Στο κέντρο της σημερινής Αγίας Ευφημίας, ανάμεσα στα κτήρια του οικισμού, σώζονται τα κατάλοιπα ενός ολόκληρου κόσμου της ρωμαϊκής Κεφαλονιάς: μια έπαυλη με αίθριο, ψηφιδωτά δάπεδα, λουτρά, δεξαμενή και πηγάδι.
Όταν η ζωή στην έπαυλη έσβησε, το κτήριο απέκτησε μια εντελώς διαφορετική χρήση. Τμήμα του μετατράπηκε σε χώρο ταφής, όπως μαρτυρούν οι κεραμοσκεπείς τάφοι που αποκάλυψε η αρχαιολογική έρευνα.
Σήμερα, έπειτα από δεκαετίες εγκατάλειψης, ανασκαφών και αποσπασματικών επεμβάσεων, η ρωμαϊκή έπαυλη της Αγίας Ευφημίας μπαίνει σε μια νέα φάση προστασίας και ανάδειξης.
Μια πολυτελής κατοικία γύρω από το αίθριο
Η έπαυλη χρονολογείται από τον 2ο έως τον 4ο αιώνα μ.Χ. και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου στην Κεφαλονιά.
Η κάτοψή της έχει χαρακτηριστικό σχήμα «Π», με τους επιμέρους χώρους να αναπτύσσονται γύρω από ένα κεντρικό αίθριο, το λεγόμενο atrium. Το αίθριο αποτελούσε βασικό στοιχείο των εύπορων ρωμαϊκών κατοικιών, καθώς γύρω του οργανωνόταν μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής.
Από το συγκρότημα διατηρούνται:
• δύο αξιόλογα ψηφιδωτά δάπεδα με γεωμετρικά μοτίβα,
• τμήματα τοιχοποιίας,
• δεξαμενή και πηγάδι,
• μολύβδινος αγωγός,
• κεραμικοί πίθοι,
• κατάλοιπα λουτρικής εγκατάστασης.
Τα ευρήματα δεν αποκαλύπτουν μόνο την αρχιτεκτονική μορφή της έπαυλης, αλλά και την οργάνωση της ύδρευσης, της αποθήκευσης και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων που κατοικούσαν σε αυτήν.
Όταν η έπαυλη έγινε χώρος ταφής
Το μνημείο φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε κατά την ύστερη ρωμαϊκή περίοδο. Προς το τέλος αυτής της εποχής, τμήμα του χρησιμοποιήθηκε ως χώρος ταφής.
Τη νέα χρήση αποδεικνύουν οι κεραμοσκεπείς τάφοι που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές. Πρόκειται για τάφους στους οποίους η κάλυψη του νεκρού γινόταν με μεγάλες κεραμίδες, μια πρακτική αρκετά διαδεδομένη στους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους.
Έτσι, το ίδιο κτηριακό συγκρότημα διασώζει δύο διαφορετικές όψεις της ζωής στην αρχαία Κεφαλονιά: πρώτα ως οργανωμένη και πιθανότατα εύπορη κατοικία και αργότερα ως τόπος ταφής.
Τι προβλέπει το έργο των 330.000 ευρώ
Το υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης, προχωρά στην προστασία, αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου.
Το έργο, προϋπολογισμού 330.000 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ιόνιοι Νήσοι» του ΕΣΠΑ 2021-2027 και περιλαμβάνει:
• την κατασκευή στεγάστρου για την προστασία της έπαυλης,
• τη δημιουργία εξέδρας θέασης,
• την πρόβλεψη πρόσβασης για άτομα με αναπηρία και εμποδιζόμενα άτομα,
• τη συντήρηση και αποκατάσταση των ψηφιδωτών δαπέδων,
• την αποκατάσταση και ενίσχυση των σωζόμενων λιθοδομών.
Στόχος είναι να προστατευθούν τα ευάλωτα κατάλοιπα από τις καιρικές συνθήκες και, ταυτόχρονα, να μπορεί ο επισκέπτης να αντιλαμβάνεται ευκολότερα την κάτοψη και τη λειτουργία της αρχαίας κατοικίας.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη επισήμανε ότι η έπαυλη συγκαταλέγεται στα μνημεία του Δήμου Σάμης που για πολλά χρόνια δεν είχαν δεχθεί την αναγκαία φροντίδα. Με τις νέες παρεμβάσεις, όπως ανέφερε, εξασφαλίζονται η ολοκληρωμένη προστασία και η στατική θωράκισή της.
«Ο αρχαιολογικός χώρος καθίσταται ασφαλής, λειτουργικός και προσβάσιμος σε όλους τους επισκέπτες», σημείωσε.
Από τις πρώτες ανασκαφές στην εγκατάλειψη
Η πρώτη ανασκαφική έρευνα στη ρωμαϊκή έπαυλη πραγματοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 από τον αρχαιολόγο Βασίλειο Καλλιπολίτη.
Ακολούθησε μια μεγάλη περίοδος εγκατάλειψης, κατά την οποία το μνημείο υπέστη σημαντικές φθορές.
Οι ανασκαφικές εργασίες άρχισαν ξανά το 2000, φέρνοντας στο φως περισσότερα στοιχεία για τη μορφή και τη χρήση του συγκροτήματος.
Την περίοδο 2008-2009 πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης μέσω του προγράμματος INTERREG IIIA Ελλάδα-Ιταλία. Χάρη σε αυτές διασώθηκαν τα ψηφιδωτά δάπεδα, στερεώθηκαν οι τοιχοποιίες και αποκαταστάθηκαν σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.
Η νέα παρέμβαση έρχεται να συνεχίσει εκείνο το έργο, ώστε η ρωμαϊκή έπαυλη να πάψει να αποτελεί ένα ευάλωτο και δυσπρόσιτο μνημείο και να γίνει ένας αρχαιολογικός χώρος που θα μπορεί πραγματικά να αφηγηθεί την ιστορία του.
