Τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες, όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται ακραία και δυσανάλογη μεταναστευτική πίεση, προτείνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης με άρθρο του στο Politico.
Ο πρωθυπουργός ζητεί τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος έκτακτης ανάγκης για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται ή διευκολύνονται με στόχο την άσκηση υβριδικής πίεσης και γεωπολιτικού εξαναγκασμού σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως επισημαίνει, το περιβάλλον ασφάλειας στην Ευρώπη έχει αλλάξει ριζικά και η μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα ή διαχειριστική πρόκληση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέρει, μετατρέπεται σε μέσο δοκιμασίας της ευρωπαϊκής συνοχής και άσκησης πίεσης για την εξασφάλιση πολιτικών παραχωρήσεων.
Από τον Έβρο έως τη Θέουτα
Αφορμή για την παρέμβαση του πρωθυπουργού αποτελούν τα πρόσφατα γεγονότα στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί τι προκάλεσε τις εξελίξεις εκεί, υποστηρίζει όμως ότι ανάλογες καταστάσεις δεν είναι πρωτόγνωρες για την Ευρώπη.
Επικαλείται τα γεγονότα του 2020 στον Έβρο, στα χερσαία σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία, αλλά και τις μαζικές αφίξεις του 2021 στα σύνορα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία.
Στις περιπτώσεις αυτές, σημειώνει, δεν καταγράφηκε μια σταδιακή αύξηση των αφίξεων, αλλά αιφνίδιες, μαζικές και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις ανθρώπων, οι οποίες ξεπέρασαν τις δυνατότητες των εθνικών Αρχών και δοκίμασαν την ανθεκτικότητα της ΕΕ στο σύνολό της.
Το «κενό» του ευρωπαϊκού Συμφώνου
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει ότι το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει δημιουργήσει μηχανισμούς ευελιξίας και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.
Εκτιμά, ωστόσο, ότι τα διαθέσιμα εργαλεία έχουν σχεδιαστεί για πιέσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες.
Δεν επαρκούν, κατά την άποψή του, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αφίξεις οργανώνονται, ενισχύονται ή διευκολύνονται από τρίτες χώρες, μη κρατικούς δρώντες ή δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος, αποκτώντας χαρακτηριστικά υβριδικής απειλής.
Για την ενεργοποίηση του νέου μηχανισμού προτείνει τη θέσπιση σαφών και αντικειμενικών κριτηρίων. Αυτά θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τόσο την έκταση και την ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε χώρας όσο και τις ενδείξεις συντονισμού ή εξωτερικής εμπλοκής.
Αναστολή αιτήσεων και ταχείες επιστροφές
Στο πλαίσιο του ειδικού καθεστώτος, τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν, σύμφωνα με την πρόταση του πρωθυπουργού, να προσαρμόζουν προσωρινά τις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και υποδοχής.
Οι ταχείες διαδικασίες εξέτασης αιτημάτων ασύλου θα εξακολουθούσαν να εφαρμόζονται, ιδιαίτερα για πρόσωπα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Σε σαφώς καθορισμένες, εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας πίεσης, όμως, θα μπορούσε να προβλέπεται ακόμη και η προσωρινή αναστολή της υποβολής αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες, σε συνδυασμό με την ταχεία επιστροφή όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.
«Αυτό δεν συνιστά απομάκρυνση από τις αξίες της Ευρώπης, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», υποστηρίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Οι δικλίδες ασφαλείας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση θα πρέπει να είναι αυστηρά περιορισμένη χρονικά, αναλογική και ελεγχόμενη, με πλήρη σεβασμό του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Παράλληλα, ζητεί η ενεργοποίηση του έκτακτου μηχανισμού να συνοδεύεται αυτομάτως από επιχειρησιακή υποστήριξη των ευρωπαϊκών οργανισμών, συντονισμένες επιστροφές και οικονομική και τεχνική βοήθεια προς το κράτος που βρίσκεται υπό πίεση.
«Κανένα κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει τέτοιου είδους πίεση δεν θα πρέπει να καλείται να την αντιμετωπίσει μόνο του», επισημαίνει, προειδοποιώντας ότι η απουσία ενός κοινού πλαισίου αφήνει εκτεθειμένες τις χώρες της πρώτης γραμμής και ενισχύει τις εσωτερικές διαιρέσεις στην ΕΕ.
Καταλήγοντας, ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η αναγνώριση της δυνατότητας εργαλειοποίησης της μετανάστευσης «δεν είναι κινδυνολογία, είναι ρεαλισμός» και καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει τα αναγκαία νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία για την προστασία των εξωτερικών συνόρων της.
