Η υπόθεση «Ελληνικό ροκ» έχει γίνει αντικείμενο συζητήσεων, διαφωνιών αλλά και πολλαπλών απόψεων. Και όχι μόνο στα λόγια, αλλά και στα έργα, αφού όποιος θέλει να μάθει υπάρχει μια ικανοποιητική βιβλιογραφία. Βέβαια η μουσική δεν γράφεται σε βιβλία, απλά καταγράφεται.
Παρ’ όλα αυτά οι μελετητές, όπως και οι λάτρεις του, υποστηρίζουν ότι οι Socrates ήταν το καλύτερο συγκρότημα του είδους. Και μαζί με τους Aphrodite’s child οι μόνοι που μπορούν να υπερηφανεύονται για την περιβόητη «διεθνή καριέρα» που όλοι την ευαγγελίζονται, αλλά ελάχιστοι έχουν κάνει.
Ο δε τραγουδιστής του συγκροτήματος, ο Αντώνης Τουρκογιώργης, ήταν για πολλούς ο απόλυτος ροκ μουσικός της χώρας μας.
Αυθεντικός, γνώστης της μουσικής, αλλά και ένας γήινος άνθρωπος με ροκ νοοτροπία ζωής – και όχι αυτό που φαντάζεται κανείς για τους ροκ σταρ, με τις εξαλλοσύνες, την προκλητική συμπεριφορά, τις ουσίες και όλα τα συναφή.
Υπήρξε ένας υποδειγματικός συνεργάτης, οικογενειάρχης και φίλος, όπως λένε άνθρωποι που τον έζησαν και που δεν τον ξέχασαν. Γιατί δυστυχώς, ένα σοβαρότατο πρόβλημα υγείας τον καθήλωσε και τελικά ύστερα από χρόνια τον πήρε μακριά απ’ όλους.
Όχι όμως από το μύθο, το έργο και τις ψυχές φίλων και θαυμαστών.
Όταν ο Σωκράτης πήρε το κώνειο
«Από μικρός αγαπούσα τη μουσική. Μετά έμπλεξα με τον Σπάθα και έγινε η… μοίρα μου. Ο Τζίμι Χέντριξ ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που μ’ εντυπωσίασε. Μετά ήρθαν οι Cream. Σαν άνθρωπος είμαι γελαστός και αισιόδοξος και λατρεύω τη μουσική και τα Μίκι-Μάους. Μουσικά φαντάζομαι τον εαυτό μου μέλος κάποιου γκρουπ, και για πολύ ακόμα των Socrates. Σπουδάζω αγγλική φιλολογία, αλλά στην ουσία τα έχω εγκαταλείψει. Πιστεύω ότι ακόμη και γέρος θα κάνω μουσική».
Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στον ίδιο τον Αντώνη Τουρκογιώργη, σε μια συνέντευξη που έδωσε το γκρουπ το 1973 στη δημοσιογράφο Όλγα Μπακομάρου. Ήταν για το περιοδικό Φαντάζιο.
Ο Τουρκογιώργης –που γεννήθηκε σαν σήμερα, το 1951– ήταν τότε 22 χρονών. Στην ίδια ηλικία ήταν περίπου και οι άλλοι τρεις του γκρουπ, δηλαδή οι: Γιάννης Σπάθας, Γιώργος Τρανταλίδης και Κώστας Δουκάκης.
Διαβάζοντας κάποιος σήμερα τη συνέντευξη, διαπιστώνει ότι –αν μη τι άλλο– είχαν θάρρος – ή και για πολλούς, θράσος. Σίγουρα όμως είχαν την εντιμότητα και την αγνότητα της ηλικίας τους. Τότε ονομάζονταν Socrates drank the conium, δηλαδή «Ο Σωκράτης ήπιε το κώνειο». Το Socrates το κράτησαν από το δεύτερο άλμπουμ τους.
Σε εκείνη τη συνέντευξή τους δεν είχαν διστάσει να κατατάξουν συγκροτήματα που μεσουρανούσαν τότε, όπως οι Poll και οι Πελόμα Μποκιού, στην κατηγορία του «Ελαφρού τραγουδιού».
Επίσης είχαν σχολιάσει την αρνητική θέση του Μάνου Χατζιδάκι απέναντι στο ροκ ως «κόμπλεξ του γεροντότερου», προσθέτοντας ότι η μουσική του ήταν σε καλούπια, και δεν έφερνε τίποτα το καινούργιο.
Τέλος σε ερώτηση της δημοσιογράφου για τη μουσική τους και τι θέλουν να κάνουν, δήλωναν:
«Δεν μας ενδιαφέρουν τα λεφτά ή η δημοσιότητα. Θέλουμε να παίζουμε τη μουσική που νιώθουμε», προσθέτοντας: «Δεν θέλουμε να πούμε ότι αδιαφορούμε τελείως για το χρήμα, γιατί δεν είμαστε πλούσιοι, ούτε αδιαφορούμε για την απήχηση που θα έχουμε στον κόσμο. Επιδίωξή μας είναι να κάνουμε τον κόσμο να θέλει καλύτερη μουσική».
Ο Πειραιάς, ο Χέντριξ και το σουβλατζίδικο
Όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1960 – Τουρκογιώργης και Σπάθας ήταν συμμαθητές και κολλητοί στο σχολείο.
Λάτρευαν και οι δυο τη ροκ μουσική, και κυρίως τον Χέντριξ. Ένας δίσκος του δε, τους… τίναξε στον αέρα.
Καθώς δεν μπορούσαν να τον ακούσουν στα σπίτια τους, γιατί απλά δεν είχαν πικάπ, βρήκαν τον πιο προσβάσιμο χώρο, το σουβλατζίδικο «Π&Φ» στη Σωτήρος στον Πειραιά. Άλλωστε στον Πειραιά πήγαιναν σχολείο.
Στο εν λόγω σουβλατζίδικο υπήρχε και τζουκ-μποξ. Βάζανε μια δραχμή για να παίξει ένα κομμάτι και αμέσως μετά ο Σπάθας έπαιρνε το λεωφορείο κατευθείαν, ουσιαστικά έτρεχε στου Ρέντη, μπας και θυμόταν κάτι ώστε να παίξει το κομμάτι στην κιθάρα του.
Και αν σας φαίνονται όλα αυτά υπερβολικά, σκεφτείτε ότι το πρόβλημα ήταν οικονομικό. Και τα πικάπ και οι δίσκοι –και φυσικά, τα μουσικά όργανα– κόστιζαν.
Με δανεικά όργανα ο Σπάθας δημιουργεί το γκρουπ Persons μαζί με τον Αντώνη Πιτσολάντη. Αργότερα εντάχθηκε ο Τουρκογιώργης ως μπασίστας, ο συμμαθητής τους Ηλίας Μπουκουβάλας ως ντράμερ, ενώ τραγουδιστής ήταν ο Ηλίας Ασβεστόπουλος, μετέπειτα τραγουδιστής των 2000GR.
Αρχίζουν τις εμφανίσεις σε μικρά μαγαζιά σε Πειραιά και Αθήνα. Και τότε, με κάποιες αλλαγές δημιουργούνται οι Socrates drank the Conium. Χωρίς δισκογραφία στην αρχή. Θα παίξουν μαζί με τους Πελόμα Μποκιού και τον Δημήτρη Πουλικάκο στο Σπόρτινγκ στα Πατήσια σε μια συναυλία που ακόμα μνημονεύεται.
Το συγκρότημα αρχίζει να βγάζει καλό όνομα και πλέον αποφασίζουν να λειτουργήσουν πιο επαγγελματικά. Υιοθετούν αγγλόφωνο στίχο, κάτι πολύ τολμηρό εκείνη την εποχή.
Αλλά όπως είχε τονίσει ο Τουρκογιώργης σε συνέντευξή του: «Βλέπαμε τη φωνή του τραγουδιστή σαν ήχο μέσα στο συγκρότημα, σαν κάποιο μουσικό όργανο. Οπότε, λέω, δεν ταιριάζει η ελληνική γλώσσα, πολλά φωνήεντα, δεν έχει το ρυθμό που θέλουμε. Όπως μια όπερα, πρέπει να την ακούς στα ιταλικά».
Η πρώτη τους μεγάλη συναυλία ήταν στα Γιάννινα. Που παραλίγο να ακυρωθεί λόγω βροχής, γιατί γινόταν σε ανοιχτό χώρο. Τότε ο Ηλίας Μπουκουβάλας, ο ντράμερ, είπε στο κοινό: «Μην φύγετε, θα παίξουμε».
Και έπαιξαν. Και αποθεώθηκαν, παρόλο που έπεφταν βροχή, λάσπη και κεραυνοί.
Ο φαν πιλότος
Αποφασίζουν να φύγουν για το εξωτερικό, αφού εδώ το κλίμα ήταν εχθρικό ως προς τον ήχο τους και ήταν και η χούντα. Τότε, στις αρχές των 70’s, η Ολλανδία φάνταζε παράδεισος. Και όντως εκείνη την εποχή όλα ήταν ανοιχτά και γίνονταν όλοι μια παρέα. Μόνο που η χώρα έχει και νόμους.
Και όταν ανακάλυψαν ότι οι φερέλπιδες μουσικοί από την Ελλάδα δεν είχαν άδεια εργασίας, τους φυλάκισαν.
«Μας βάλανε σε κάτι φυλακές χωριστά τον έναν με τον άλλον. Εγώ στην αρχή ήμουν με τον Γιάννη Σπάθα, δίπλα-δίπλα […]. Mετά από δύο ημέρες έχασα και τον Σπάθα. Με έβγαζαν στο καπνιστήριο και ήταν κάτι φάτσες δίπλα μου, έλεγες “Παναγία μου” – και έπαιρνα εγώ ένα ύφος, αλλά δεν έψηνα και κανέναν», είχε αφηγηθεί ο Τουρκογιώργης.
Και μπορεί μεν να αποφυλακίστηκαν, αλλά οι ολλανδικές Αρχές τους έβαλαν στο πρώτο αεροπλάνο και τους έστειλαν πίσω στην Ελλάδα.
Όμως, όπως προβλεπόταν από τη νομοθεσία, δεν τους έδωσαν τα διαβατήρια τους. Αυτά πήγαν στα χέρια του πιλότου με την εντολή να τα παραδώσει στις ελληνικές Αρχές όταν θα προσγειώνονταν στην Αθήνα. Όπως είπαμε, δεν ήταν και τα αγαπημένα παιδιά της χούντας, οπότε καταλαβαίνετε την απελπισία τους.
Όμως για καλή τους τύχη, ο πιλότος ήταν θαυμαστής τους και τους τα επέστρεψε προτού φτάσουν.
Κάθε τέλος και μια αρχή
Και η πορεία των Socrates συνεχίζεται – τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Το 1976 συνεργάστηκαν με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στο μυθικό album Phos. Θα περίμενε κανείς ότι θα είχαν βγάλει πολλά χρήματα, όμως όπως είχε πει ο Αντώνης Τουρκογιώργης:
«Το θέμα με την πνευματική ιδιοκτησία δεν μπορείς να το ελέγξεις εύκολα. Ένα παράδειγμα είναι η Πάτι Πράβο, που όταν έκανε τον ομώνυμο δίσκο της το 1976 και είπε τρία τραγούδια μας, μεταξύ αυτών και το “Starvation”, πουλούσε εκατομμύρια δίσκους. Από εκεί έχουμε πάρει ελάχιστα χρήματα. Το γνωρίζαμε ότι θα τα ηχογραφήσει γιατί πήρε άδεια, αλλά μετά στη διαδικασία των ποσοστών δεν μπορείς να το ελέγξεις. Οι δίσκοι μας κυκλοφορούν χρόνια τώρα στην Αμερική και δεν έχουμε πάρει δραχμή».
Το 1983 ηχογραφούν το άλμπουμ Plaza. Ήταν η εποχή που τους καλούν στις ΗΠΑ. Όμως οι ίδιοι δεν αποδέχονται την πρόσκληση, αφού και οικογένεια είχαν δημιουργήσει και δεν ήθελαν να μπλέξουν σε διαφορετικά γρανάζια και άλλες υποχρεώσεις.
Θεωρητικά τότε οι Socrates τελείωσαν. Όχι επίσημα. Το στίγμα τους όμως και η ιστορία τους παρέμειναν. Αυτός ο μαγικός συνδυασμός ροκ με την ελληνική παράδοση έμεινε παρακαταθήκη για την εγχώρια μουσική.
Στη δεκαετία του 1980 χώρισαν οι δρόμοι των μελών του συγκροτήματος. Ξεκίνησαν οι σόλο καριέρες τους, αλλά αρκετές φορές οι πορείες τους συναντήθηκαν.
Ο Αντώνης Τουρκογιώργης παντρεύτηκε την ηθοποιό Λίνα Μπαμπατσιά που μάλιστα είχε γράψει και στίχους σε άλμπουμ του. Απέκτησαν έναν γιο, τον Γιάννη, και ζούσαν στα Βριλήσσια.
Στη δεκαετία του 1990 έκανε κάποια… χαριτωμένα τραγούδια και έγραψε μουσική για τηλεοπτικές σειρές. Ο ίδιος όμως δεν μπήκε σε ένα ποπ καλούπι, αν και το προσπάθησαν οι εταιρείες. Έβαλε μπροστά τον επαγγελματισμό του και δεν έπαιξε κανένα παιχνίδι εντυπωσιασμού. Άλλωστε δεν εγκατέλειψε ποτέ τη ροκ μουσική.
Έφτιαχνε μπάντες, έγραφε καινούργιες συνθέσεις, ενώ η συναυλιακή επανένωση των Socrates που έγινε το 1999 ήταν συγκλονιστική. Παράλληλα έγραψε το αυτοβιογραφικό βιβλίο Το Συγκρότημα, το οποίο κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2007.
Το παιχνίδι της μοίρας
Τρίτη 27 Απριλίου 2010. Ο Τουρκογιώργης μπαίνει σε νοσοκομείο της Αθήνας λόγω αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου – δεν κατάφερε ποτέ να επανέλθει ουσιαστικά. Υποβλήθηκε σε ειδική επέμβαση ενδοαγγειακού εμβολισμού ανευρύσματος εγκεφάλου και με την ολοκλήρωση της τότε επέμβασης οι γιατροί εξέφρασαν στη σύζυγό του την αισιοδοξία τους ότι θα ζήσει, όμως όχι με τον τρόπο που είχε συνηθίσει.
Παρ’ όλα αυτά, το 2023 κυκλοφόρησε το τελευταίο άλμπουμ των Socrates με τον τίτλο Last for Ever που περιείχε ηχογραφήσεις από την περίοδο 2009-2010. Στη σύνθεση του γκρουπ, εκτός από τους Σπάθα-Τουρκογιώργη, ήταν και ο ντράμερ Μάκης Γιούλης (γιος του παλιού κιθαρίστα των Idols Αντώνη Γιούλη). Δυστυχώς ο Γιάννης Σπάθας δεν κράτησε στα χέρια του την τελευταία δισκογραφική τους δουλειά, καθώς πέθανε το 2019.
Ο Αντώνης Τουρκογιώργης, ο δυναμικός περφόμερ που έβαζε φωτιά στα live του, που ήταν ο καλός φίλος για τους δικούς του ανθρώπους.
Οι τελευταίοι δεν τον ξέχασαν και τον Οκτώβριο του 2018 έκαναν μια συναυλία ώστε τα έσοδα να πάνε για την οικονομική του ενίσχυση. Ναι, το ροκ πληρώνεται, ειδικά σε ανθρώπους που δεν είδαν την μουσική σαν μέσο πλουτισμού και εντυπωσιασμού, αλλά σαν δημιουργία και τρόπο ζωής.
Ο Τουρκογιώργης έφυγε στις 5 Μαΐου 2024. Αντί για επικήδειο, παραθέτουμε ένα κομμάτι από το «αντίο» που δημοσίευσε ο Γιάννης Ζουγανέλης στα social του:
«Σ’ ευχαριστώ
για την ομορφιά σου.
Για τον τρόπο και τη στάση.
Στην εμπνευσμένη καθημερινότητά σου.
Για την ευγένεια και την επαναστατικότητά σου.
Εύχομαι να συναντήσεις
–για να ηρεμήσει η Ψυχή σου–
τον αδελφό σου Γιάννη Σπάθα.
Η παρακαταθήκη που μας αφήνεις θα σε κρατά ζωντανό.
Η Λίνα σου κι ο Γιάννης σου,
και τα δίδυμα εγγόνια σου,
έχουν τη δύναμη να συνεχίσουν τη ζωντάνια σου.
Καλό ταξίδι, αγάπη μου!».
