Ένα «ψηφιακό μάτι» στο Διάστημα παρακολουθεί πλέον τα ελληνικά δάση. Για πρώτη φορά, αναπτύχθηκε μια ολοκληρωμένη επιχειρησιακή εφαρμογή που αξιοποιεί δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης για τη χαρτογράφηση και τη συνεχή παρακολούθηση των δασικών οικοσυστημάτων, προσφέροντας ένα νέο εργαλείο για την πρόληψη των φυσικών καταστροφών και τη διαχείριση του περιβάλλοντος.
Πρόκειται για το ερευνητικό έργο SAT4FOREST – Forest Monitoring Service, το οποίο συντονίζει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και εντάσσεται στην εθνική πρωτοβουλία για την ανάπτυξη του ελληνικού προγράμματος μικροδορυφόρων.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2024 και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2026, με τη συμβολή του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Επιστημονικός υπεύθυνος είναι ο διευθυντής του Εργαστηρίου Δασικής Διαχειριστικής και Τηλεπισκόπησης του ΑΠΘ, καθηγητής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Ιωάννης Γήτας.
Πώς λειτουργεί το «μάτι» από το Διάστημα
Στο πλαίσιο του SAT4FOREST αναπτύχθηκαν δύο βασικές υπηρεσίες:
• η χαρτογράφηση των τύπων δασών και της δασικής καύσιμης ύλης,
• η παρακολούθηση των δασικών οικοσυστημάτων και των περιοχών του δικτύου Natura 2000.
Για την υλοποίησή τους αξιοποιούνται πολυφασματικά, υπερφασματικά και δορυφορικά δεδομένα ραντάρ (SAR) υψηλής χωρικής και χρονικής ανάλυσης.
Μέσα από την επεξεργασία αυτών των δεδομένων παράγονται χάρτες δασικών ειδών, βιοποικιλότητας και καύσιμης ύλης, ενώ παράλληλα εντοπίζονται πιέσεις και κίνδυνοι που επηρεάζουν τα δασικά οικοσυστήματα και τις προστατευόμενες περιοχές.
Από τις πυρκαγιές στη λήψη αποφάσεων
Η νέα υπηρεσία μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για:
• την κατάσταση των φυσικών πόρων,
• την εκτίμηση περιβαλλοντικών κινδύνων,
• το σχεδιασμό πολιτικών προστασίας και διαχείρισης των δασών,
• την παραγωγή χαρτών κινδύνου και μοντέλων εξάπλωσης πυρκαγιών.
Τα δεδομένα θα αξιοποιούνται από την Κεντρική Δασική Υπηρεσία, τα Δασαρχεία, τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Πολιτικής Προστασίας, αλλά και από πανεπιστήμια και ερευνητικούς φορείς.
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του συστήματος είναι ότι επιτρέπει τη γρήγορη και οικονομικά αποδοτική παρακολούθηση ολόκληρης της ελληνικής επικράτειας, με δυνατότητα επικαιροποίησης των δεδομένων τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο ή και συχνότερα όταν απαιτείται.
Παρότι οι επιτόπιες μετρήσεις εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για την επαλήθευση των μοντέλων, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η νέα υπηρεσία μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο υποστήριξης των αποφάσεων για τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.
Νέα χρηματοδότηση στον ορίζοντα
Η πορεία του προγράμματος βρέθηκε στο επίκεντρο συνάντησης που πραγματοποιήθηκε στις 18 Ιουνίου με τον πρύτανη του ΑΠΘ, καθηγητή Κυριάκο Αναστασιάδη.
Η επιστημονική ομάδα παρουσίασε τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα του SAT4FOREST, τα οποία κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικά τόσο σε ερευνητικό όσο και σε εφαρμοσμένο επίπεδο, ενώ συζητήθηκε και η προοπτική νέας χρηματοδότησης για την περαιτέρω ανάπτυξη των υφιστάμενων εφαρμογών και την επέκταση των δυνατοτήτων τους.
Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος μικροδορυφόρων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
