Στη σημερινή Ισπάρτα, την πόλη που διατηρεί στο όνομά της τη μνήμη της αρχαίας Σπάρτη Πισιδίας, στέκει ακόμη ένας ελληνορθόδοξος ναός που κουβαλά πάνω του στρώματα ιστορίας.
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου δεν είναι απλώς ένα αρχιτεκτονικό κατάλοιπο· είναι ένα σύμβολο μιας παρουσίας που υπήρξε, άνθησε και τελικά χάθηκε.
Χτισμένος στα μέσα του 19ου αιώνα (1857-1860), σε μια περίοδο όπου ο ελληνικός πληθυσμός της περιοχής διατηρούσε ζωντανή την ταυτότητά του, ο ναός υπήρξε το επίκεντρο της ορθόδοξης κοινότητας. Πρόκειται για μια τρίκλιτη βασιλική από τοπική πέτρα, με λιτή αλλά επιβλητική μορφή, που έφερε άλλοτε αγιογραφίες, ξυλόγλυπτο τέμπλο και πλούσια λειτουργική ζωή.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών, ο ναός σίγησε. Οι άνθρωποι που τον έχτισαν και τον γέμισαν ζωή έφυγαν, αφήνοντας πίσω τους έναν χώρο χωρίς κοινότητα. Για δεκαετίες, το κτήριο έμεινε εγκαταλελειμμένο, φθαρμένο και απογυμνωμένο από τα στοιχεία που το όριζαν.
Τα περισσότερα από τα κινητά κειμήλια δεν βρίσκονται πλέον εκεί. Ένα σημαντικό μέρος τους διασώθηκε και φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο Σπάρτης, όπου εκτίθενται:
• φορητές εικόνες του 19ου αιώνα με παραστάσεις του Αγίου Γεωργίου και άλλων αγίων,
• τμήματα του τέμπλου και ξυλόγλυπτα διακοσμητικά στοιχεία,
• εκκλησιαστικά σκεύη όπως δισκοπότηρα, σταυροί και καντήλια,
• λειτουργικά αντικείμενα και αρχιτεκτονικά μέλη που μαρτυρούν την ελληνική παρουσία,
• επιγραφές που συνδέονται με την ορθόδοξη κοινότητα της περιοχής.
Παράλληλα, άλλα κειμήλια μεταφέρθηκαν από τους πρόσφυγες στην Ελλάδα, όπου διασώθηκαν σε ναούς και ιδιωτικές συλλογές, ενώ ο ίδιος ο ναός έμεινε πίσω – ένα άδειο κέλυφος μνήμης.
Σήμερα, η εικόνα αλλάζει ξανά. Σκαλωσιές έχουν στηθεί γύρω από το ιστορικό κτίσμα και βρίσκεται σε εξέλιξη εκτεταμένη αποκατάσταση, με πρωτοβουλία του δημάρχου της Ισπάρτας.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα και φωτογραφίες από τουρκικά ΜΜΕ, οι εργασίες έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά: έχουν καθαριστεί οι εξωτερικές επιφάνειες του ναού, έχουν αφαιρεθεί και επανατοποθετηθεί τα κεραμίδια της στέγης, ενώ γίνονται παρεμβάσεις συντήρησης στα ξύλινα στοιχεία.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι, λόγω της ιστορικότητας του μνημείου, οι εκσκαφές πραγματοποιούνται ακόμη και με τα χέρια, χωρίς τη χρήση βαρέων μηχανημάτων, ώστε να προστατευθεί το κτίσμα.
Το σχέδιο προβλέπει τη μετατροπή του ναού σε βιβλιοθήκη και ερευνητικό κέντρο αφιερωμένο στην τοπική ιστορία και τον πολιτισμό, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο αναμένεται να δημιουργηθεί και καφέ, εντάσσοντας το μνημείο σε μια νέα, καθημερινή χρήση.
Από τόπος προσευχής των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, σε εγκαταλελειμμένο μνημείο και πλέον σε χώρο γνώσης και αναψυχής, ο ναός του Αγίου Γεωργίου αποτυπώνει με τρόπο σχεδόν συμβολικό την πορεία του ελληνισμού στην Ανατολή: παρουσία, απουσία και, τελικά, μια νέα ζωή – πάνω στα ίχνη της παλιάς.
