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συναντήθηκε με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
Ο Ερντογάν δήλωσε ότι οι τουρκορωσικές σχέσεις βρίσκονται στο πιο προχωρημένο επίπεδο της ιστορίας τους και προανήγγειλε συνεργασία για νέους πυρηνικούς σταθμούς μετά το Άκουγιου. Ο Πούτιν χαρακτήρισε την Τουρκία «προνομιακό εταίρο» της Ρωσίας.
Δεν πρόκειται για αντίφαση, αλλά για την καθιερωμένη πολυκατευθυντική πολιτική της Άγκυρας: πρόσβαση στο δυτικό τεχνολογικό οικοσύστημα, χωρίς εγκατάλειψη της ενεργειακής και στρατηγικής συνεργασίας με τη Μόσχα.
