Η γιορτή των Θεοφανίων αποτελεί κάθε χρόνο αφορμή για την αναβίωση εθίμων με βαθιές ρίζες στον χρόνο σε ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα. Πέρα από τον καθιερωμένο αγιασμό των υδάτων και τους τολμηρούς που βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν τον σταυρό, πλήθος τοπικών δρώμενων γεμίζουν χωριά και πόλεις με μουσική, χορό και συμβολισμούς.
Στη Χαλκιδική, ξεχωριστή θέση κατέχει το έθιμο των Φωταράδων στο Παλαιόκαστρο. Η παράδοση ξεκινά την παραμονή των Φώτων, όταν μια ομάδα καλαντιστών εκλέγει τον «βασιλιά» της και επισκέπτεται την εκκλησία του χωριού. Ακολουθεί περιφορά στους δρόμους, με τα τοπικά κάλαντα να καταλήγουν σε ιδιαίτερες ευχές για κάθε οικογένεια. Ανήμερα των Θεοφανίων, ο «βασιλιάς», φορώντας τσομπάνικη κάπα, μαζί με τους Φωταράδες, ντυμένους με την παραδοσιακή φορεσιά και κρατώντας ξύλινα σπαθιά, χορεύουν στην πλατεία, δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό σκηνικό.
Την ίδια περίοδο, στην Καστοριά πραγματοποιούνται τα Ραγκουτσάρια, ένα τριήμερο γλέντι που εκτείνεται από τις 6 έως τις 8 Ιανουαρίου. Πρόκειται για ένα καρναβαλικό δρώμενο, εμπνευσμένο από τις αρχαίες διονυσιακές τελετές, με μεταμφιέσεις, μουσικές από χάλκινα και ομάδες που περιδιαβαίνουν τις γειτονιές, καταλήγοντας σε μεγάλη παρέλαση στο κέντρο της πόλης.
Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής αναβιώνει το τριήμερο 5, 6 και 7 Ιανουαρίου το έθιμο της «Καμήλας και της Νύφης», με ιστορικές αναφορές στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν περιφορά κουδουνιών, τον στολισμό της Καμήλας, την αναπαράσταση της αρπαγής της Μανιώς και κορυφώνονται με τον συμβολικό γάμο της.
Παράλληλα, στην Άρνισσα Πέλλας, ανήμερα των Θεοφανίων, αναβιώνουν τα «Τζαμαλάρια», ένα δρώμενο με κεντρικό άξονα τον γάμο και έντονα σατιρικά στοιχεία, που συνοδεύεται από γλέντι στους δρόμους του χωριού.
Τα έθιμα πλαισιώνουν τον θρησκευτικό χαρακτήρα της ημέρας, κατά την οποία τιμάται η βάπτιση του Ιησού Χριστού. Ο αγιασμός των υδάτων πραγματοποιείται σε θάλασσες, λίμνες και ποτάμια, με τη Θεσσαλονίκη να φιλοξενεί και φέτος την τελετή στην Α’ προβλήτα του λιμανιού, όπου στις 6 Ιανουαρίου, στις 11:00, θα γίνει η ρίψη του Τιμίου Σταυρού από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεο.
