Υπάρχει τρόπος να λυθεί ο γόρδιος δεσμός των S-400 και να επιστρέψει η Τουρκία στο τραπέζι των F-35; Σύμφωνα με τη φιλοκυβερνητική τουρκική εφημερίδα Hürriyet, η απάντηση είναι «ναι», εφόσον υπάρξει η πολιτική βούληση από όλες τις πλευρές.
Το σενάριο που εμφανίζεται πλέον ως το επικρατέστερο προβλέπει τη μεταβίβαση των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για την άρση των κυρώσεων CAATSA και, σε δεύτερο χρόνο, για την επαναπροσέγγιση Άγκυρας και Ουάσινγκτον στο θέμα των F-35.
Το δημοσίευμα ξεκαθαρίζει ότι οι κυρώσεις CAATSA και η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αποτελούν δύο διαφορετικές διαδικασίες.
Η άρση των κυρώσεων δεν συνεπάγεται αυτόματα την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών, αφαιρεί όμως το βασικό πολιτικό και νομικό εμπόδιο που υπάρχει σήμερα.
Οι S-400 εκτός Τουρκίας
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Hürriyet από Αμερικανούς αξιωματούχους, η πλέον ρεαλιστική λύση είναι η πώληση των S-400 σε χώρα του Κόλπου, η οποία δεν κατονομάζεται.
Η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να θεωρεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση ότι τα ρωσικά συστήματα δεν θα βρίσκονται πλέον στο τουρκικό οπλοστάσιο. Για το λόγο αυτό, λύσεις που είχαν εξεταστεί τα προηγούμενα χρόνια –όπως η αποθήκευσή τους στην Τουρκία, η απενεργοποίησή τους ή η φύλαξή τους υπό κοινό έλεγχο– δεν κρίνονται συμβατές με το αμερικανικό νομικό πλαίσιο.
Υπάρχει, ωστόσο, ακόμη ένας κρίσιμος παράγοντας.
Η μεταβίβαση των S-400 απαιτεί, βάσει της συμφωνίας τελικού χρήστη, τη συναίνεση της Ρωσίας. Η Hürriyet αναφέρει ότι η Μόσχα δεν εμφανίζεται, τουλάχιστον προς το παρόν, αρνητική σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Επιπλέον, οι κυρώσεις CAATSA, που επιβλήθηκαν το 2020, μπορούν να αρθούν μόνο εφόσον ο πρόεδρος των ΗΠΑ πιστοποιήσει προς το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον S-400 ή άλλο αντίστοιχο ρωσικό σύστημα και ότι έχει δεσμευθεί να μην προμηθευτεί ανάλογο εξοπλισμό στο μέλλον.
Μόνο τότε θα μπορεί να ξεκινήσει η επόμενη φάση της διαδικασίας.
Τα F-35 δεν έρχονται αυτόματα
Ακόμη και στην περίπτωση άρσης των κυρώσεων, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν θεωρείται δεδομένη.
Θα απαιτηθούν νέα πολιτικά, νομικά και τεχνικά βήματα, μεταξύ των οποίων ενημέρωση του Κογκρέσου από τον Λευκό Οίκο, περίοδος κοινοβουλευτικού ελέγχου και αξιολογήσεις ασφαλείας από το Πεντάγωνο και το Γραφείο του Κοινού Προγράμματος F-35.
Παραμένει επίσης ανοιχτό το ερώτημα αν η Τουρκία θα επιστρέψει ως εταίρος-παραγωγός ή μόνο ως αγοραστής των αεροσκαφών.
Η Hürriyet εκτιμά ότι το πρώτο πρακτικό βήμα θα μπορούσε να είναι η παράδοση των έξι F-35 που είχαν ήδη κατασκευαστεί για την Τουρκία και για τα οποία η Άγκυρα είχε ήδη καταβάλει το αντίτιμο πριν αποβληθεί από το πρόγραμμα. Προηγουμένως, όμως, θα απαιτηθούν εργασίες συντήρησης, νέα εκπαίδευση των πιλότων και επαναπιστοποίηση του τεχνικού προσωπικού.
Το μήνυμα πίσω από KAAN και F-16
Το δημοσίευμα συνδέει τις εξελίξεις και με άλλα ανοικτά προγράμματα αμυντικής συνεργασίας.
Σύμφωνα με την Hürriyet, βρίσκεται στο τελικό στάδιο η έγκριση από τις ΗΠΑ για την εξαγωγή 80 κινητήρων, αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων, που προορίζονται για 40 τουρκικά μαχητικά KAAN. Η εφημερίδα ερμηνεύει την εξέλιξη αυτή ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αποκαταστήσει σταδιακά τη συνεργασία με την Τουρκία στην αμυντική βιομηχανία, ξεκινώντας όμως από λιγότερο ευαίσθητους τομείς.
Την ίδια ώρα, εξακολουθεί να εκκρεμεί και η συμφωνία για τα 40 νέα F-16, καθώς οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις για το κόστος της γραμμής παραγωγής και των νέων υπολογιστών αποστολής.
Το βασικό μήνυμα που εκπέμπει το δημοσίευμα της Hürriyet είναι ότι, αν υπάρξει πολιτική βούληση, η υπόθεση των S-400 δεν θεωρείται πλέον αξεπέραστο εμπόδιο. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας σταδιακής εξομάλυνσης στις σχέσεις Άγκυρας και Ουάσιγκτον, με τις κυρώσεις, τα F-35 και τα F-16 να αντιμετωπίζονται ως κομμάτια του ίδιου γεωπολιτικού παζλ.
