Στον Πόντο τα παρχάρια είναι… γένους θηλυκού, και έχουν τη δείσα και την ευδία. Συνυφασμένα με την αγροτική ζωή, στα ορεινά και πλούσια σε βλάστηση οροπέδια όπου ξεκαλοκαίριαζαν άνθρωποι και ζώα, ισχυρή ήταν η παρουσία της παρχαρομάνας, της πολύπειρης γυναίκας που γνώριζε όλες τις κτηνοτροφικές εργασίες και αποτελούσε σημείο αναφοράς για την κοινότητα.
Αυτό το πνεύμα αναβιώνει και φέτος η Ένωση Ποντίων Ματσούκας «Το λάλεμαν τη παρχαρομάνας», που διοργανώνει την Κυριακή 28 Ιουνίου, στα παρχάρια του Αγίου Δημητρίου Κοζάνης, μια εκδήλωση-θεσμό με ιστορία που ξεκινά από τη δεκαετία του 1980.
Το λάλεμαν, στην ποντιακή διάλεκτο, είναι το κάλεσμα σε ένα χαρμόσυνο γεγονός, συνήθως σε γάμο. Το «Λάλεμαν τη παρχαρομάνας» αποτελεί ένα μεγάλο κάλεσμα για αντάμωμα, φιλοξενία και επανασύνδεση με τις παραδόσεις του Πόντου, μέσα από την αναβίωση του εθίμου της ευδίας.
Όταν στα παρχάρια της Ματσούκας η ομίχλη –η περίφημη δείσα– σκέπαζε για 10-15 μέρες τα οροπέδια, και ο καιρός ήταν συννεφιασμένος και βροχερός, στις καλύβες τραγουδούσαν για να επιστρέψει ο ήλιος και ο καιρός να γίνει εύδιος:
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ας έρχουν’ οι ρομάνες.
Εγώ τα χιόνια έλυσα και την χλοάδαν έγκα.
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ελύγανε τα χιόνια.
Τα τουτουγιάδες ένοιξαν, έρθαν τα χελιδόνια.
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, καλώς και καλωσόρισαν τεμόν οι εμπρολάτοι,
που θ’αρματών’νε τα ραχιά και όλα τα παρχάρια
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ας έρχουν οι ρομάνες.
Εσκέρχουν οι τσοπάν, τραγωδούν και συρίζνε
και ολ’εχ’νε τα σιλαχα τουν σ’ωμία κρεμαγμένα…
Έτσι, η… παράδοση απαιτεί υπαίθριο γλέντι, το οποίο θα ξεκινήσει στις 12 το μεσημέρι και θα διαρκέσει μέχρι το τελευταίο φως του ήλιου, συνοδευόμενο από ποντιακά εδέσματα που ετοιμάζουν οι παρχαρομάνες.
Εργαστήρια και δράσεις
Το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει:
• Εργαστήριο ποντιακής γαστρονομίας, με παρουσίαση και γευσιγνωσία παραδοσιακών ποντιακών εδεσμάτων.
• Εργαστήριο δημιουργικής απασχόλησης για παιδιά.
• Εργαστήριο παρουσίασης σύγχρονης ενδυμασίας εμπνευσμένης από την παραδοσιακή φορεσιά του Πόντου, με εισηγήτρια τη Βίκυ Χιουρέα.
• Εργαστήριο διάχυσης αποτελεσμάτων διπλωματικής εργασίας της Σοφίας Σακαρίδου με θέμα: Το Ιερό Τοπίο της Αμάσειας, πρώτης πρωτεύουσας της Βασιλείας του Πόντου (271 π.Χ. – 62 μ.Χ.).
Παράλληλα, η Ένωση Ποντίων Ματσούκας μοιράστηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βίντεο από παλαιότερα συναπαντήματα, δίνοντας μια γεύση από την ατμόσφαιρα της διοργάνωσης και καλώντας παλιούς και νέους φίλους των παρχαριών να βρεθούν και φέτος στον Άγιο Δημήτριο.
Σημεία συγκέντρωσης και φιλοξενίας θα είναι και φέτος τα δύο ιστορικά καλύβια, τη Σόνας τη Ποπαδίας και τη Παρθένας τη Πουαρίνας, τα οποία θα γεμίσουν ξανά ζωή.
Αυστηρή απαγόρευση στο ψήσιμο
Οι διοργανωτές ενημέρωσαν ότι θα απαγορεύεται αυστηρά το ψήσιμο σε κάθε χώρο του βουνού, καθώς και στον χώρο της εκδήλωσης, για λόγους πυρασφάλειας και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.
Οι επισκέπτες και οι συμμετέχοντες καλούνται να συμμορφωθούν με την απαγόρευση, καθώς ο κίνδυνος εκδήλωσης πυρκαγιάς παραμένει ιδιαίτερα αυξημένος.
