«Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις. Ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Δι’ ο και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά Σου».
Ο Ευαγγελισμός της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αν και εορτάζεται στις 25 Μαρτίου, όταν οι Έλληνες σήκωσαν το ιερό λάβαρο του εθνικού αγώνα, εντούτοις η σημασία αυτής της ημέρας εκτείνεται πέρα από την απλή γιορτή του γεγονότος, καθώς αποκαλύπτει θεολογικές αλήθειες που αφορούν την ανθρώπινη σωτηρία και την παρουσία του Θεού στη ζωή των πιστών.
Η εορτή αναφέρεται στην εμφάνιση του Αρχάγγελου Γαβριήλ στη Μαρία, για να της αναγγείλει την επερχόμενη σύλληψη του Ιησού Χριστού, μέσω της θείας παρέμβασης.
Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την Ορθόδοξη πίστη, σηματοδοτεί την αρχή της ανθρώπινης σωτηρίας, αφού μέσω της ενανθρώπησης του Χριστού, η ανθρωπότητα λαμβάνει την ευκαιρία για απολύτρωση από την αμαρτία και τον θάνατο. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου συνδέεται άμεσα με την πίστη στην αειπαρθενία της Παναγίας, που θεωρείται η μητέρα του Θεού και η αμέριστη προστάτιδα των πιστών.
Επιπλέον, η εορτή του Ευαγγελισμού είναι η πρώτη ένδειξη της αναγγελίας του Θεού στους ανθρώπους, που ενσαρκώνει την αρχή της Νέας Διαθήκης και την υπόσχεση του Θεού για σωτηρία. Η παρουσία του Αρχάγγελου Γαβριήλ και η αποδοχή του μηνύματός του από την Παναγία αναδεικνύει τη σημασία της υπακοής στο θέλημα του Θεού, ακόμα κι όταν αυτό φαίνεται δύσκολο ή ακατανόητο.
Σαφείς μαρτυρίες περί της έναρξης του εορτασμού του ευαγγελισμού της ενσάρκωσης του Ιησού δεν υπάρχουν. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι καθιερώθηκε να εορτάζεται στις 25 Μαρτίου κατά τους χρόνους που είχε πλέον καθιερωθεί ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, δηλαδή εννέα μήνες πριν. Και ενώ βρίσκεται μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, που δεν έχουμε ούτε γιορτές ούτε τέλεια Θεία Λειτουργία, τελείται κατ’ εξαίρεση η συνήθης Θεία Λειτουργία του Ιωάννου του Χρυσοστόμου.
Η εκκλησία γεμίζει από πιστούς που προσέρχονται για να τιμήσουν τη Θεοτόκο και να λάβουν τη Θεία Κοινωνία. Οι ύμνοι της εορτής είναι γεμάτοι από θεολογικό περιεχόμενο και καλούν τους πιστούς να αναλογιστούν τη μεγάλη δωρεά της Παναγίας, η οποία δεχόμενη την ευλογία του Θεού, συμφώνησε να γίνει η μητέρα του Χριστού. Αυτό το θεολογικό γεγονός αναδεικνύει την αρετή, την ταπεινότητα και την πίστη της Παναγίας, η οποία δεν δίστασε να αποδεχθεί το θεϊκό σχέδιο, παρά τις δυσκολίες και τους κινδύνους που αυτό θα της επέφερε.
Νηστεία
Η ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου είναι μεγάλη γιορτή. Κατά την παράδοση, την 25η Μαρτίου κάθε χρόνο έχει την τιμητική του το ψάρι και πιο συγκεκριμένα η κατανάλωση μπακαλιάρου με σκορδαλιά.
Υμνογραφία Ευαγγελισμού
Η Βυζαντινή υμνογραφία της εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, όπως και των Χριστουγέννων, χαρακτηρίζεται όχι μόνο πλούσια, πανηγυρική και με μεγάλη ποιητική αξία, αλλά και με ιστορική αξία που συνδέεται με ιστορικά γεγονότα του Βυζαντίου, που διακρίνονται από αισθήματα δέους και θάμβους, κατάνυξης και ευλάβειας. Οι μεγάλοι υμνογράφοι στους ύμνους τους συμπυκνώνουν και όλη τη θεολογία της Εκκλησίας.
Στην υμνολογία ανήμερα της εορτής συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, το κοντάκιο «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια ως λειτρωθείσα των δεινών ευχαριστήρια αναγράφω σοι η Πόλις σου, Θεοτόκε. Αλλ’ ως έχουσα το κράτος απροσμάχητον, εκ παντοίων με κινδύνων ελευθέρωσον, ίνα κράζω σοι, Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε», αλλά και το μεγαλυνάριο «Έκθαμβος ασπάζεται Γαβριήλ, έκθαμβος λαμβάνει η Παρθένος τον ασπασμόν πως ο Θεού λόγος κατήλθε βροταθήναι; Του Κτίστου προσκυνούμεν την συγκατάβασιν».
Ο Ευαγγελισμός στην τέχνη
Η περικοπή του Ευαγγελισμού επηρέασε τη χριστιανική τέχνη. Η παράσταση στην παλαιοχριστιανική εικονογράφηση παρουσιάζει αριστερά τον αρχάγγελο Γαβριήλ και δεξιά την Παρθένο Μαρία. Το σκήπτρο που ο Γαβριήλ κρατάει συνήθως συμβολίζει τη θεία εντολή, ενώ η Μαρία εικονίζεται άλλοτε καθήμενη και άλλοτε όρθια με κίνηση ταπεινώσεως. Στην Αγία Σοφία Τραπεζούντας, στην παράσταση του Ευαγγελισμού εικονίζεται και ο Ιωσήφ ο Μνήστωρ.
Η ιταλική Αναγέννηση παρουσιάζει την Παρθένο γονατιστή μπροστά σε αναλόγιο, με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος της, ενώ η παράσταση διακοσμείται σε κάποιες περιπτώσεις με αγγέλους που ίπτανται.
«Μαρία Αειπάρθενε, Κόσμου παντός Κυρία, Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε. Άχραντε Νύμφη πάναγνε, Δέσποινα Παναγία. Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε».
• Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ/Ελένη Μαχαίρα.
