Έναν αιώνα μετά τη χάραξη των συνόρων στη Μέση Ανατολή από Γαλλία και Αγγλία, οι ΗΠΑ, που τότε ήταν απούσες από τη διαδικασία λόγω της εσωστρεφούς εξωτερικής πολιτικής που ακολουθούσε ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον, επιχειρούν να αναδιαμορφώσουν τις ισορροπίες –πιθανόν και τα σύνορα– στη Μέση Ανατολή.
Μετά το Ιράκ, το οποίο στην ουσία τριχοτομήθηκε μετά την επιχείρηση «Καταιγίδα της ερήμου» (1991) και την επακουλουθήσασα ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν (2003), τώρα είναι η σειρά της Συρίας να «αναδιαμορφωθεί».
Οι Δρούζοι στον Νότο ήδη έχουν αποκτήσει de facto την αυτονομία τους, με την ισχυρή υποστήριξη του Ισραήλ, ενώ οι Κούρδοι από το 2014 είναι κυρίαρχοι σε μια εκτεταμένη περιοχή που αποτελεί περίπου το ένα τρίτο της Συρίας, με την ισχυρή υποστήριξη των ΗΠΑ.
Η Τουρκία, φοβούμενη ότι αυτή η διαδικασία της «αναδιαμόρφωσης» των ισορροπιών, μετά το Ιράκ και τη Συρία, μπορεί να επεκταθεί και στις νοτιοανατολικές της περιοχές, που κατοικούνται κυρίως από Κούρδους, για να προλάβει τις εξελίξεις προσπαθεί να κάνει μια συμφωνία με τους Κούρδους, να τους «τραβήξει» από τον έλεγχο των ΗΠΑ και του Ισραήλ και να τους προσεταιριστεί η ίδια, για να αποκτήσει τον έλεγχο των εξελίξεων.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση Ερντογάν–Μπαχτσελί, με δική της πρωτοβουλία, ξεκίνησε αυτήν τη διαδικασία συμφωνίας-προσεταιρισμού των Κούρδων, προσπαθώντας να ελέγξει τις εξελίξεις μέσω διαλόγου που ξεκίνησε με τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν, τον ηγέτη των Κούρδων που βρίσκεται στη φυλακή του Ιμραλί από το 1999.
Όμως οι προσδοκίες του διδύμου Ερντογάν-Μπαχτσελί από τη διαδικασία δεν επαληθεύονται, κυρίως για δύο αλληλοσυνδεόμενους λόγους.
Ο ένας είναι οι ΗΠΑ και στο βάθος το Ισραήλ, που φαίνεται ότι –στο πλαίσιο του σχεδίου αναδιαμόρφωσης των ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή– επιδιώκουν την «πολιτική αποκέντρωση» στη Συρία, όρος που εφευρέθηκε για να μην ενοχλείται η Τουρκία από τη χρήση του όρου «ομοσπονδία». Ο Ερντογάν φαίνεται ότι δεν έπεισε τον Τραμπ να αλλάξουν τα σχέδια των ΗΠΑ, και προσπαθεί να βρει μια μέση λύση.
Ο άλλος είναι ο Οτζαλάν, τον οποίον η Τουρκία αναγνώρισε ως τον κεντρικό διαπραγματευτή για τη διαδικασία που ξεκίνησε με στόχο των προσεταιρισμό των Κούρδων. Στην επίσκεψη αντιπροσωπείας της «Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Συμφιλίωσης» στο Ιμραλί, που αποτελούνταν από τρεις βουλευτές, ο Οτζαλάν, επηρεασμένος από την πραγματική κατάσταση που επικρατεί στη Συρία, όπου οι Κούρδοι είναι ο ισχυρότερος στρατιωτικός και πολιτικός παράγων, με τη βοήθεια των ΗΠΑ-Ισραήλ, φέρεται να δήλωσε ότι δεν μπορεί να επηρεάσει την ηγεσία των Δημοκρατικών Δυνάμεων της Συρίας, ενώ πρότεινε στην τουρκική πλευρά να αποστεί του στόχου παροχής αυτονομίας στους Κούρδους της Τουρκίας και να αρκεστεί στην παραχώρηση δημοκρατικών δικαιωμάτων, με αντάλλαγμα την αποδοχή από πλευράς της Τουρκίας της αυτονομίας των Κούρδων της Συρίας.
Το θέμα της Συρίας ήταν το κεντρικό ζήτημα στην ημερήσια διάταξη της επίσκεψης της κοινοβουλευτικής επιτροπής στο Ιμραλί.
Μάλιστα, η δήλωση που έκανε η συμπρόεδρος του κόμματος DEM, Τουλάι Χατίμογουλαρι, μετά την επιστροφή της αντιπροσωπείας AKP-MHP-DEM από το Ιμραλί, επισημαίνει τα εξής: «Κατά τη διάρκεια της συνάντησης έγιναν σημαντικές εκτιμήσεις που θα ρίξουν φως στην επίλυση του συριακού προβλήματος.
»Ο Οτζαλάν παρουσίασε μια προοπτική που θα μπορούσε να είναι το κλειδί για τη διαδικασία επίλυσης, ειδικά για τη βορειοανατολική Συρία και για τη Συρία στο σύνολό της».
Συμπερασματικά, το δίδυμο Ερντογάν-Μπαχτσελί είναι σε δίλημμα:
Είτε διακόπτουμε τη διαδικασία που ξεκινήσαμε, αφού δεν μπορούμε να πετύχουμε τον στόχο, που ήταν η αποτροπή ίδρυσης ενός δεύτερου αυτόνομου κράτους, τη φορά αυτήν στη Συρία, είτε προχωράμε στην αποδοχή του αυτόνομου κουρδικού κράτους στη Συρία, αποφεύγοντας από τη μια πλευρά τη σύγκρουση με ΗΠΑ-Ισραήλ, ερχόμενοι όμως από την άλλη αντιμέτωποι με την πιθανή αντίδραση του βαθέος κράτους, η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμα και στην αγχόνη.
Κατά τα φαινόμενα, μέχρι στιγμής, ο Ερντογάν φαίνεται να είναι σκεπτικός για τη στάση που θα τηρήσει τελικά στο θέμα, ενώ ο Μπαχτσελί παρουσιάζεται πολύ αποφασισμένος. Χαρακτηριστική είναι η δήλωσή του «Είμαστε αποφασισμένοι να τελειώσουμε με την τρομοκρατία, και ας καταλήξουμε στην αγχόνη».
Τελικά, μπορεί να είναι προσοδοφόρο να ασχολείσαι με την πολιτική στην Τουρκία, όμως φαίνεται ότι είναι και πολύ επικίνδυνο και επώδυνο. Αγχόνη είναι αυτή…
