Σε μια από τις πιο εύθραυστες στιγμές των τελευταίων ετών, οι σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισέρχονται εκ νέου σε επικίνδυνη τροχιά.
Την ώρα που Ουάσινγκτον και Τεχεράνη ετοιμάζονται να καθίσουν στο τραπέζι συνομιλιών υψηλού ρίσκου στο Ομάν, το κλίμα στην ευρύτερη περιοχή φορτίζεται, με τις εντάσεις να αυξάνονται και τα περιθώρια λάθους να στενεύουν δραματικά.
Συναγερμός από τις ΗΠΑ
Λίγες μόλις ώρες πριν από τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέδωσαν προειδοποίηση ασφαλείας προς τους Αμερικανούς πολίτες που βρίσκονται στο Ιράν, καλώντας τους να «εγκαταλείψουν άμεσα τη χώρα». Η προειδοποίηση αναρτήθηκε από την U.S. Virtual Embassy, την «εικονική πρεσβεία» των ΗΠΑ, δεδομένου ότι οι δύο χώρες δεν διατηρούν επίσημες διπλωματικές σχέσεις.
Η ειδοποίηση, που εκδόθηκε τα ξημερώματα σήμερα, Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, προτρέπει τους πολίτες να καταρτίσουν σχέδια αναχώρησης χωρίς να βασίζονται σε οποιαδήποτε βοήθεια της αμερικανικής κυβέρνησης, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η κατάσταση στο έδαφος θεωρείται εξαιρετικά ρευστή και δυνητικά επικίνδυνη.
Συνομιλίες στο Ομάν χωρίς κοινό έδαφος
Η χρονική συγκυρία της προειδοποίησης δεν θεωρείται τυχαία. Έρχεται λίγες ώρες πριν από τις συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στο Ομάν, σε ένα περιβάλλον όπου, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, δεν διαφαίνεται ούτε καν σύγκλιση ως προς την ατζέντα των διαπραγματεύσεων.
Το Ομάν, παραδοσιακά διαμεσολαβητής σε κρίσιμες στιγμές μεταξύ των δύο πλευρών, φιλοξενεί μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται από αμοιβαία καχυποψία και βαθιές στρατηγικές διαφορές, με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν να παραμένει στο επίκεντρο.
Το μήνυμα της Τεχεράνης: «Ισότητα και αμοιβαίος σεβασμός»
Λίγο πριν από τις συνομιλίες, ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, Αμπάς Αραγτσί, έστειλε μήνυμα προς την Ουάσινγκτον, ζητώντας τον «αμοιβαίο σεβασμό» ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδο.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, στα αγγλικά, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι «η ισότητα, ο αμοιβαίος σεβασμός και το κοινό συμφέρον δεν είναι απλά κούφια λόγια», αλλά «απαραίτητες προϋποθέσεις και πυλώνες για να υπάρξει μια συμφωνία με διάρκεια». Ο ίδιος θα εκπροσωπήσει την Ισλαμική Δημοκρατία στις συνομιλίες με απεσταλμένους του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Λευκός Οίκος και το μήνυμα ισχύος
Από την πλευρά της Ουάσινγκτον, το μήνυμα ήταν σαφώς πιο σκληρό. Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, δήλωσε ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ παρακολουθεί στενά τις συνομιλίες στο Ομάν, προκειμένου να διαπιστώσει αν υπάρχει προοπτική συμφωνίας με την Τεχεράνη.
Ωστόσο, ενόψει των διαπραγματεύσεων, η Λέβιτ φρόντισε να υπενθυμίσει στο ιρανικό καθεστώς ότι ο Τραμπ διαθέτει «πολλές επιλογές πέρα από τη διπλωματία», τονίζοντας ότι ως ανώτατος διοικητής «του ισχυρότερου στρατού στην παγκόσμια ιστορία», δεν δεσμεύεται αποκλειστικά από το τραπέζι των συνομιλιών. Η δήλωση αυτή επανέφερε στο προσκήνιο το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης, έστω και ως απειλή.
Ο φόβος ότι ο λαός θα «θυσιαστεί»
Την ίδια ώρα, από το Παρίσι, μια διαφορετική φωνή έρχεται να υπενθυμίσει το ανθρώπινο κόστος της γεωπολιτικής σύγκρουσης. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος Ιρανός σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί εξέφρασε τον φόβο ότι τα συμφέροντα του ιρανικού λαού θα «θυσιαστούν» στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Σε συνέντευξή του στο Γαλλικό Πρακτορείο, ο 65χρονος δημιουργός, βραβευμένος με τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες για την ταινία «Ένα απλό ατύχημα», που γυρίστηκε κρυφά στο Ιράν και κατέκτησε υποψηφιότητα για Όσκαρ, δήλωσε πως «ό,τι κι αν συμβεί σε αυτού του είδους τις διαπραγματεύσεις, δεν θα είναι ποτέ προς το συμφέρον του λαού».
Όπως σημείωσε, ο ιρανικός λαός δεν έχει εκπροσώπηση στις συνομιλίες και τα δικαιώματά του δεν λαμβάνονται υπόψη, ενώ η χώρα παραμένει «σε σοκ» μετά τις πρόσφατες κινητοποιήσεις που καταπνίγηκαν στο αίμα.
Η βαριά σκιά της καταστολής
Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists News Agency (HRANA), η οποία εδρεύει στις ΗΠΑ, οι συλλήψεις σε ολόκληρο το Ιράν ανέρχονται σε 50.000, ενώ έχουν επιβεβαιωθεί 6.872 θάνατοι, στην πλειονότητά τους διαδηλωτές. Παράλληλα, η οργάνωση συνεχίζει να επαληθεύει περισσότερες από 11.000 επιπλέον περιπτώσεις θανάτων, ενώ άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό των νεκρών έως και τις 36.000.
«Ο αριθμός αυτός ξεπερνά τη φαντασία», δήλωσε ο Παναχί, εκτιμώντας ότι το καθεστώς έχει χάσει κάθε ίχνος νομιμοποίησης, κάτι που, όπως λέει, επιβεβαιώνεται από τη σφαγή των διαδηλωτών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αν και αρχικά είχε αφήσει να πλανάται η απειλή στρατιωτικής επέμβασης για να σταματήσει την αιματηρή καταστολή στο Ιράν, φαίνεται πλέον να εστιάζει κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα και τους ιρανικούς πυραύλους.
Για τον Τζαφάρ Παναχί, όμως, το δράμα παραμένει βαθιά προσωπικό. Όπως λέει, είναι αδύνατο να επικοινωνεί ελεύθερα με την οικογένειά του στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του γιου του. «Είναι όλοι σε σοκ. Ένα σοκ που έχει βυθίσει στο πένθος ολόκληρη τη χώρα», τονίζει.
Σε αυτό το σκηνικό, οι συνομιλίες στο Ομάν δεν αφορούν μόνο γεωπολιτικές ισορροπίες και στρατηγικούς υπολογισμούς, αλλά και το μέλλον ενός λαού που φοβάται ότι για ακόμη μία φορά θα βρεθεί στη σκιά των μεγάλων αποφάσεων.
