Σε σταδιακή επανεκκίνηση περνά η ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, καθώς πλοία που παρέμεναν αγκυροβολημένα αρχίζουν να κινούνται, εκμεταλλευόμενα το περιορισμένο «παράθυρο» της 10ήμερης εκεχειρίας και την απόφαση Ιράν-ΗΠΑ να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.
Ήδη, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Diaplous Άγγελο Λαζαρίδη, αρκετά πλοία έχουν διέλθει χωρίς παρεμβάσεις, μετά τις σχετικές ανακοινώσεις των δύο πλευρών.
Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της «ομαλότητας», διαμορφώνεται ένα αυστηρά ελεγχόμενο καθεστώς διέλευσης. Η Τεχεράνη έχει θέσει δύο βασικές προϋποθέσεις:
• τήρηση της εκεχειρίας στον νότιο Λίβανο,
• διέλευση αποκλειστικά από συγκεκριμένο διάδρομο.
Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, επιτρέπεται η διέλευση όλων των εμπορικών πλοίων –ακόμη και αμερικανικών–, αλλά όχι πολεμικών, κάτι που υπογραμμίζει τον έντονα πολιτικό χαρακτήρα των όρων.
Ελεγχόμενη διέλευση με αυξημένο κίνδυνο
Η νέα αυτή πραγματικότητα συνιστά ένα μοντέλο «ελεγχόμενης ναυσιπλοΐας», το οποίο μπορεί να αποσυμφορεί την κίνηση, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων.
Όπως προειδοποιεί ο Άγγελος Λαζαρίδης, η συγκέντρωση της κυκλοφορίας σε έναν στενό διάδρομο, σε συνδυασμό με την ταχεία επανεκκίνηση, δημιουργεί συνθήκες όπου ένα λάθος μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο.
Την ίδια στιγμή, η αγορά απέχει πολύ από την κανονικότητα: τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν αυξηθεί έως και 1.000%, ενώ περίπου 20.000 ναυτικοί βρίσκονται υπό έντονη ψυχολογική πίεση.
Ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, η πλήρης ομαλοποίηση εκτιμάται ότι θα χρειαστεί μήνες.
Αμφισβήτηση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ φαίνεται να ανοίγει μια νέα εποχή αμφισβήτησης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της Diaplous, όταν ένα κράτος μπορεί να καθορίζει ποιος περνά, πότε και με ποιους όρους, τότε η ελευθερία διέλευσης παύει να θεωρείται δεδομένη και μετατρέπεται σε αντικείμενο γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης.
Παράλληλα, η συζήτηση για πιθανές άδειες ή τέλη διέλευσης θεωρείται επικίνδυνο προηγούμενο για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, με ευρύτερες συνέπειες για τη σταθερότητα της παγκόσμιας ναυτιλίας.
Ανατροπές σε κόστος και αγορές
Η κρίση ήδη επηρεάζει το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας – το αυξημένο κόστος πλήττει κυρίως μικρότερες ναυτιλιακές εταιρείες, και παράλληλα ενισχύεται ο κίνδυνος μετακύλισης στους ναύλους και τελικά στους καταναλωτές
Την ίδια ώρα, οι εταιρείες προσαρμόζουν τη στρατηγική τους, επιλέγοντας εναλλακτικές διαδρομές, με το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας να παγιώνεται ως λύση και όχι απλώς ως προσωρινή επιλογή.
Όπως επισημαίνεται, ακόμη κι αν υπάρξει αποκλιμάκωση, η αγορά δύσκολα θα επιστρέψει πλήρως στην προηγούμενη κατάσταση, καθώς το γεωπολιτικό ρίσκο ενσωματώνεται πλέον στον πυρήνα του σχεδιασμού.
Σε πίεση τα πληρώματα
Ιδιαιτέρως ανησυχητική είναι η κατάσταση για τα πληρώματα, που λειτουργούν σε συνθήκες διαρκούς έντασης και αβεβαιότητας.
Η παρατεταμένη έκθεση σε επικίνδυνες ζώνες προκαλεί άγχος και αϋπνία, σωματική κόπωση, αλλά και μείωση της συγκέντρωσης, άρα και αυξημένο κίνδυνο λάθους
Παρότι υπάρχει διεθνές πλαίσιο προστασίας, στην πράξη η ευθύνη μεταφέρεται κυρίως σε εταιρείες, διαχειριστές στόλου και ασφαλιστική κάλυψη.
