«Και τώρα κυρίες και κύριοι, η Σούλη Σαμπάχ. Η μοναδική φαντεζίστα τραγουδίστρια, στο ρεπερτόριό της. Η Σούλη Σαμπάχ».
Με αυτό τον τρόπο αναγγέλλει ο Γιώργος Βελέντζας την τραγουδίστρια-ηθοποιό στην ταινία Η καφετζού όπου εμφανίζεται. (Τώρα βέβαια, θα προσπαθείτε να γκουγκλάρετε τη λέξη φαντεζίστα, τι σημαίνει. Ας πούμε ότι ήταν μια ελληνοποίηση του όρου φαντεζί που χρησιμοποιούσαν τότε για τους ηθοποιούς-τραγουδιστές του μουσικού θεάτρου. Στην ουσία ανταποκρινόταν στην αλήθεια αυτού του είδους θεάματος. Όσο και αν με τα χρόνια απαξιώθηκε – άδικα.)
Η Σούλη Σαμπάχ ανήκε σε αυτή την κατηγορία, των σπουδαίων γυναικών που κυρίως πάνω στο θεατρικό σανίδι –αλλά και στις πίστες της εποχής– έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό και έγραψαν ιστορία χαρίζοντας κέφι, μελωδίες και πολλά κύματα αισιοδοξίας στους θεατές.
Ευτυχώς για τη Σαμπάχ –μα, τι μαγικό όνομα, έστω και ψευδώνυμο–, αν και έκανε λίγες ταινίες η μορφή και το ταλέντο της πέρασαν και στις νέες γενιές. Ασχέτως ότι και το φινάλε αλλά και ο απολογισμός της ζωής της είχε πολλή πίκρα.
Γνωριμία με τον έρωτα
Στο DNA της η Σούλη Σαμπάχ –ή μάλλον, η Αναστασία Χριστοδούλου όπως ήταν το πραγματικό της όνομα–, είχε Κύπρο από τον πατέρα και Χίο από τη μητέρα της. Βάλτε και την Αλεξάνδρεια όπου γεννήθηκε σαν σήμερα το 1932 και μεγάλωσε – καταλαβαίνετε ότι η καλλιτεχνία υπήρχε στο αίμα της. Και όντως, από μικρή αγαπούσε το τραγούδι και είχε και πολύ καλή φωνή.
Φυσικά, μεγαλώνοντας ήθελε να γίνει τραγουδίστρια, αλλά πού να τολμήσει εκείνα τα χρόνια –και δη σε έναν αυστηρό πατέρα– να πει το όνειρό της.
Η μικρή Αναστασία μεγάλωνε και γινόταν η χαρά της ζωής. Και όχι μόνο, αφού στην ηλικία των 11 ο πατέρας της δέχθηκε πρόταση γάμου για την κόρη του! Φυσικά και αρνήθηκε, αλλά στην ουσία για εκεί την προόριζαν, για να γίνει μια καλή σύζυγος.
Όλα άλλαξαν με ένα ταξίδι της νεαρής και της μητέρας της στην Αθήνα. Εκεί φιλοξενήθηκαν στο σπίτι μιας καλής οικογενειακής φίλης, της Ίλυας Λυβικού.
Εκείνη την περίοδο η ηθοποιός ζούσε τον κρυφό-φανερό έρωτα με τον Βασίλη Λογοθετίδη και είχαν ανεβάσει το έργο του Αλέκου Σακελλάριου Δελησταύρου και υιός. Στην παράσταση το ρόλο του γιου υποδυόταν ο τότε 30+ Δημήτρης Νικολαΐδης. Και όταν συνάντησε την κατά 10 χρόνια μικρότερη του Αναστασία, προέκυψε έρωτας.
Το «χι» που έκανε τη διαφορά
Το ζευγάρι παντρεύτηκε με… 13 κουμπάρους, δηλαδή όλο το θίασο της παράστασης του Βασίλη Λογοθετίδη. Ο γάμος έγινε στο ναό Διονυσίου του Αρεοπαγίτη στο Κολωνάκι.
Και έτσι μπήκε στον καλλιτεχνικό χώρο. Στην αρχή ως θεατής. Αλλά ήταν η ψυχή της παρέας και στις βραδινές εξόδους τραγουδούσε για τη συντροφιά της.
Ώσπου ένα βράδυ γίνεται ένα σκηνικό λες και είχε βγει από ελληνική ταινία της εποχής.
Ο ιδιοκτήτης ενός κοσμικού κέντρου της προτείνει συνεργασία ως τραγουδίστρια. Ήταν στο «Τζάκι». Εκείνη δέχθηκε μεν αλλά ζήτησε να χρησιμοποιήσει ψευδώνυμο. Οι υπάλληλοι του κέντρου τής έβγαλαν το Σούλη και ο ιδιοκτήτης «κόλλησε» δίπλα και το Σαμπά.
Οι πρώτες εμφανίσεις ήταν πετυχημένες και τότε εκείνη ζήτησε να χρησιμοποιεί το κανονικό της όνομα. Όμως ο «νονός» της, ο ιδιοκτήτης του «Τζακιού» δηλαδή, της είπε ότι πλέον την έχει μάθει έτσι ο κόσμος. Και εκείνη πρότεινε να βάλει το «χι» στο τέλος, για να γίνει αυθεντικά αραβικό – σαμπάχ σημαίνει αυγή.
Και ήταν όντως η αυγή για μια σπουδαία καριέρα. Αρχικά σαν τραγουδίστρια, και μάλιστα με ηρωική είσοδο στον κινηματογράφο, με το φιλμ Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο. Και με τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι.
Στην πορεία αποδείχθηκε ότι είχε ταλέντο και στην υποκριτική – και δη στην κωμωδία. Μόνο που δεν είχε περάσει από δραματική σχολή. Γι’ αυτό πήρε ειδική άδεια, ως «εξαιρετικό ταλέντο», για να μπορεί να παίζει σε παραστάσεις.
Μαζί ως το τέλος
Με τον Δημήτρη Νικολαΐδη έμειναν μαζί ως το τέλος του, το 1993. Εκείνος την έλεγε «μικρή» και εκείνη τον αποκαλούσε «ο Δημητράκης μου». Και πρόσθετε: «Ο ωραιότερος ρόλος στη ζωή μου είναι δίπλα στον άνδρα μου».
Και μπορεί σε κάποιες δουλειές να ήταν μαζί, αλλά συνήθως το απέφευγαν. Άλλωστε η Σαμπάχ στη δουλειά της δεν ήταν ποτέ η κυρία του κυρίου. Μάλιστα το 1965 άνοιξαν την μπουάτ «Πεπίτο» στην Πλατεία Αμερικής, όπου εμφανίστηκαν οι περισσότεροι εκπρόσωποι του Νέου Κύματος.
Ήταν ένα ζευγάρι υπόδειγμα του καλλιτεχνικού χώρου. Τα προβλήματα ήρθαν από αλλού. Και αρχικά από την κλονισμένη υγεία εκείνου. Ο Νικολαΐδης ήταν 43 ετών όταν το κληρονομικό πρόβλημα υγείας που εμφάνισε θα άλλαζε τη ζωή τους. Σύμφωνα με την ιατρική γνωμάτευση, είχε εκ γενετής έλλειψη του ενζύμου «αντιθρυψίνη», το οποίο έχει την ιδιότητα να καθαρίζει το αίμα. Μάλιστα από αυτή την πάθηση «έφυγε» και ο πατέρας του, όταν ο Νικολαΐδης ήταν 9 μηνών.
Η έλλειψή του εμπόδιζε τον ηθοποιό να αναπνεύσει σωστά μέσω των πνευμόνων, με αποτέλεσμα η φαρμακευτική αγωγή να κρίνεται αναγκαία. «Είχε πρόβλημα με το αναπνευστικό του, αυτό το καλό παιδί, ο Δημητράκης μου. Είχε και ο πατέρας του και η μητέρα του. Ήταν άτυχος. Όταν περπατούσαμε στον δρόμο έβγαινα μπροστά για να μιλήσω εγώ για αυτόν, του ήταν δύσκολο να μιλάει και να περπατάει», είχε εξομολογηθεί σε συνέντευξή της.
Δυστυχώς, από ένα σημείο και μετά η κατάστασή του επιδεινώθηκε, όποτε εκείνη γύρω στις αρχές του ’90 σχεδόν εγκατέλειψε τα πάντα και αφοσιώθηκε στον σύζυγό της.
Μάλιστα, ενώ καθημερινά η κατάσταση του χειροτέρευε, η Σούλη Σαμπάχ όχι μόνο έκανε το σπίτι τους σαν νοσοκομείο, αλλά προσπαθούσε να του φτιάχνει το κέφι και τη διάθεση. Δυστυχώς, ο ηθοποιός «έφυγε» με ένα τρόπο άκρως θεατρικό.
Εκείνη τον είχε αφήσει στο σπίτι με την αποκλειστική που τον πρόσεχε. Είχε πει το «ναι» για να τραγουδήσει στη δεξίωση του γάμου ενός φιλικού ζευγαριού, με τον Νικολαΐδη να της ζητά πριν φύγει να τον καλέσει από εκεί στο τηλέφωνο και να το αφήσει ανοιχτό απλά και μόνο για να την ακούσει να τραγουδάει. Ήταν η τελευταία φορά που θα την άκουγε…
Το επόμενο πρωινό μια σοβαρή κρίση τον οδήγησε στο νοσοκομείο σε κωματώδη κατάσταση. Έμεινε σε τεχνητό κώμα δέκα ολόκληρες ημέρες πριν οι γιατροί αποφασίζουν να τον επαναφέρουν. Μόνο που και ο ίδιος δεν ήθελε αυτή τη ζωή.
Ήταν 21 Ιανουαρίου του 1993 όταν τον αποχαιρέτησε για πάντα.
Η επανεμφάνιση
Μετά την απώλεια του Νικολαΐδη η Σαμπάχ επέστρεψε· κυρίως στην τηλεόραση, σε ρόλους μητέρας ή και γιαγιάς πλέον. Ειδικά όταν υποδύθηκε τη γιαγιά του Χριστόφορου Παπακαλιάτη στο «Κλείσε τα μάτια», το τηλέφωνό της πήρε φωτιά. Πάντα σκερτσόζα και μοναδική.
Μάλιστα ο συνθέτης Τόλης Κετσελίδης είχε ποστάρει μια ανάμνησή του από συνεργασία τους. Συγκεκριμένα έγραφε: «Σε ένα από τα σίριαλ που έφτιαχνα μουσικές, θα εμφανιζόταν ως γκεστ η κυρία Σούλη Σαμπάχ – και φυσικά θα έλεγε κι ένα τραγούδι. Της το ετοίμασα λοιπόν και είχαμε ραντεβού ένα μεσημέρι να έρθει στο στούντιο να το πει. Πήγα, περίμενα, τίποτα. Πήρα τηλέφωνο την παραγωγή κι αρχίσαμε να την ψάχνουμε, άφαντη.
»Μετά από περίπου δύο ώρες που κι εγώ και διάφοροι βοηθοί παραγωγής ψάχναμε τρελαμένοι, εμφανίστηκε απαστράπτουσα και χαμογελαστότατη λέγοντας: “Έχετε ένα πάρα πολύ ωραίο κομμωτήριο εδώ απέναντι, και μπήκα και έφτιαξα πλήρως το μαλλί, εδώ θα έρχομαι από δω και πέρα!”. Φυσικά το τραγούδι το είπε με το μπρίο που πάντα είχε, αλλά και με έξτρα κέφι λόγω του ωραίου κομμωτηρίου που ανακάλυψε».
Τελευταία πράξη στην Πανόρμου
Κάποια στιγμή στη δεκαετία του 2010, η Σαμπάχ εξαφανίζεται πάλι. Κάνει μια εμφάνιση το 2013 στην εκπομπή «Γένους θηλυκού» στην ΕΡΤ και… τέρμα. Οι φήμες για προβλήματα στην υγεία της κυκλοφορούν στα καλλιτεχνικά και δημοσιογραφικά γραφεία. Τα Χριστούγεννα του 2018 θα δώσει την τελευταία της συνέντευξη.
Εκεί μεταξύ άλλων δεν θα διστάσει να αποκαλύψει: «Τώρα που μεγάλωσα, σκέφτομαι ότι δεν έκανα καλά που δεν κράτησα ένα παιδί. Γιατί η αλήθεια είναι ότι έμεινα 10 φορές έγκυος και έκανα εκτρώσεις. Τώρα που είμαι μόνη μου το έχω μετανιώσει. Γιατί δεν έχω έναν άνθρωπο δίπλα μου, ένα παιδί να με παρηγορεί. Τα έριξα γιατί έπρεπε να δουλεύω. Και αν ήμουν έγκυος, δεν θα μπορούσα να δουλέψω για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν το σκέφτηκα να υιοθετήσω ένα παιδί γιατί έχω και δύο ανίψια. Όμως έχω μάθει πλέον να έχω για παρέα μου τη μοναξιά».
Τι είχε συμβεί όμως με την υγεία της; Όπως γράφτηκε πριν από χρόνια, το αυτοάνοσο νόσημα της ψωρίασης που την ταλαιπωρούσε από παλιά είχε επανέλθει. Και μπορεί να το πάλεψε και να τα κατάφερε, αλλά μια πτώση που είχε από τη σκάλα την καθήλωσε στο κρεβάτι.
Ο τελευταίος χρόνος της ζωής της ήταν τραγικός. Ζούσε στο κρεβάτι χωρίς να έχει επαφή με το περιβάλλον.
Έφυγε στις 2 Μάϊου 2023 και πένθησε γι’ αυτήν ο κόσμος, αλλά και όσοι την γνώρισαν ή είχαν συνεργαστεί μαζί της.
Η γυναίκα που ήρθε από την Αλεξάνδρεια, με τη φωνή του αηδονιού, η ηθοποιός που μόλις έβγαινε στο σανίδι και πριν βγάλει δίφθογγο ο κόσμος την αποθέωνε, έφυγε αλλά δεν ξεχάστηκε, όπως η ίδια είχε πει στην τελευταία της συνέντευξη: «Ο καλλιτέχνης παλεύει με τη ματαιοδοξία του, με τα εγώ του. Και όταν τα φώτα σβήσουν, τότε αντιλαμβάνεται πως όλη η ζωή του κρεμόταν σε ένα τεντωμένο σχοινί χωρίς γυρισμό».
Και άφησε την τελευταία της πνοή στο μυθικό σπίτι του ζευγαριού στην Πανόρμου, όπου έζησε χαρές, γλέντια, δημιουργία και πάνω απ’ όλα έναν μεγάλο έρωτα.
Σπύρος Δευτεραίος
