Είναι γνωστό ότι οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ μέχρι το επεισόδιο του Μαβί Μαρμαρά, το 2010, ήταν καλές, με την Τουρκία να είναι η πρώτη μουσουλμανική χώρα που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ και το Ισραήλ από την πλευρά του να στέκεται στο πλευρό της Τουρκίας, στις περιπέτειες που είχε τη δεκαετία του 1990, να αντιμετωπίσει τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Κούρδων του ΡΚΚ.
Είναι άκρως διαφωτιστικά τα στοιχεία που παραθέτει η δημοσιογράφος Adelina Sfishta για τις τάσεις που επικρατούν στις κοινωνίες των δύο χωρών το τελευταίο διάστημα.
Συγκεκριμένα, όσον αφορά την ισραηλινή κοινωνία, σχεδόν το σύνολό της τη δεκαετία του 2000, θεωρούσε την Τουρκία φιλική χώρα. Σε έρευνες για την αντίληψη της απειλής, μόνο το 0,8% δήλωσε ότι «η Τουρκία αποτελεί απειλή για το Ισραήλ».
Με την άνοδο του Ισλάμ στην εξουσία, οι αρνητικές απόψεις για το Ισραήλ αυξήθηκαν και το 2010, αμέσως μετά το επεισόδιο του Μαβί Μαρμαρά, το ποσοστό όσων είπαν ότι «η Τουρκία αποτελεί απειλή για το Ισραήλ» έφτασε το 78%.
Το έτος 2025, και ενώ έχει προηγηθεί η πόλεμος στη Γάζα, το ποσοστό «όσων λένε ότι η Τουρκία αποτελεί απειλή» έχει αυξηθεί στο 90%.
Η ισραηλινή κοινωνία αντιλαμβάνεται την Τουρκία ως απειλή κυρίως για αμυντικούς λόγους, αφού το Ισραήλ δεν έχει στόχους, εδαφικές διεκδικήσεις ή επιθυμίες να επιτεθεί στην Τουρκία. Το αίσθημα ότι η Τουρκία αποτελεί απειλή πηγάζει από τον ψυχολογικό αντίκτυπο που έχουν στην ισραηλινή κοινωνία η ρητορική και οι ενέργειες της Τουρκίας απέναντι στο Ισραήλ.
Η άνοδος της ακροδεξιάς στο Ισραήλ συμβάλλει επίσης στην αύξηση αυτής της αρνητικής άποψης εντός της ισραηλινής κοινωνίας.
Όσον αφορά την τουρκική κοινωνία…
Στην Τουρκία, οι «αρνητικές απόψεις για το Ισραήλ» έφθαναν το 80% τη δεκαετία του 2000, ενώ το 2025 έφτασαν το 94%.
Ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχουν και εκείνοι που λένε ότι το Ισραήλ έχει επεκτατικά σχέδια εις βάρος της Τουρκίας, οι οποίοι μάλιστα αντιπροσωπεύουν το 89%.
Οι αρνητικές απόψεις της τουρκικής κοινωνίας για το Ισραήλ πηγάζουν από τις «εξελίξεις γύρω από το παλαιστινιακό ζήτημα» και από τις «μουσουλμανικές πεποιθήσεις».
Στην τουρκική κοινωνία υπάρχουν σίγουρα και κάποιοι που έχουν θετική άποψη για το Ισραήλ, αλλά αποτελούν μια πολύ μικρή μειονότητα.
Είναι δυνατόν να αλλάξει η τουρκική κοινωνία;
Εάν γίνουν κάποια θετικά βήματα για την επίλυση του παλαιστινιακού ζητήματος, αυτά θα μπορούσαν να έχουν μια πειστική και «φιλική» επίδραση στα «μέσα» τμήματα της τουρκικής κοινωνίας. Όμως δεν θα είναι δυνατό για το θρησκευόμενο τμήμα της κοινωνίας να αλλάξει τις αρνητικές του απόψεις που απορρέουν από τις πεποιθήσεις του. Είναι σχεδόν αδύνατο οι θρησκευόμενοι σουνίτες της Τουρκίας να έχουν θετική άποψη για το Ισραήλ.
Είναι δυνατόν να αλλάξει η ισραηλινή κοινωνία;
Εάν η ρητορική της Τουρκίας απέναντι στο Ισραήλ γίνει «πιο μετριοπαθής», η ισραηλινή κοινωνία θα μπορούσε εύκολα να επιστρέψει σε «θετικές στάσεις απέναντι στην Τουρκία».
Εάν και η ισραηλινή κοινωνία έχει τους δικούς της ισχυρούς θρησκευτικούς κώδικες, η κοινωνία αξιολογεί τις απειλές κατά του Ισραήλ με πολιτικούς και όχι με θρησκευτικούς όρους.
Παράγοντες που δυσχεραίνουν τη συνεργασία Ισραήλ-Τουρκίας:
- Ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ Ισραήλ-Τουρκίας που συνεχίζεται στη Συρία.
- Η πιθανότητα ισραηλινής παρέμβασης στο κουρδικό ζήτημα, το οποίο για την Τουρκία είναι μακράν το σοβαρότερο ζήτημα.
- Τα «κέντρα εξουσίας» στην Τουρκία και το Ισραήλ δεν επωφελούνται από την προοπτική της ειρήνης και της συνεργασίας. Η τόνωση των εντάσεων συμβάλλει στην εδραίωση της υποστήριξης προς όσους βρίσκονται στην εξουσία.
- Μια σημαντική ρήξη συμβαίνει στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και των δύο χωρών. Ενώ θα μπορούσαν να συνεργαστούν στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, σήμερα έχουμε φτάσει στο στάδιο όπου η Ελλάδα, το Ισραήλ και η Κύπρος σχηματίζουν μια περιφερειακή εταιρική σχέση.
- Στο εσωτερικό του ισλαμικού κόσμου, η «εχθρότητα προς το Ισραήλ» εκτιμάται ιδιαίτερα. Αυτό ισχύει τόσο στο σιιτικό όσο και στο σουνιτικό Ισλάμ.
Συμπερασματικά, όσο επιμένει το τρέχον πολιτικό κλίμα και στις δύο χώρες, «το να μιλάμε για μια μελλοντική φιλία» ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία είναι σχεδόν αδύνατο. Η εμφάνιση μιας «κοινής απειλής» που θα μπορούσε να ενώσει τις δύο χώρες επίσης δεν είναι ορατή σε αυτό το στάδιο.
Τέλος, όσον αφορά την κυβέρνηση του Ισραήλ, οι στρατηγικές αξιολογήσεις έχουν χαρακτηρίσει ολοένα και περισσότερο την Τουρκία ως κορυφαία απειλή για την ασφάλεια του κράτους του Ισραήλ. Ιδιαίτερα εάν η Τουρκία επικρατήσει στη Συρία, τότε θα αποτελεί σημαντικότερη απειλή από την απειλή που συνιστούσε η παρουσία του Ιράν στη Συρία.
Ενώ το Ιράν παραμένει το επίκεντρο, κυρίως λόγω του κινδύνου να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, στο Ισραήλ υπάρχει η άποψη ότι οι «νεοοθωμανικές» περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας, η στρατιωτικοβιομηχανική της ικανότητα και το γεγονός ότι είναι κράτος-μέλος του NATO την καθιστούν ένα πιο περίπλοκο και «επικίνδυνο» μέτωπο από τους παραδοσιακούς αντιπάλους του κράτους του Ισραήλ.
Όπως προαναφέρθηκε, εάν η Τουρκία κατορθώσει να αναδιοργανώσει, εξοπλίσει και εκπαιδεύσει τις συριακές ένοπλες δυνάμεις, γεγονός που θα τις καταστήσει υποχείριο της Άγκυρας, τότε αυτό θα ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ως μια «δραστική» απειλή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση ισραηλινοτουρκική σύγκρουση.
Μάλιστα δεν διαφεύγει της προσοχής ότι η Τουρκία διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο μέγεθος στρατευμάτων στο NATO και μια ταχέως αναπτυσσόμενη βιομηχανία μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων, παρουσιάζοντας μια συμβατική στρατιωτική πρόκληση που το Ισραήλ παραδέχεται ότι δεν μπορεί εύκολα να «αντιμετωπίσει».
Ιδιαίτερα το γεγονός ότι το Ισραήλ υστερεί σε ναυτική δύναμη έναντι της Τουρκίας, καθιστά καθοριστικό παράγοντα για το ισραηλινό πολεμικό ναυτικό η συνεργασία με το αντίστοιχο ελληνικό, σε περίπτωση γενικής ανάφλεξης στην περιοχή.
Στα υπ’ όψιν.
