Οι καθημερινές μεταφορές μικρών ποσών μέσω IRIS, όπως τα χρήματα που στέλνουν γονείς στα παιδιά τους για ενοίκιο, σπουδές, σούπερ μάρκετ ή άλλα έξοδα της καθημερινότητας, δεν αποτελούν από μόνες τους λόγο φορολογικής επιβάρυνσης. Αυτό ξεκαθαρίζει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, δίνοντας παράλληλα διευκρινίσεις για τις περιπτώσεις στις οποίες μια χρηματική μεταφορά μπορεί να αντιμετωπιστεί ως δωρεά ή γονική παροχή.
Το βασικό όριο για τις καθημερινές μεταφορές μέσω IRIS είναι τα 1.000 ευρώ ανά ημέρα, χωρίς να προβλέπεται ξεχωριστό συνολικό χρηματικό όριο για μεταφορές μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων, όταν αυτές αφορούν πραγματικές ανάγκες της καθημερινής ζωής.
Πότε οι μεταφορές δεν προκαλούν φορολογικό ενδιαφέρον
Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι οι μεταφορές μικροποσών μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων, είτε πραγματοποιούνται μέσω IRIS είτε με οποιοδήποτε άλλο τραπεζικό μέσο, δεν αποτελούν από μόνες τους αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ελέγχου.
Εξαίρεση μπορεί να υπάρξει όταν εμφανίζεται ένα συγκεκριμένο και επαναλαμβανόμενο μοτίβο συναλλαγών που ενδέχεται να θεωρηθεί καταχρηστικό, όπως η συστηματική μεταφορά ίδιων και κυρίως μεγάλων ποσών.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται και τα χρήματα που δίνουν γονείς ή παππούδες στα παιδιά και τα εγγόνια τους για καθημερινά έξοδα. Το λεγόμενο «χαρτζιλίκι» δεν αντιμετωπίζεται ως χρηματική δωρεά και δεν απαιτείται για αυτό η υποβολή δήλωσης στην πλατφόρμα myPROPERTY.
Ιδιαίτερη προσοχή στην αιτιολογία της μεταφοράς
Ένα σημείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι η αιτιολογία που συνοδεύει μια τραπεζική συναλλαγή. Εάν κάποιος αναγράψει, για παράδειγμα, «δωρεά» ή «δάνειο», ενώ στην πραγματικότητα η μεταφορά αφορά κάτι διαφορετικό, μπορεί να δημιουργηθεί φορολογικό ζήτημα. Σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει θεωρητικά το ενδεχόμενο να ενεργοποιηθεί αυτοτελής φορολόγηση, η οποία, ανάλογα με τη σχέση των προσώπων, μπορεί να φτάσει ακόμη και στο 40%.
Γι’ αυτό και η ΑΑΔΕ ξεχωρίζει σαφώς τις απλές μεταφορές χρημάτων για καθημερινές ανάγκες από τις πραγματικές δωρεές και γονικές παροχές.
Τι ισχύει για τις δωρεές και τις γονικές παροχές
Διαφορετικό καθεστώς ισχύει όταν πρόκειται πράγματι για χρηματική δωρεά ή γονική παροχή. Για συγγενείς της α΄ κατηγορίας, δηλαδή τέκνα, συζύγους, γονείς και εγγόνια, οι χρηματικές δωρεές έως 800.000 ευρώ είναι αφορολόγητες, υπό την προϋπόθεση ότι πραγματοποιούνται μέσω του τραπεζικού συστήματος και υποβάλλεται η απαιτούμενη δήλωση.
Για ποσά που υπερβαίνουν τις 800.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος 10%. Οι δηλώσεις χρηματικών γονικών παροχών και δωρεών υποβάλλονται μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY. Στη συνέχεια, η ΑΑΔΕ ελέγχει τα στοιχεία της συναλλαγής με βάση τις πληροφορίες που διαβιβάζουν τα πιστωτικά ιδρύματα. Εάν η τράπεζα δεν επιβεβαιώσει τη συναλλαγή και ο φορολογούμενος δεν προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, μπορεί να επιβληθεί φόρος χωρίς να εφαρμοστεί το αφορολόγητο όριο. Ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας, ο συντελεστής μπορεί να είναι 10%, 20% ή 40%.
Τι γίνεται όταν τα χρήματα δίνονται με μετρητά
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν ισχύει όταν η χρηματική γονική παροχή πραγματοποιείται σε μετρητά και τα χρήματα δεν διακινούνται μέσω του τραπεζικού συστήματος. Σε αυτή την περίπτωση επιβάλλεται αυτοτελής φόρος 10% από το πρώτο ευρώ, χωρίς αφορολόγητο όριο.
Στο μικροσκόπιο οι διαδοχικές δωρεές
Έλεγχο μπορεί να προκαλέσουν και περιπτώσεις στις οποίες χρησιμοποιούνται διαδοχικές δωρεές προκειμένου τελικά να μεταφερθούν χρήματα σε πρόσωπο που δεν δικαιούται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια δωρεά από παιδί προς γονέα και στη συνέχεια από τον γονέα προς άλλο παιδί. Η ΑΑΔΕ εξετάζει τις πραγματικές συνθήκες, τον σκοπό των συναλλαγών και τον χρόνο που μεσολάβησε μεταξύ τους.
Εάν διαπιστωθεί ότι ο πραγματικός τελικός δικαιούχος είναι πρόσωπο που δεν ανήκει στην α΄ κατηγορία, όπως για παράδειγμα ένας αδελφός, και ότι οι διαδοχικές δωρεές έγιναν με αυτόν τον σκοπό, μπορεί να επιβληθεί φόρος 20% χωρίς αφορολόγητο όριο. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται όταν οι δύο συναλλαγές πραγματοποιούνται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Διάστημα έως και έξι μήνες μεταξύ των διαδοχικών δωρεών μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για τη διενέργεια φορολογικού ελέγχου.
Έλεγχος μπορεί να γίνει και όταν τα χρήματα μεταφέρονται σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό του τέκνου ή του δωρεοδόχου με τρίτο πρόσωπο. Οι Αρχές εξετάζουν ποιος τελικά χρησιμοποίησε τα χρήματα. Εάν διαπιστωθεί ότι το ποσό χρησιμοποιήθηκε από το τρίτο πρόσωπο και όχι από το τέκνο ή τον δωρεοδόχο, μπορεί να επιβληθεί φόρος δωρεάς.
Πόσο φορολογούνται οι δωρεές σε άλλα συγγενικά πρόσωπα
Για χρηματικές δωρεές προς αδέλφια, θείους και άλλους συγγενείς που ανήκουν στη δεύτερη και τρίτη κατηγορία δεν ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Οι δωρεές προς συγγενείς της β΄ κατηγορίας φορολογούνται από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 20%, ενώ για συγγενείς και λοιπά πρόσωπα που ανήκουν στη γ΄ κατηγορία ο συντελεστής φτάνει το 40%.
Τα νέα όρια του IRIS
Από τον περασμένο Ιανουάριο έχουν αυξηθεί τα όρια των συναλλαγών μέσω IRIS. Το ημερήσιο όριο για τους ιδιώτες αυξήθηκε από τα 500 στα 1.000 ευρώ, τόσο για μεταφορές μεταξύ ιδιωτών όσο και για πληρωμές προς επαγγελματίες. Παράλληλα, το συνολικό μηνιαίο όριο διαμορφώθηκε στα 5.000 ευρώ. Στις συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών δεν υπάρχει προμήθεια. Όταν η πληρωμή γίνεται προς επαγγελματία, έμπορο ή επιχείρηση, η χρέωση αφορά αποκλειστικά τον λήπτη των χρημάτων.
Το ύψος της προμήθειας εξαρτάται από την κατηγορία της επιχείρησης και από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η πληρωμή, είτε μέσω κινητού τηλεφώνου είτε μέσω του ΑΦΜ του επαγγελματία. Η προμήθεια κυμαίνεται από 0,2% έως 0,5% επί του ποσού της συναλλαγής και παραμένει χαμηλότερη από την αντίστοιχη χρέωση που επιβάλλεται στις συναλλαγές με πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες.
Διαφορετικό καθεστώς για τους επαγγελματίες
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες ισχύει διαφορετικό φορολογικό καθεστώς. Η αποδοχή πληρωμών μέσω IRIS είναι υποχρεωτική και τα ποσά που εισπράττονται στο πλαίσιο της επαγγελματικής δραστηριότητας θεωρούνται επιχειρηματικά έσοδα και φορολογούνται κανονικά.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι μια απλή μεταφορά χρημάτων για καθημερινές οικογενειακές ανάγκες δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε φορολογητέα δωρεά. Το φορολογικό ζήτημα προκύπτει όταν πρόκειται για πραγματική δωρεά ή γονική παροχή, όταν η συναλλαγή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί τραπεζικά ή όταν τα χαρακτηριστικά των μεταφορών δημιουργούν ενδείξεις που χρήζουν ελέγχου.
