Μισός αιώνας. Δεν είναι μικρό το χρονικό διάστημα για έναν ποντιακό σύλλογο, ειδικά αν δεν βρίσκεται καν στην Ελλάδα. Ως χώρα «υποδοχής» όμως μπορεί να εκληφθεί και η Γερμανία, που φιλοξένησε –και συνεχίζει να φιλοξενεί– πολλούς Πόντιους, σχεδόν σε κάθε πόλη και χωριό.
Σύλλογοι Ποντίων υπάρχουν πάμπολλοι στη Γερμανία, ο Σύλλογος Ποντίων Νυρεμβέργης όμως, που φέτος συμπληρώνει 50 χρόνια δράσης, έχει κάτι που τον διαχωρίζει.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα σωματεία, ο ΣΠΝ απλώνεται πέρα από τα εσκαμμένα. Δεν περιορίζεται στα καθιερωμένα πανηγύρια, όχι γιατί υποτιμά τη σημασία της μουσικής και του χορού, αλλά γιατί δίνει προτεραιότητα σε άλλα, ίσως πιο σημαντικά στοιχεία της ποντιακής ταυτότητας – όπως για παράδειγμα η λογοτεχνία, η λαογραφία, η διάλεκτος, η λόγια μουσική με βάση την ποντιακή, κ.ο.κ.
Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, σε αγαστή συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, επιχορηγεί πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών με αντικείμενο την ποντιακή λογοτεχνία: «Η ιστορία, η λογοτεχνία, ο θεατρικός και ποιητικός λόγος της ρωμιοσύνης του Πόντου ως αντικείμενα Μεταπτυχιακών Σπουδών ακαδημαϊκού ιδρύματος!», γράφει ο ΣΠΝ στο σημείωμα που ακολουθεί.
Σε μια νέα κίνηση πάνω από τα συνηθισμένα, ο Σύλλογος έρχεται σήμερα να γιορτάσει ο ιωβηλαίο του, τιμώντας μια εξέχουσα μορφή του Πόντου: τον Στάθη Ευσταθιάδη.
Στη μνήμη αυτού του σπουδαίου Πόντιου, που «ετρύπεσε το ραχίν κι εξέβε ας σ’ άλλ’ τη μερέαν», ο ΣΠΝ καθιερώνει υποτροφία ύψους 3.000€ για το μεταπτυχιακό, και ταυτόχρονα παρακινεί και άλλα ποντιακά σωματεία να προβούν σε παρόμοιες κινήσεις.
Παραθέτουμε αυτούσια την ανακοίνωση του Συλλόγου, με τις ευχές μας για μακροημέρευση χωρίς εκπτώσεις και υποχωρήσεις.
∴
Ο Σύλλογος Ποντίων Νυρεμβέργης επιχορηγεί το πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Δημιουργικής Γραφής και Λογοτεχνίας, κατεύθυνσης Ιστορίας-Λογοτεχνίας Ποντιακής Διαλέκτου του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, με το ποσό των 3.000€ (υποτροφίες φοιτητών).
Ενεργούμε έμπρακτα, υπόλογοι στη Μνήμη και ευγνώμονες στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, στον πρύτανη Θεόδωρο Θεοδουλίδη, κυρίως όμως στον διευθυντή του προγράμματος, καθηγητή ΝΕ Λογοτεχνίας, Τριαντάφυλλο Κωτόπουλο για την εργώδη τους αφοσίωση στην έναρξη και επιμέλεια του πρωτοπόρου μεταπτυχιακού.
Η ιστορία, η λογοτεχνία, ο θεατρικός και ποιητικός λόγος της ρωμιοσύνης του Πόντου ως αντικείμενα Μεταπτυχιακών Σπουδών ακαδημαϊκού ιδρύματος! Πρόκειται για ιστορική δικαίωση της ποντιακής διαλέκτου, αλλά και εν γένει της διαλεκτόφωνης λογοτεχνίας της ελληνικής γλώσσας.
Παράλληλα όμως θα επισημάνουμε πως η επιβίωση του προγράμματος δεν είναι ούτε αυτονόητη, ούτε διασφαλισμένη. Απαιτείται διαφήμιση και «ενθάρρυνση» εγγραφών, ειδάλλως χωρίς τον απαραίτητο αριθμό φοιτητών το πρόγραμμα θα ανακληθεί εύλογα.
Καλούμε λοιπόν εκ νέου τα κοινά των Ποντίων και τους φορείς της Τ.Α. Δυτικής Μακεδονίας (πρώτιστα), να αναλογιστούν τις ιστορικές, πολιτικές, επιστημονικές και συμβολικές διαστάσεις της τολμηρής καινοτομίας του πανεπιστημίου και να πράξουν υπεύθυνα αναλαμβάνοντας την επικοινωνιακή προβολή του προγράμματος αλλά και πρωτοβουλίες υποτροφιών ενδιαφερόμενων φοιτητών του.
Τα σωματεία οφείλουμε διαρκή και έργω εξωστρέφεια στα πεδία της κοινωνίας, της πολιτικής, της εκπαίδευσης και της επικαιρότητας.
Με επενδύσεις κεφαλαίων και αυταπάρνηση των ανθρώπινων πόρων μας. (Είναι ηλίθιο να διαθέτουμε χιλιάδες ευρώ και εκατοντάδες εργατοώρες εθελοντισμού σε κύκλους εργασιών χειμέριων χορών και θερινών πανηγύρεων, αλλά να είμαστε απρόθυμοι να διαθέσουμε ένα ευρώ για την προβολή των περιουσιακών στοιχείων του ποντιακού ελληνισμού στις ακαδημαϊκές αυλές, τη μόχλευσή τους με σύγχρονα αναγνωστικά εργαλεία ή την ίδρυση φυσικών μουσείων και ψηφιακών τοπίων φιλοξενίας τους.)
Δεν είναι ούτε οι χοροεσπερίδες, ούτε τα φεστιβάλ, ούτε η παπαγαλίστικη εκμάθηση χορών, ούτε η εργοδοσία καλλιτεχνών, ούτε οι σπουδαιοφανείς διαδικασίες, ούτε τα θρησκο-εθνοϊδεοληπτικά αφηγήματα, ούτε η εκκόλαψη ματαιόδοξων παραγοντισμών τα υπαρξιακά άλλοθι και οι καταστατικές αξίες των 500+ ποντιακών σωματείων στον 21ο αιώνα.
Αυτή η καθ’ έξιν και επάγγελμα πρακτική, ημών των συλλόγων, καταδικάζει τις εφέστιες αξίες του ποντιακού ελληνισμού ως έρμαια του TikTok και της αμετροέπειας των ψυχαγωγικών ευδαιμονισμών.
Η χορηγική μας υποστήριξη στο πανεπιστήμιο, ως συμβολισμός στο ιωβηλαίο των 50 χρόνων λειτουργίας του ΣΠΝ, αφιερώνεται στη μνήμη του Στάθη Ευσταθιάδη, ενός σπάνιου των γραμμάτων του ποντιακού ελληνισμού, μοναδιαίου μέντορα των εποχών του κι αλχημιστή του θυμικού των μεταπροσφυγικών γενεών.
Ο δρ Νομικής και παθιασμένος λαογράφος του ποντιακού ελληνισμού με όρους επιστήμης, Ευστάθιος Ευσταθιάδης (1930-2012), αφιέρωσε το βίο και το βιός του στην έρευνα, μελέτη, ανάδειξη και καλλιέργεια του λαϊκού πολιτισμού των Ποντίων, ολοκληρώνοντας πιστωτικά τους λογαριασμούς του με την Ιστορία, την Ευθύνη και το Χρέος.
Με ακάματο παραστάτη την αδελφή του Μαρία, με ίδιους οικονομικούς πόρους, δίχως τεχνολογικά μέσα, ανύπαρκτη θεσμική ενθάρρυνση –τουναντίον–, δύστοκες μετακινήσεις και επικοινωνίες, όργωνε για πάνω από πενήντα χρόνια τους προσφυγότοπους της Ελλάδας, συλλέγοντας αναρίθμητες ώρες μαρτυριών για τα έθιμα, τα τραγούδια, τις μελωδίες και τις ταυτοτικές μαρτυρίες της πρωτογενιάς των Ποντίων, εγκαρδιώνοντας όχι μόνο την αυτοεκτίμηση της, αλλά ακόμη περισσότερο διασώζοντας ανεκτίμητα τεκμήρια για τα επιστημονικά πεδία της ιστοριολαογραφίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας.
Στρατεύοντας τη βαθιά μόρφωση, την οξυδέρκεια και το δαιμόνιο ένστικτό του, κατεργάστηκε, εξορύσσοντας από τις εκατοντάδες καταγραφές του, τα πολύτιμα μέταλλα της λαϊκής σοφίας και ορφικής μνήμης των ρωμιών του Πόντου, για να εισφέρει δεκάδες μελέτες, αναλυτικές σημειώσεις και εμπειρικά του συμπεράσματα περί των εθιμικών συμπεριφορών του ποντιακού ελληνισμού σε περιοδικά, εφημερίδες, ραδιόφωνο, τηλεόραση, συνέδρια, συλλόγους, θεσμούς και βιβλιογραφίες.
Η έκδοση Τα τραγούδια του ποντιακού λαού (βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, πρώτη έκδοση 1981, διάθεση από τις εκδόσεις Αφοι Κυριακίδη) αποτέλεσε την πρώτη βίβλο / λαϊκό ανάγνωσμα ευσύνοπτης παράθεσης, σχολιασμών και ταξινόμησης της ποιητικής αναφοράς του Πόντου, παραμένοντας ως σήμερα υπόδειγμα για τη βοήθεια που παρέχει στον αναγνώστη για τη ρυμοτόμηση των θεματικών, την ερμηνευτική προσέγγιση και την επιμελημένη λεξικογραφία τους.
Ο ίδιος λυράρης, επιμελής μαθητής των λαϊκών μουσικών-πληροφορητών του, αναδείχθηκε επιπλέον σε «οδοδείκτη» παραδοσιακών μελ-οδών και στιχουργικής, αναδασκαλεύοντας για τα ιδιωματικά ηχοχρώματα και εκφραστικότητες των διαφόρων περιοχών του Πόντου ακόμη και ερμηνευτές μπράντες όπως οι Γώγος, Χρύσανθος και Γιωργούλης Κουγιουμτζίδης.
Οι ραδιοφωνικές του εκπομπές «Ποντιακοί αντίλαλοι» (με πανελλαδική λήψη τους από το 1949), υπήρξαν ψυχαγωγικό, αλλά και επιμορφωτικό ακρόαμα για τις μεταπροσφυγικές γενιές. Αποτελούσαν προβολέα παραδοσιακών μελωδιών και στίχου, χορωδιακών διασκευών τους και παράθεσης επεξεργασμένων σχολιασμών με τις οφειλόμενες εμφάσεις, όπως του δημώδους ποιητικού κύκλου των Ποντίων, των γεωγραφικών ταυτοτήτων κτλ.
Ικανή κοινωνιολογικής μελέτης υπήρξε η επίδραση των «Ποντιακών αντίλαλων» στην καθημαγμένη από τον μετεμφυλιακό ζόφο επαρχία, καθώς στη διάρκεια τους –και μόνο τότε!– αριστεροί και δεξιοί ομονοούσαν ως ακροατές τους στο καφενείο, στο μοναδικό τότε ραδιόφωνο του χωριού.
Ο Ευσταθιάδης, ιδιαίτερα απάντων, ήταν σε θέση να αναγνωρίζει, να συνεννοείται και να υπαγορεύει συγγραφή σε περισσότερα από ένα ιδιώματα της ποντιακής διαλέκτου, δεξιότητα που ουδείς άλλος κατέκτησε πλην αυτού. Σπούδασε in vivo, στο πεδίο, αρχιτέκτονας της ποντιακής διαλέκτου με πάθος, προικίζοντας επιπλέον τα έμφυτα τάλαντά του ως στιχοπλόκου και θυμόσοφου γλωσσοπλάστη.
Απόσταξε τον έρωτά του για τη μία του Πατρίδα πρόσθετα στη θεατρική γραφή, καθώς η νοσταλγία στις ηθογραφίες του αμιλλάτο ευθέως τη μανιέρα Κτενίδη, με αναλογισμό της επικαιρότητας και του κοινωνικού συναισθήματος.
Ιδρυτής του εμβληματικού σωματείου «Φάρος Ποντίων» και πρόθυμος καθοδηγός νεότερών του λαογράφων –οι πολύτιμες σημειώσεις-εκδόσεις του Σάββα Παπαδόπουλου για το Καρακούρτ Καρς οφείλονται εν πολλοίς στην ενθάρρυνση του–, αναζήτησε ασφαλείς κώδικες ειρήνευσης Ελλήνων και Τούρκων, ταξιδεύοντας πολλές φορές στον Πόντο, αναπλάθοντας τις λησμονημένες ταυτότητες και την αδελφοσύνη χριστιανών και μουσουλμάνων του Karadeniz.
Το έπος Στάθη Ευσταθιάδη, μιας κορυφαίας προσωπικότητας της δευτερογενιάς των προσφύγων, κατορθώθηκε με καλογερική αφοσίωση, αδιάλειπτα και αγόγγυστα μεταξύ του 50 και της αιωνιότητας πλέον, συντρίβοντας κάθε ντεζαβαντάζ των κοινωνικών, επιστημονικών ή τεχνολογικών συνθηκών που στάθηκε εμπρός του. Όντας ο ίδιος τυφλός…
Σήμερα το πανόραμα του έργου του διατίθεται ελεύθερα σε μελέτη από τον ιστότοπο archive-efstathiadis.gr.
Με πολύχρονη επεξεργασία και επιμέλεια της υποψήφιας Διδάκτορος Λαογραφίας Μυροφόρας Ευσταθιάδου, ιχνηλάτισσας των δεήσεών του, το έπος του πατρός αυτής παραδίδεται δικαιωμένο σε Ιστορία και Αθανασία.
Το έπος ενός τυφλού Αινεία, που ουδείς θα μάθει ποτέ σε ποιες διαστάσεις θα έφτανε χωρίς το χάντικαπ της φυσικής του αναπηρίας. Το έπος Ευστάθιου Ιακώβου Ευσταθιάδη, ενός Γαρσλή με καταγωγή από τον οικισμό Τσαπίκ της επαρχίας Καγκισμάν του Κυβερνείου Καρς…
Δέσκαλε σο κουσούρ’ εμουν μ’ απομέντς, εμείς ατόσον επορούμε…
ΣΠΝ Cardinal Bessario Nürnberg
