«Ανοίγουν τα σπίτια, επιστρέφει η μνήμη»: Κειμήλια από την Αργυρούπολη του Πόντου γεμίζουν το νέο μουσείο στη Νάουσα

Έχει ξεπεράσει κάθε προσδοκία το μέχρι στιγμής ενδιαφέρον των πολιτών να παραδώσουν διάφορα οικογενειακά τους κειμήλια και άλλα αντικείμενα, προκειμένου να εμπλουτιστεί το νέο μουσείο της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων Νάουσας. Σε αυτό θα παρουσιάζεται η ιστορία της Αργυρούπολης του Πόντου καθώς και η εγκατάσταση των πρώτων προσφύγων από τη συγκεκριμένη περιοχή στη Νάουσα – κορυφαίο δε έκθεμα, η Εθνική Βιβλιοθήκη Αργυρούπολης «Ο Κυριακίδης».

Ήδη ειδικοί επιστήμονες αξιολογούν τις δωρεές προκειμένου να τοποθετήσουν τα αντικείμενα στην αντίστοιχη θεματική ενότητα. Ακόμα πιο λεπτομερής είναι η αξιολόγηση των 973 τόμων της βιβλιοθήκης, προκειμένου να επιλεγούν αυτοί που θα εκτίθενται.

Σε ό,τι αφορά το κτήριο Τουρπάλη, το οποίο ανήκει στην Εύξεινο Λέσχη Ποντίων Νάουσας και θα στεγάσει το νέο μουσείο, αναμένεται να ενταχθεί σε χρηματοδοτικά εργαλεία προκειμένου να αποκατασταθεί πλήρως.

«Ο κόσμος δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον να στηρίξει την προσπάθειά μας, με αποτέλεσμα να έχουμε συγκεντρώσει ήδη πολύ υλικό. Οι πολίτες βλέπουν ότι γίνεται μια πολύ οργανωμένη προσπάθεια και θέλουν να αφήσουν τα οικογενειακά τους κειμήλια στις επόμενες γενιές.

»Μας έχουν παραχωρήσει, μεταξύ άλλων, έγγραφα, θρησκευτικά κειμήλια, εικόνες, κλειδιά από σπίτια στην Αργυρούπολη, κεντήματα, εργόχειρα, τμήματα αυθεντικών φορεσιών.

»Επίσης, είναι πολύ σημαντικές οι πληροφορίες, οι διηγήσεις και οι ιστορίες που μας μεταφέρουν από την πρώτη γενιά προσφύγων, καθώς και οι φωτογραφίες.

»Η προσπάθεια συγκέντρωσης του υλικού ξεκίνησε στα μέσα Φεβρουαρίου και συνεχίζεται αδιαλείπτως, με το ενδιαφέρον του κόσμου να παραμένει αμείωτο», λέει στο pontosnews.gr ο γενικός γραμματέας της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων Νάουσας Χαράλαμπος Φανιάδης.

Το κτήριο Τουρπάλη και το μουσείο

Περισσότερα από δέκα χρόνια πέρασαν από τότε που, κατά τον Χαράλαμπο Φανιάδη, η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων Νάουσας έκανε το πρώτο βήμα ώστε να βρεθεί ο κατάλληλος χώρος για την Εθνική Βιβλιοθήκη Αργυρούπολης «Ο Κυριακίδης».

Ήταν το 2012 όταν η Λέσχη ξεκίνησε τις προσπάθειές της να αποκτηθεί το κτήριο Τουρπάλη.

«Στεγαζόταν εκεί η Δημοτική Βιβλιοθήκη Νάουσας, και μετά από προσπάθειες της Λέσχης της παραχώρησε ο Δήμος Νάουσας τον πρώτο όροφο. Όμως δυστυχώς, στο ισόγειο λειτουργούσε κατάστημα εστίασης και αυτό δημιουργούσε πρόβλημα», αναφέρει ο Χαράλαμπος Φανιάδης.

Τελικά, το 2023 ολόκληρο το κτήριο Τουρπάλη (εμβαδού 450 τετραγωνικών μέτρων) παραχωρήθηκε στην Εύξεινο Λέσχη Ποντίων Νάουσας για τη βιβλιοθήκη της και για να γίνει ένα μουσείο – εκθεσιακός χώρος, προσαρμοσμένος στη σύγχρονη μουσειολογία.

Παράλληλα, θα υπάρχει ένα εργαστήριο συντήρησης των βιβλίων και ψηφιοποίησής τους, προκειμένου η συλλογή να επανέρθει –στο μέτρο του δυνατού– στην αρχική της κατάσταση.

«Επίσης, θα δημιουργηθεί ένας πολυχώρος δράσεων, ο οποίος θα υποστηρίζει έρευνες, μελέτες, πολιτιστικές εκδηλώσεις, συνέδρια και άλλα. Έχει ήδη αγοραστεί ολόκληρος ο εξοπλισμός για το εργαστήριο συντήρησης βιβλίων και ψηφιοποίησης, ενώ από το 2025 ανατέθηκαν σε ειδικούς επιστήμονες οι μουσειακές μελέτες.

»Το επόμενο διάστημα θα ενταχθεί σε χρηματοδοτικό εργαλείο η πλήρης αποκατάσταση του κτηρίου, προκειμένου να δημιουργηθεί το μουσείο», σημειώνει ο γενικός γραμματέας της Ευξείνου Λέσχης Νάουσας.

«Πολλά και σημαντικά τα βιβλία»

Ακόμα δεν έχουν επιλεγεί τα αντικείμενα, ούτε τα βιβλία που ουσιαστικά προέρχονται από το Φροντιστήριο Αργυρούπολης, τα οποία θα αποτελούν μέρος της μόνιμης συλλογής, σύμφωνα με την αρχαιολόγο-μουσειολόγο και συνεργάτιδα της Ευξείνου Λέσχης Νάουσας Βάλια Αμοιρίδου.

«Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στη διαδικασία μελέτης της συλλογής  των βιβλίων, ώστε να επιλεγούν αυτά που θα μπουν στην έκθεση, καθώς και διαμόρφωσης του μουσειολογικού σκεπτικού με βάση τις μουσειολογικές ενότητες που θα δημιουργηθούν.

»Κάποια από τα βιβλία, που έφτασαν στο Φροντιστήριο της Αργυρούπολης, ανάγονται στα πρώτα χρόνια της τυπογραφίας και αυτό δείχνει ξεκάθαρα το πόσο σημαντικά είναι. Υπάρχουν επίσης χειρόγραφα και κώδικες που έχουν και αυτά μεγάλη ιστορική αξία.

»Στο μουσείο θα αναδείξουμε ότι η συλλογή των βιβλίων αποτελεί υλικό του Φροντιστηρίου Αργυρούπολης και θα παρουσιάζεται ενταγμένη στο ιστορικό της πλαίσιο.

»Επίσης, έχει μεγάλη αξία το γεγονός ότι οι ξεριζωμένοι, μαζί με τα προσωπικά τους αντικείμενα, αποφάσισαν οργανωμένα να μεταφέρουν και αυτά τα βιβλία στη νέα τους πατρίδα, στην Ελλάδα. Αυτή η πράξη έχει τεράστια ιστορική βαρύτητα και πρέπει να αναδειχθεί στο μουσείο.

»Επίσης, θα αναδειχθεί η ζωή στην Αργυρούπολη και όλο το ιστορικό πλαίσιο, ώστε να γίνεται αντιληπτό από τον καθένα και την καθεμία», αναφέρει η Βάλια Αμοιρίδου.

Κατά την ίδια, σήμερα η συλλογή αποτελείται από 973 τόμους – κατά τον ξεριζωμό ήρθαν περισσότεροι στην Ελλάδα, αλλά κάποιοι χάθηκαν.

Να σημειωθεί ότι στο Μουσείο Μπενάκη σήμερα φυλάσσεται συλλογή ιερών κειμηλίων από την Αργυρούπολη, τα οποία έφτασαν αρχικά στη Νάουσα. Σύμφωνα με την Βάλια Αμοιρίδου, υπάρχει η σκέψη να ζητηθεί από την Εύξεινο Λέσχη Ποντίων Νάουσας η επιστροφή κάποιων από αυτών των κειμηλίων στην πόλη της Μακεδονίας.

«Από τα καινούργια αντικείμενα που δόθηκαν από τους πολίτες για την ενίσχυση του μουσείου, τα περισσότερα είναι οικογενειακά τεκμήρια με ιστορική αξία – όπως για παράδειγμα, απολυτήριο από το Φροντιστήριο Αργυρούπολης ή ένα έγγραφο απόκτησης προσφυγικής κατοικίας στη Νάουσα.

»Θέλουμε να αφηγηθούμε την ιστορία των ανθρώπων που ζούσαν στην Αργυρούπολη μέσα από τεκμήρια, αλλά και την εγκατάσταση των προσφύγων στη Νάουσα. Θέλουμε να ευαισθητοποιήσουμε τον κόσμο και να του δώσουμε το εχέγγυο ότι γίνεται μια πολύ καλή προσπάθεια, ώστε να προσφέρει για το μουσείο περισσότερα πράγματα.

»Το σημαντικότερο θα είναι η συλλογή των βιβλίων, αλλά θέλουμε να εμπλουτιστεί και με περισσότερα εκθέματα. Όπως είναι τα ηχητικά ντοκουμέντα, μέσα από τα οποία οι πρόσφυγες αποκτούν φωνή», τονίζει η Βάλια Αμοιρίδου.

Την επιστημονική ομάδα απαρτίζουν ακόμα ο μουσειολόγος Γιώργος Αδαμίδης, η αρχιτέκτονας Κορίνα Κακαγιά και ο Θεοδόσης Κυριακίδης, ο οποίος είναι ο επιμελητής της έκθεσης.

Η καταγραφή και μέτρηση των βιβλίων και των αντικειμένων πραγματοποιείται από μέλη της Λέσχης, ενώ στο πλαίσιο της προσπάθειας για τη συλλογή πληροφοριών και αρχειακού υλικού για την Αργυρούπολη του Πόντου υπάρχει συνεργασία με επιστήμονες και ανθρώπους από την περιοχή.

Ρωμανός Κοντογιαννίδης