Περισσότερο από μια τοπική πανήγυρη, η φετινή διοργάνωση γύρω από τον Ιερό Ναό Παναγίας Σουμελά Αλεθρικού – Κιβισιλίου αποτέλεσε μια ευρύτερη συνάντηση του ποντιακού ελληνισμού της Κύπρου. Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, άνθρωποι και φορείς από διαφορετικές περιοχές του νησιού βρέθηκαν στον ίδιο χώρο, μεταφέροντας μαζί τους τη δική τους ιστορία, τις παραδόσεις και τη σύγχρονη πορεία των ποντιακών κοινοτήτων.
Στη φετινή διοργάνωση συμμετείχαν εκπρόσωποι της πολιτικής ζωής και της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και εκπρόσωποι της Εθνικής Φρουράς, της Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Το ιδιαίτερο βάρος, ωστόσο, έδωσε η παρουσία των οργανωμένων ποντιακών κοινοτήτων από ολόκληρη την Κύπρο.
Οι σύλλογοι που κρατούν ζωντανή την ποντιακή ταυτότητα
Από την Αμμόχωστο συμμετείχε ο Σύλλογος Ποντίων Αμμοχώστου «Τεμέτερον», ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει έντονη πολιτιστική και κοινωνική δράση. Πρόεδρός του είναι ο Ιάκωβος Κωστίδης, ενώ ανάμεσα στις σημαντικές πρωτοβουλίες του συλλόγου βρίσκεται η ανέγερση του Μνημείου Ποντιακού Ελληνισμού στην Κύπρο, το οποίο εγκαινιάστηκε από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Σημαντική παρουσία είχε και ο Σύλλογος Ελλήνων Ποντίων Κύπρου και Κέντρο Νεότητας «Παναγία Σουμελά», με έδρα τη Λευκωσία και πρόεδρο τον Γιώργο Χατζίδη. Με περίπου δύο δεκαετίες παρουσίας στην κυπριακή κοινωνία, ο σύλλογος έχει αναπτύξει δραστηριότητες που συνδέουν την ποντιακή παράδοση με τη σύγχρονη πολιτιστική ζωή, ενώ ο ετήσιος χορός του αποτελεί μία από τις καθιερωμένες δράσεις του.
Από τη Λεμεσό συμμετείχε ο Πολιτιστικός Όμιλος Παραδοσιακών Χορών «Η Ρωμιοσύνη», υπό τον Άγη Τουρσίδη. Ο όμιλος συμπληρώνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στα πολιτιστικά δρώμενα της Κύπρου, έχοντας ως βασικό άξονα τη διατήρηση και παρουσίαση της παραδοσιακής χορευτικής κληρονομιάς.
Στη συνάντηση συμμετείχαν επίσης Πόντιοι από την Πάφο, ενώ ξεχωριστή ήταν η παρουσία της ποντιακής κοινότητας της ευρύτερης περιοχής της Λάρνακας. Πρόεδρος είναι ο Αβραάμ Αναστασιάδης, ο οποίος συμμετέχει παράλληλα στην Εκκλησιαστική Επιτροπή του Ιερού Ναού και έχει παρακολουθήσει την πορεία του έργου από τη θεμελίωση έως τη σημερινή του μορφή.
Η μουσική βραδιά και οι χοροί
Το πολιτιστικό πρόγραμμα έδωσε τη δυνατότητα στις ποντιακές κοινότητες να παρουσιάσουν διαφορετικές πλευρές της παράδοσης. Ο Σύλλογος Ποντίων Αμμοχώστου «Τεμέτερον» παρουσίασε τους χορούς Ομάλ Καρς, Ομάλ Κουνιχτό και Ούτσαϊ, σε μια εμφάνιση που ανέδειξε τον πλούτο της ποντιακής χορευτικής παράδοσης.
Τη μουσική βραδιά πλαισίωσε το σχήμα του Τρύφωνα Χατζίδη. Ο ίδιος ανέλαβε τη λύρα και το τραγούδι, ενώ συμμετείχαν ο Μιχάλης Υφαντίδης στο νταούλι, ο Γιώργος Χατζίδης στα κρουστά και ο Χρήστος Παρασκευαΐδης στα πλήκτρα. Στο λαϊκό πρόγραμμα συμμετείχε ο Παύλος Ζιντηρίδης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πρόγραμμα που συνδύασε ποντιακό, παραδοσιακό και λαϊκό ρεπερτόριο, μετατρέποντας τη βραδιά σε μια μεγάλη μουσική συνάντηση των κοινοτήτων.
Ανάμεσα στις παρουσίες της βραδιάς υπήρχε και μία σημαντική απουσία. Πρόκειται για τον Σόλωνα Σαββίδη, μέχρι πρόσφατα χοροδιδάσκαλο, ο οποίος έφυγε αιφνίδια από τη ζωή. Η αναφορά στο όνομά του έφερε στο προσκήνιο τον ρόλο που διαδραματίζουν οι άνθρωποι που μεταφέρουν την ποντιακή χορευτική παράδοση από γενιά σε γενιά. Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στη σκιά της απώλειάς του, με τη μνήμη του να παραμένει συνδεδεμένη με την ποντιακή πολιτιστική δραστηριότητα της Κύπρου.
Η νέα γενιά του ποντιακού ελληνισμού της Κύπρου
Η σημερινή εικόνα της ποντιακής κοινότητας στην Κύπρο έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τα κύματα Ποντίων που έφτασαν στο νησί από τις δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης από τη δεκαετία του 1990. Η εγκατάστασή τους δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα για τον ποντιακό ελληνισμό της Κύπρου. Οι άνθρωποι αυτοί εντάχθηκαν στην κυπριακή κοινωνία, δραστηριοποιήθηκαν επαγγελματικά και κοινωνικά και παράλληλα δημιούργησαν συλλόγους και δομές μέσα από τις οποίες συνέχισαν να διατηρούν τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά τους. Η παρουσία των Ποντίων δεν περιορίστηκε στον πολιτισμό. Η συμμετοχή τους στη δημόσια ζωή και στην τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ένταξής τους στην κυπριακή κοινωνία. Μεταξύ των προσώπων αυτών είναι η Λίνα Φενερίδου στη Λευκωσία, ο Άλκης Αναστασιάδης στη Λάρνακα, καθώς και η Νίνα Γκαρακλίδου, ο Ευκλείδης Αμβροσιάδης και ο Νίκος Κεσίδης στην Πάφο, οι οποίοι έχουν εκλεγεί σε δημοτικά συμβούλια.
Ο ρόλος του Άγγελου Ασλανίδη
Στην πορεία αυτή ιδιαίτερη θέση κατέχει ο καθηγητής Άγγελος Ασλανίδης, ο οποίος έχει συνδέσει τη μακρά δράση του με τον Απόδημο Ελληνισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εκκλησιαστικής Επιτροπής, η συμβολή του στην ομαλή προσέλευση και ένταξη των Ποντίων στην κυπριακή κοινωνία υπήρξε σημαντική. Ο ίδιος υπηρέτησε επί δώδεκα χρόνια ως αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού, έχοντας προηγουμένως και στη συνέχεια ενεργό παρουσία σε ζητήματα που αφορούν τον Ελληνισμό της διασποράς.
Η πορεία των Ποντίων στην Κύπρο αποτυπώνει έτσι μια ευρύτερη ιστορία μετανάστευσης, εγκατάστασης και ενσωμάτωσης, χωρίς απώλεια της πολιτιστικής μνήμης.
Ο ναός ως αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας
Πίσω από τη σημερινή εικόνα του Ιερού Ναού Παναγίας Σουμελά Αλεθρικού – Κιβισιλίου βρίσκεται μια πολυετής προσπάθεια, στην οποία συμμετείχαν άνθρωποι της ποντιακής κοινότητας και υποστηρικτές του έργου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον Μιχάλη Ανδρέου, ο οποίος καταγράφεται ως μεγάλος δωρητής και ευεργέτης του ναού. Η συμβολή του συνδέεται με την προσπάθεια για την ολοκλήρωση και τον εξοπλισμό του εκκλησιαστικού χώρου.
Παράλληλα, η Εκκλησιαστική Επιτροπή και η ομάδα εθελοντών συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους, με στόχο την κάλυψη των αναγκών του ναού. Στο πλαίσιο αυτό, τα έσοδα από τα παραδοσιακά κυπριακά και ποντιακά εδέσματα και τα είδη που διατίθενται στις εκδηλώσεις κατευθύνονται στην ενίσχυση και στον εξοπλισμό του. Η Παναγία Σουμελά του Αλεθρικού – Κιβισιλίου αποκτά έτσι έναν ευρύτερο συμβολισμό: αποτελεί σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη θρησκευτική ζωή των Ποντίων της Κύπρου, αλλά και για τη συνάντηση των διαφορετικών κοινοτήτων που συγκροτούν σήμερα τον ποντιακό ελληνισμό του νησιού. Από την Αμμόχωστο έως τη Λευκωσία και από τη Λεμεσό έως την Πάφο και τη Λάρνακα, οι διαφορετικές διαδρομές συναντώνται στον ίδιο κύκλο. Έναν κύκλο που συνεχίζει να μεγαλώνει, καθώς η μνήμη περνά στις νεότερες γενιές και η ποντιακή παράδοση εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της κυπριακής κοινωνίας.
