Μια σπουδαία εικαστική διαδρομή μισού αιώνα, η οποία έχει κατακτήσει διεθνή μουσεία και ιδιωτικές συλλογές, παραμένει σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα. Ο λόγος για τη Λαρίσα Τζαρτή, τη διεθνώς καταξιωμένη Ελληνίδα ζωγράφο του Ντονμπάς, η οποία μέσα από το πολυσχιδές έργο της –από μνημειώδη ψηφιδωτά μέχρι φωτεινούς πίνακες αβανγκάρντ ρεαλισμού– κρατά άσβεστη την ελληνική μνήμη, τη μυθολογία και την παράδοση των Ελλήνων της Αζοφικής.
Γεννήθηκε στο Ντονέτσκ στις 8 Ιανουαρίου του 1952, σε οικογένεια εικαστικών.
Ο πατέρας της Μιχαήλ και ο αδερφός της Αλέξανδρος είναι επίσης διάσημοι ζωγράφοι.
Σπούδασε στο Καλλιτεχνικό-Παραγωγικό Ινστιτούτο του Χάρκοβο, κοντά στους πιο καταξιωμένους δασκάλους της Σοβιετικής Ένωσης, από το οποίο αποφοίτησε το 1976. Αμέσως μετά, τα έτη 1976-1977 εργάστηκε στα ονομαστά εικαστικά εργαστήρια του Σουμ. Τα έτη 1979-1992 εργάστηκε στον τομέα των μνημειακών τεχνών.
Υπήρξε πρόεδρος του Συμβουλίου Εικαστικών των Εργαστηρίων του Αμπακάν από το 1988 ως το 1992. Από το έτος 1993 εργάστηκε στα εικαστικά εργαστήρια του Ντονέτσκ. Τα εργαστήρια που αναφέρονται εδώ λειτουργούσαν με μέριμνα του κράτους, προκειμένου να προστατεύονται και να εξελίσσονται οι τέχνες των Σοβιετικών Δημοκρατιών. Προσλάμβαναν του πιο άξιους και καταρτισμένους καλλιτέχνες.
Η Λαρίσα Τζαρτή έχει φιλοτεχνήσει διακοσμητικά πανό εσωτερικών χώρων, ψηφιδωτά, υαλογραφίες, διακοσμητικά μοτίβα, θεματικούς πίνακες, προσωπογραφίες, νεκρά φύση και τοπία.
Τα πορτρέτα της «δένουν» τη μορφή με την ποιητική μεταφορά και τις μαθηματικές αναλογίες. Μία από τις πιο αγαπημένες της τεχνικές είναι το παστέλ σε λειασμένη επιφάνεια.
Τα έργα της χαρακτηρίζονται από τους κριτικούς ως φωτεινά και δομημένα πάνω σε χυμώδεις πινελιές και συνδυάζουν τις αρχές του ρεαλισμού με τις αρχές του αβανγκάρντ. Τα κυριότερα και πιο αντιπροσωπευτικά είναι:
- Αλληγορική σύνθεση «Λαϊκή δημιουργία» (1976).
- Τα ψηφιδωτά του 1988 «Νερό, άνθρωποι και δελφίνια» και «Κοράλλια».
- Τα πορτρέτα «Κάτια» (1983), «Αυτοπροσωπογραφία με την κόρη» (1990).
- Τα «Χορός των Καρυάτιδων», «Βέρφ. Θεσσαλονίκη», «Ωδή» (1998), «Αγιονόρος», «Ελληνικές εκφράσεις» και «Κριμαϊκά τοπία».
- «Η σονάτα του μήνα» (1999), η «Παλέτα ψυχής» (2002) κ.ά.
Η Λαρίσα Τζαρτή είναι αναγνωρισμένη ως εκπρόσωπος της σχολής εικαστικών του Ντονέτσκ. Τα έργα της φυλάσσονται και εκτίθενται σε μουσεία της Ουκρανίας και της Ρωσίας, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές σε διάφορες χώρες.
Διετέλεσε μέλος της Εθνικής Ένωσης Ζωγράφων της Ουκρανίας, ενώ το 2008 αναγορεύτηκε σε «Καταξιωμένη ζωγράφο της Ουκρανίας» με προεδρικό διάταγμα.
Συμμετέχει ενεργά σε εκθέσεις από τη δεκαετία του 1970. Εκθέσεις των έργων της έχουν πραγματοποιηθεί στο Ντονέτσκ και στη Θεσσαλονίκη το 1998, αλλά και αλλού.
Ξεχωριστή θέση στη δουλειά της έχει η ελληνική θεματολογία, όπως στον πίνακα «Ελληνικές εκφράσεις», «Ο χορός των Καρυάτιδων», «Αγιονόρος» κ.ά. Το έτος 2020 συμμετείχε σε έκθεση των ελληνικής καταγωγής καλλιτεχνών του Ντονέτσκ, σε ειδική έκθεση αφιερωμένη στα 30 χρόνια του Συλλόγου Ελλήνων Ντονμπάς «Φ. Σταμπουλτζή», όπου εξέθεσε έργα που απεικόνιζαν την ελληνική φύση και μυθολογία.
Επίσης είχε απεικονίσει τον Ντονάτο Πατρίτσα, μια σημαντική προσωπικότητα του οργανωμένου ελληνισμού της Κριμαίας και συνεργάστηκε για την κατασκευή του μνημείου του στο Μαλογιανισόλ. Το ελληνικό θέμα στα έργα της διακρίνεται σε τρείς κατηγορίες: ελληνικός χώρος, αρχαίος μύθος και μνήμη των Ελλήνων του Αζόφ.
Σπάρτακος Τανασίδης
