Τραπεζούντα: Αναμνήσεις από τη Μεγάλη Εβδομάδα στην πρωτεύουσα των Κομνηνών

Μέσα από τις σελίδες της Ποντιακής Εστίας, ο Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου η Τραπεζούντα, η θρυλική πρωτεύουσα των Μεγάλων Κομνηνών, έσφυζε από ζωή και ελληνισμό. Στο άρθρο του με τίτλο «Πάσχα στην Τραπεζούντα» αποτυπώνονται οι προετοιμασίες για την κορυφαία θρησκευτική γιορτή του χριστιανισμού, το κλίμα κατάνυξης τη Μεγάλη Εβδομάδα, αλλά και η λάμψη των εννέα ενοριακών ναών της.

Με φόντο τις ανθισμένες αυλές που μοσχοβολούσαν «μανουσάκια και τραντάφυλλα» και την ηγετική μορφή του μητροπολίτη Χρύσανθου, αναδεικνύεται η ακμή των ελληνικών σχολείων και η φιλανθρωπική δράση της εποχής.

≈

Όπως σ’ όλα τα μέρη του αλυτρώτου Ελληνισμού, έτσι και στον Πόντον, στα ειρηνικά χρόνια, το Πάσχα εωρτάζετο με χαρμόσυνες εκδηλώσεις δια την ανάστασιν του Κυρίου και με την ελπίδα της εθνικής αναστάσεως. Εις τας πόλεις και τα ελληνικά χωρία, μικρά και μεγάλα, όλοι παρηκολούθουν με κατάνυξιν τας ακολουθίας της Μεγ. Εβδομάδος και προητοίμαζον τον εορτασμόν της «Λαμπρής».

Φυσικά, ο εορτασμός είχε εντονώτερον χαρακτήρα εις την πρωτεύουσαν των Κομνηνών, την θρυλικήν Τραπεζούντα, με τους εννέα ενοριακούς ναούς της. Ο γράφων ενθυμείται τον εορτασμόν του Πάσχα κατά την παιδικήν του ηλικίαν εις την ενορίαν Χριστού. Τα παιδιά εμάζευαν από τας ελληνικάς οικίας άνθη μυρίπνοα διά τον «Επιτάφιον» και εγίνοντο εισφοραί διά τα πασχαλινά πυροτεχνήματα.

Την νύκτα της Αναστάσεως, όταν εις τον περίβολον του Ναού ηκούετο το «Χριστός Ανέστη», από το προαύλιον του υπερκειμένου σχολείου εξετοξεύοντο πολλά πυροτεχνήματα «καναβλία» και ο ουρανός της Τραπεζούντος κατηυγάζετο από φώτα, που εσυμβόλιζαν την ακατάβλητον υπόστασιν του Γένους.

Το δε απόγευμα, μετά την «Διπλάναστασιν», εκαίετο ομοίωμα του Ιούδα, που εσυμβόλιζε τον Ασιάτην εισβολέα.

Όλοι οι ναοί είχαν λαμπρότητα με την αρμονικήν απόδοσιν των δεήσεων, με την ευλάβειαν και ευπρέπειαν του εκκλησιάσματος και με την ωραίαν φωταγώγησιν. Οι επίτροποι διέθετον τα έσοδα του παγκαρίου διά τα σχολεία και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, την «Μέριμναν» της Αδελφότητος Κυριών και την Φιλόπτωχον Αδελφότητα.

Την Παρασκευήν της Ζωοδόχου Πηγής επανηγύριζε ο Ναός της Θεοσκεπάστου, και ο λόφος της Τραπεζούντος, με την πανοραματικήν θέαν προς την πόλιν και την γλαυκήν θάλασσαν, κατεκλύζετο από το ελληνικόν στοιχείον. Κατά την εορτήν του Αγίου Γεωργίου επανηγύριζε ο φερώνυμος Ναός Κουρτζάς, παρακάτω από τα ερείπια της Ακροπόλεως, και υψηλότερα ήτο το παρεκκλήσι της Αναλήψεως.

Κατά την εβδομάδα του Πάσχα εγίνοντο αμοιβαίαι επισκέψεις αδελφοσύνης εις τας παραλιακάς πόλεις. Εξαιρετική ήτο μία επίσκεψις Τραπεζουντίων εις την αδελφήν μεγαλούπολιν, την Αμισόν, με τον ανθηρόν Ελληνισμόν της, εις τας αρχάς του αιώνος μας. Τότε ανηγέρθη και το νέον μεγαλοπρεπές διδακτήριον της Τραπεζούντος και τότε επεσκέφθη τον Πόντον ο υπουργός Παιδείας της Ελλάδος Κ. Παπαμιχαλόπουλος με τον βουλευτήν Λακωνίας Βρασίδαν. Επροχώρησε εις τα εσωτερικά έως τη Μονήν Παναγίας Σουμελά και έγραψε το εξαίρετον σύγγραμμα «Περιήγησις ανά τον Πόντον» –ένα ύμνον προς τον Ελληνισμόν του Πόντου.

Από την αμνάμνησιν του Πάσχα στην Τραπεζούντα προήλθαν οι παρακάτω στίχοι:

Σην Τραπεζούνταν την Λαμπρήν και σα καλά τα χρόνια τα εκκλησίας έλαμπαν, έμορφα φωταγμένα.
Τ’ οσπίτια εσκουτούλιζαν άνθια και μανουσάκια, τραντάφυλλα, κόκκινα ωβά και τη Λαμπρής τσοριάκια. Εχαίρουμες την άνοιξιν με το «Χριστός ανέστη», μικροί, τρανοί, με την ευχήν: «καλά, πολλά τα έτη».
Η Τραπεζούντα έτονε τρανόν πολιτεία, ψηλά η Θεοσκέπαστος, σον γιαλόν τα σχολεία.
Η Τραπεζούντα έτονε τ’ Ανατολής το κάστρεν, τη Κομνηνών βασιλοσκάμν’, τη Ρωμανίας κάστρεν.

Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος

• Πηγή: Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος, «Πάσχα στην Τραπεζούντα (Προσωπικά ενθυμήματα)», Ποντιακή Εστία, 1975, τ.3, σ. 4-5.
• Στο κείμενο διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτότυπου.