Με ήχους, βήματα και μορφές που έρχονται από τα βάθη του χρόνου, το ποντιακό εθιμικό δρώμενο των Κοτσιαμάνων (οι… γνωστοί μας Μωμόγεροι), δεν αναβιώνει – βιώνεται! Το σαββατοκύριακο 27 και 28 Δεκεμβρίου στη Σκήτη Κοζάνης (ξανά)φερε στο σήμερα μια παράδοση αιώνων.
Η Σκήτη ήταν ένας ακόμα σταθμός των φετινών γιορτών στην περιοχή, όπως ο Άγιος Δημήτριος, ο Τετράλοφος και το Καρυοχώρι. Από τα οκτώ ποντιοχώρια της Κοζάνης άλλωστε ξεκίνησε και η προσπάθεια που οδήγησε στην εγγραφή των Μωμόγερων στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, ως ζωντανό στοιχείο της ποντιακής ταυτότητας.
Οι Κοτσιαμάνοι αποτελούν την παραλλαγή του εθίμου που έφεραν οι πρόσφυγες από τη Λιβερά του Πόντου.
Όπως σε όλες τις εκδοχές των Μωμόγερων, υπάρχει ένας βασικός κορμός –η πομπή, ο χορός, οι μεταμφιέσεις, η σάτιρα– που όμως εμπλουτίζεται με τοπικά στοιχεία, ανάλογα με την περιοχή «καταγωγής». Στην περίπτωση της Λιβεράς, κυριαρχούν ο χορευτικός χαρακτήρας και η συλλογική έκφραση της ομάδας.
Το δρώμενο εκτυλίσσεται μέσα στο Δωδεκαήμερο και συνδυάζει διονυσιακά κατάλοιπα, λαϊκό θέατρο και κοινωνική σάτιρα. Οι πρωταγωνιστές –παραδοσιακά άνδρες– υποδύονται ρόλους όπως ο Γέρος, η Νύφη, ο Γιατρός, ο Διάβολος, ενώ κεντρικό επεισόδιο αποτελεί το «κλέψιμο της Νύφης», που προκαλεί γέλιο και ενεργή συμμετοχή του κοινού. Η πομπή γυρίζει στα σπίτια και στους δρόμους του χωριού, σκορπίζοντας ευχές, τραγούδια και ποντιακές μελωδίες. Απαραίτητη δε στάση, και το κοιμητήριο.
Στα ποντιοχώρια της Κοζάνης, οι Κοτσιαμάνοι δεν είναι απλώς ένα έθιμο. Είναι φορέας μνήμης. Μαζί τους «περπατούν» οι αλησμόνητες πατρίδες, οι εμπειρίες του ξεριζωμού, αλλά και η δύναμη της κοινότητας να ξαναστήσει τη ζωή της, κρατώντας ζωντανές τις γιορτές της.
Η αναβίωση στη Σκήτη, όπως και στα υπόλοιπα χωριά της περιοχής, δείχνει ότι οι Μωμόγεροι δεν ανήκουν στο παρελθόν. Αντιθέτως, συνεχίζουν να αποτελούν ζωντανό κομμάτι της ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Και επειδή μόνο… λίγο καιρό ξαποσταίνουν, υπενθυμίζουμε τα επόμενα ραντεβού:
• Στα Αλωνάκια, στις 31 Δεκεμβρίου και 1 Ιανουαρίου 2026.
• Στο Πρωτοχώρι, την 1η και 2 Ιανουαρίου.
• Στο Ρυάκιο, την 1η Ιανουαρίου.
