Στις ορεινές περιοχές της νοτιοδυτικής Μικράς Ασίας, κοντά στη σημερινή Φετίγιε της Τουρκίας, σώζονται τα ερείπια μιας αρχαίας ελληνικής πόλης που φιλοξενεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της παγκόσμιας φιλοσοφικής σκέψης.
Τα αρχαία Οινόανδα της Λυκίας διεκδικούν πλέον την ένταξή τους στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, καθώς ο σχετικός φάκελος υποψηφιότητας έχει ήδη κατατεθεί στις αρμόδιες Αρχές της επαρχίας Μούγλων.
Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται κοντά στο σύγχρονο χωριό Ιντζεαλιλέρ (Incealiler), στην περιοχή της Φετίγιε.
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο τα Οινόανδα αποτελούσαν σημαντικό αστικό κέντρο της αρχαίας Λυκίας, στην άνω κοιλάδα του ποταμού Ξάνθου. Σήμερα είναι γνωστά διεθνώς για ένα μοναδικό μνημείο: τη μεγαλύτερη φιλοσοφική επιγραφή που έχει ανακαλυφθεί ποτέ στον αρχαίο κόσμο.
Η μεγαλύτερη φιλοσοφική επιγραφή της Αρχαιότητας
Τον 2ο αιώνα μ.Χ. ο επικούρειος φιλόσοφος Διογένης ο Οινοανδεύς αποφάσισε να μεταδώσει δημόσια τη φιλοσοφία του Επίκουρου. Για το σκοπό αυτό χάραξε μια εκτενή περίληψη των διδασκαλιών του σε έναν μεγάλο λίθινο τοίχο στοάς.
Η επιγραφή εκτεινόταν αρχικά σε μήκος περίπου 80 μέτρων και ύψος περίπου τεσσάρων μέτρων, καλύπτοντας επιφάνεια περίπου 260 τετραγωνικών μέτρων.
Το κείμενο περιελάμβανε περίπου 25.000 λέξεις και παρουσίαζε βασικές αρχές της επικούρειας φιλοσοφίας, όπως τη φύση του σύμπαντος, τη γνώση, την ηθική και την αναζήτηση της ευτυχίας.
Οι διδασκαλίες αυτές καλούσαν τους ανθρώπους να απαλλαγούν από τον φόβο των θεών και του θανάτου και από τις δεισιδαιμονίες, ώστε να κατακτήσουν μια ήρεμη και ευτυχισμένη ζωή.
Μια ελληνική πόλη της Λυκίας
Τα Οινόανδα ήταν αρχαία ελληνική πόλη της Λυκίας στη Μικρά Ασία. Η πρώιμη ιστορία του οικισμού δεν είναι πλήρως γνωστή, ωστόσο φαίνεται ότι γύρω στο 200-190 π.Χ. η πόλη έγινε αποικία της Τερμησσού. Για τον λόγο αυτό αναφερόταν και ως «Τερμησσός προς τα Οινόανδα» ή «Μικρά Τερμησσός».
Κατά την ελληνιστική περίοδο αποτέλεσε τη νοτιότερη πόλη της Κιβυριακής Τετράπολης, μιας ομοσπονδίας πόλεων της περιοχής. Όταν η συμμαχία αυτή διαλύθηκε από τον Ρωμαίο στρατηγό Λούκιο Λικίνιο Μουρένα, τα Οινόανδα εντάχθηκαν στο Κοινό των Λυκίων, όπως μαρτυρούν επιγραφές.
Η πόλη αναφέρεται επίσης στον κατάλογο πόλεων που συνέταξε τον 6ο αιώνα μ.Χ. ο γραμματικός Ιεροκλής.
Η ανακάλυψη και οι αρχαιολογικές έρευνες
Τα ερείπια της πόλης έγιναν γνωστά στη δυτική επιστημονική κοινότητα τον 19ο αιώνα, όταν Ευρωπαίοι περιηγητές κατέγραψαν το χώρο. Η μεγάλη φιλοσοφική επιγραφή αναγνωρίστηκε αργότερα από διάσπαρτα θραύσματα λίθων που προέρχονταν από τη στοά.
Κατά το δεύτερο μισό του 3ου αιώνα μ.Χ. η στοά κατεδαφίστηκε για να χρησιμοποιηθούν τα υλικά της στην κατασκευή αμυντικού τείχους, με αποτέλεσμα τα κομμάτια της επιγραφής να διασκορπιστούν στην περιοχή.
Μέχρι το 2012 οι αρχαιολόγοι είχαν εντοπίσει περισσότερα από 300 θραύσματα, ενώ οι έρευνες συνεχίζονται μέχρι σήμερα από διεθνείς αρχαιολογικές αποστολές, μεταξύ των οποίων και το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο.
«Η μνήμη της αναζήτησης για την καλή ζωή»
Οι συντάκτες του φακέλου υποψηφιότητας για τη UNESCO, η καθηγήτρια φιλοσοφίας Hatice Nur Beyaz Erkızan και ο Serdar Kayhan, τόνισαν τη μοναδική σημασία του χώρου.
Όπως ανέφεραν σε κοινή δήλωση, «τα Οινόανδα δεν είναι απλώς μια αρχαία πόλη από πέτρες. Είναι η μνήμη της ανθρώπινης αναζήτησης για την “καλή ζωή” χαραγμένη στο λίθο».
Burası antikçağın en eski ve en büyük felsefi yazıtının (4×80m.) bulunduğu Oenoanda kenti. Almanlar, dünya kültür mirası listesine girmesi için çabalıyor. Nerede derseniz Fethiye’de. Türkiye öyle bir hazine ki değerini bilene… pic.twitter.com/opC6HrRjLv
— Alp Ejder Kantoğlu (@alpejder) May 13, 2022
Η ένταξη του χώρου στον κατάλογο της UNESCO θα αποτελούσε σημαντική αναγνώριση τόσο για την Τουρκία όσο και για την ιστορία της ανθρωπότητας.
Τα ελληνικά ίχνη στη μικρασιατική γη
Η υποψηφιότητα των Οινοάνδων υπενθυμίζει το βαθύ πολιτιστικό αποτύπωμα του ελληνικού κόσμου στη σημερινή Τουρκία.
Από τις πόλεις της Ιωνίας μέχρι τα κέντρα της Λυκίας, της Καρίας και της Παμφυλίας, εκατοντάδες αρχαιολογικοί χώροι μαρτυρούν τη μακραίωνη παρουσία του ελληνισμού στη Μικρά Ασία.
Τα Οινόανδα αποτελούν ένα ιδιαίτερο παράδειγμα αυτής της κληρονομιάς, καθώς συνδέουν την ιστορία των ελληνικών πόλεων της περιοχής με ένα μοναδικό μνημείο της αρχαίας φιλοσοφίας – μια πέτρινη «βιβλιοθήκη» που αποτύπωσε δημόσια την αναζήτηση της ευτυχίας και της γαλήνης στη ζωή.
