Η ποντιακή διάλεκτος δεν είναι μόνο ένας ιδιαίτερος τρόπος έκφρασης ούτε ένα γλωσσικό κατάλοιπο του παρελθόντος. Είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας, της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας των Ποντίων. Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα που μεταφέρει η φιλόλογος και υποψήφια διδάκτωρ Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, η οποία βραβεύτηκε στο Τορόντο από την Παμποντιακή Ομοσπονδία ΗΠΑ και Καναδά για την προσφορά της στη διδασκαλία και διάδοση της ποντιακής διαλέκτου.
Μιλώντας στον «Εθνικό Κήρυκα», περιγράφει την ποντιακή ως μια γλώσσα που σήμερα αποκτά έναν διαφορετικό ρόλο, ιδιαίτερα στις κοινότητες της Διασποράς. Όπως επισημαίνει, δεν αποτελεί πλέον το βασικό μέσο καθημερινής επικοινωνίας για τους περισσότερους νέους, παραμένει όμως ένας ισχυρός δεσμός με την οικογένεια, τις ρίζες και την ιστορική τους διαδρομή.
Η προσωπική της σχέση με την ποντιακή ξεκίνησε από την παιδική ηλικία, μέσα σε ένα αμιγώς ποντιακό περιβάλλον. Οι αφηγήσεις των παππούδων, οι συζητήσεις των κατοίκων του χωριού και οι λέξεις που άκουγε καθημερινά έγιναν αργότερα η αφετηρία της επιστημονικής της ενασχόλησης με τη διάλεκτο.
Όπως εξηγεί, η ανακάλυψη της ετυμολογικής διαδρομής της λέξης «παλαλός» ήταν εκείνη που της αποκάλυψε «πόσο πλούτο αλλά και πόσο βάθος έχει η διάλεκτός μας».
Στη συνέντευξή της απορρίπτει, ωστόσο, τις απλουστευτικές προσεγγίσεις γύρω από την ποντιακή, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως μια γλώσσα που έμεινε αμετάβλητη στο πέρασμα των αιώνων. «Η γλώσσα ακολουθεί πάντοτε την πορεία των ανθρώπων μέσα στον χρόνο», αναφέρει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι εξελίσσεται μαζί με τις κοινωνίες που τη χρησιμοποιούν.
Η διδασκαλία της ποντιακής αποτελεί για την ίδια κάτι πολύ ευρύτερο από τη μετάδοση λεξιλογίου και γραμματικών κανόνων. «Διδάσκοντας ποντιακά, διδάσκω έναν ολόκληρο πολιτισμό», σημειώνει, εξηγώντας ότι κάθε μάθημα είναι ταυτόχρονα ένα ταξίδι στην ιστορία, στις παραδόσεις, στα ήθη, στη μουσική και στις αξίες του Ποντιακού Ελληνισμού.
Η ίδια διαπιστώνει ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι, ιδιαίτερα στην ομογένεια, αναζητούν έναν τρόπο να προσεγγίσουν τις ρίζες τους. Στα διαδικτυακά μαθήματα συμμετέχουν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών· άλλοι γνωρίζουν ελάχιστες ποντιακές λέξεις από το οικογενειακό τους περιβάλλον και άλλοι έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με τη διάλεκτο, επιδιώκοντας να γνωρίσουν καλύτερα την καταγωγή τους.
Παράλληλα, δεν κρύβει την ανησυχία της για το μέλλον της ποντιακής, η οποία περιλαμβάνεται στον Άτλαντα Γλωσσών της UNESCO ως γλώσσα που κινδυνεύει. Όπως εξηγεί, οι ιστορικές συνθήκες που ακολούθησαν τον ξεριζωμό, η ανάγκη προσαρμογής των προσφύγων και οι αντιλήψεις που υποβάθμιζαν τις διαλέκτους είχαν ως αποτέλεσμα να περιοριστεί σημαντικά η μετάδοσή της από γενιά σε γενιά.
Καθοριστικός, σύμφωνα με την ίδια, παραμένει ο ρόλος της οικογένειας. «Ο πρώτος και πιο φυσικός χώρος μετάδοσης» της ποντιακής είναι το σπίτι, επισημαίνει, προσθέτοντας ότι όταν αυτό το περιβάλλον εκλείπει, η διάλεκτος παύει να μεταδίδεται αυθόρμητα και μετατρέπεται σε μια συνειδητή επιλογή επιστροφής στις ρίζες.
Αναφερόμενη στη σημασία της γλωσσικής διατήρησης, στέκεται ιδιαίτερα στις λέξεις που κουβαλούν πολιτισμικό φορτίο και δεν μπορούν εύκολα να αποδοθούν σε άλλη γλώσσα. Γι’ αυτό και υπογραμμίζει πως «όταν μία γλώσσα ή διάλεκτος πεθαίνει, χάνεται μαζί και ένας ολόκληρος πολιτισμός και ο τρόπος με τον οποίο τον όρισε η γλωσσική κοινότητα».
Η βράβευσή της στο Τορόντο αποτελεί αναγνώριση μιας προσπάθειας που ξεπερνά τα όρια της Ελλάδας και απλώνεται στις κοινότητες της ομογένειας σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Με τη στήριξη συλλόγων και φορέων, τα μαθήματα ποντιακής συνεχίζονται να προσελκύουν ανθρώπους που επιθυμούν να διατηρήσουν ζωντανή μια διάλεκτο που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη μνήμη, την ιστορία και την πολιτιστική συνέχεια του ποντιακού ελληνισμού. Τα νέα δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα ποντιακής διαλέκτου για τη Βόρεια Αμερική αναμένεται να ξεκινήσουν τον Οκτώβριο.
