Ο «διακριτικός» κλέφτης έργων τέχνης που βασιζόταν στην εξαπάτηση και στην εξειδικευμένη γνώση δίνει σταδιακά τη θέση του σε ευκαιριακούς και περισσότερο βίαιους δράστες, οι οποίοι στρατολογούνται ακόμη και μέσω των social media.
Αυτήν τη μεταβολή καταγράφει νέα έκθεση της Europol για τις ληστείες μουσείων στην Ευρώπη, προειδοποιώντας ότι οι εγκληματίες στρέφονται πλέον σε αντικείμενα μεγάλης αξίας που μπορούν να μεταπωληθούν ή να εξαφανιστούν εύκολα: χρυσό, πολύτιμους λίθους, κοσμήματα και περιζήτητες αρχαιότητες.
«Έγκλημα ως υπηρεσία»
Οι παραδοσιακές συμμορίες διακίνησης πολιτιστικών αγαθών διέθεταν συνήθως κεντρική ηγεσία, εξειδικευμένα μέλη και σταθερή δομή. Αντίθετα, σε πρόσφατες υποθέσεις εμφανίζονται αποκεντρωμένες ομάδες ανθρώπων χωρίς προηγούμενες σχέσεις μεταξύ τους, οι οποίοι συντονίζονται μέσω των κοινωνικών δικτύων και εφαρμογών άμεσης επικοινωνίας.
Η Europol εξετάζει το ενδεχόμενο χαμηλόβαθμοι δράστες να προσλαμβάνονται περιστασιακά για συγκεκριμένες ληστείες, στο πλαίσιο ενός μοντέλου που περιγράφεται ως crime-as-a-service – «έγκλημα ως υπηρεσία».
Πρόκειται συχνά για ανθρώπους που δραστηριοποιούνται και σε άλλες παράνομες αγορές και προσελκύονται από την εντύπωση ότι οι ληστείες μουσείων προσφέρουν υψηλά κέρδη με σχετικά περιορισμένο κίνδυνο.
Βαριοπούλες, τσεκούρια και εκρηκτικά
Η νέα γενιά ληστών εγκαταλείπει τη μυστικότητα και χρησιμοποιεί απροκάλυπτη βία. Οι δράστες παραβιάζουν κτήρια και προθήκες με βαριοπούλες, τσεκούρια, λοστούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκρηκτικά.
Έχουν καταγραφεί επίσης περιστατικά στα οποία χρησιμοποιήθηκαν πυροβόλα όπλα για τον εκφοβισμό φυλάκων και επισκεπτών, καθώς και επιθέσεις ή ακινητοποιήσεις εργαζομένων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ληστεία του Λούβρου τον Οκτώβριο του 2025. Οι δράστες έσπασαν παράθυρο και προθήκες στην Πινακοθήκη του Απόλλωνα, απείλησαν φύλακες και επισκέπτες και αφαίρεσαν κοσμήματα εκτιμώμενης αξίας 88 εκατ. ευρώ.
Γιατί ο χρυσός έγινε ο βασικός στόχος
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι επιθέσεις στρέφονται όλο και συχνότερα σε χρυσά νομίσματα, ψήγματα, διακοσμητικά αντικείμενα και κοσμήματα με πολύτιμους λίθους.
Ο χρυσός μπορεί να λιώσει, εξαφανίζοντας τα χαρακτηριστικά που θα επέτρεπαν στις Αρχές να τον ταυτοποιήσουν. Αντίστοιχα, οι πολύτιμοι λίθοι αφαιρούνται εύκολα από τα κοσμήματα και μεταπωλούνται ξεχωριστά.
Η άνοδος της τιμής του χρυσού κατά περίπου 85% μέσα σε δύο χρόνια έχει αυξήσει ακόμη περισσότερο το εγκληματικό ενδιαφέρον.
Τον Ιανουάριο του 2025, ληστές ανατίναξαν την είσοδο του Μουσείου Drents στην Ολλανδία και έκλεψαν ένα χρυσό δακικό κράνος ηλικίας περίπου 2.500 ετών και τρία αρχαία χρυσά βραχιόλια. Το κράνος και δύο από τα βραχιόλια ανακτήθηκαν και επιστράφηκαν στη Ρουμανία, ενώ το τρίτο βραχιόλι εξακολουθεί να αγνοείται.
Στους νέους στόχους περιλαμβάνονται και κινεζικά πολιτιστικά αντικείμενα μεγάλης αξίας, όπως πορσελάνες του 12ου και του 13ου αιώνα, αγγεία της δυναστείας των Μινγκ και χάλκινα βάζα των δυναστειών Μινγκ και Τσινγκ.
