Τρία κρανία της αποικιακής εποχής επέστρεψε η Γαλλία στη Μαδαγασκάρη την περασμένη Τρίτη. Ένα από αυτά, λένε οι ειδικοί, ανήκει σε βασιλιά της Μαδαγασκάρης ο οποίος αποκεφαλίστηκε από γαλλικά στρατεύματα τον 19ο αιώνα. Τα στρατεύματα αποκεφάλισαν τον βασιλιά Τοέρα το 1897 και μετέφεραν το κρανίο του στη Γαλλία ως πολεμική λεία.
Ήταν άλλωστε συνήθης πρακτική των αποικιοκρατών η μεταφορά ανθρώπινων λειψάνων από την Αφρική στην Ευρώπη, σε μια προσπάθεια «απόδειξης» ότι οι Αφρικανοί είναι κατώτεροι από τους λευκούς.
Το κρανίο τοποθετήθηκε στη συνέχεια στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού, μαζί με εκατοντάδες άλλα ανθρώπινα λείψανα από το νησί του Ινδικού Ωκεανού. Τα άλλα δύο που επιστράφηκαν, ανήκαν σε μέλη του λαού Σακαλάβα (Sakalava).
«Αυτά τα κρανία εντάχθηκαν σε εθνικές συλλογές υπό συνθήκες που αποτελούσαν προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, και σε ένα πλαίσιο αποικιοκρατικής βίας», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Ρασιντά Ντατί.
Η ομόλογός της στη Μαγαδασκάρη χαιρέτισε την απόφαση ως μια «χειρονομία τεράστιας σημασίας» που σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. «[Αυτά τα κομμάτια] είναι ο αόρατος και ανεξίτηλος κρίκος που ενώνει το παρόν μας με το παρελθόν μας. Η απουσία τους αποτελεί για περισσότερο από έναν αιώνα, μια ανοιχτή πληγή στην καρδιά του νησιού μας», είπε.
Τον Αύγουστο του 1897, μια γαλλική δύναμη που στάλθηκε για να επιβάλει τον αποικιακό έλεγχο στο βασίλειο Menabé του λαού Σακαλάβα στη δυτική Μαδαγασκάρη σφαγίασε έναν τοπικό στρατό. Ο βασιλιάς Τοέρα σκοτώθηκε και αποκεφαλίστηκε, και το κεφάλι του στάλθηκε στο Παρίσι όπου τοποθετήθηκε στα αρχεία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Μικτή επιστημονική επιτροπή επιβεβαίωσε ότι τα κρανία που επιστράφηκαν ανήκουν στο λαό Σακαλάβα, αλλά τόνισε ότι μπορεί να ειπωθεί μόνο με «μεγάλη πιθανότητα» ότι ένα από αυτά ανήκε στον βασιλιά Τοέρα.
Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει αναγνωρίσει μερικές από τις φρικαλεότητες της Γαλλίας στο παρελθόν στην Αφρική. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του τον περασμένο Απρίλιο στο Ανταναναρίβο, την πρωτεύουσα της Μαδαγασκάρης, μίλησε για την προσπάθεια «να ζητήσει συγχώρεση» για τον «αιματηρό και τραγικό» αποικισμό της Γαλλίας. Μετά από περισσότερα από 60 χρόνια αποικισμού, η Μαδαγασκάρη κήρυξε την ανεξαρτησία της το 1960.
Αιματηρή και τραγική αποικιοκρατία
Τα τελευταία χρόνια η Γαλλία αγωνίζεται να αποταχθεί το αποικιακό παρελθόν της, επιστρέφοντας κατάλοιπα των κατακτήσεων της αυτοκρατορίας.
Ωστόσο, προηγούμενοι νόμοι είχαν κάνει αυτή τη διαδικασία πολύ δύσκολη και χρειάστηκε να ψηφιστεί ξεχωριστός νόμος για κάθε αποκατάσταση. Για παράδειγμα το 2002, όταν η Νότια Αφρική απαίτησε την επιστροφή των λειψάνων της «Αφροδίτης των Οτεντότων», μιας γυναίκας (το όνομά της ήταν Saartjie Baartman) που εκτέθηκε στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα ως αξιοπερίεργο.
Για να επιταχύνει τη διαδικασία, το γαλλικό Κοινοβούλιο ψήφισε το 2023 νόμο που θα διευκόλυνε τον επαναπατρισμό ανθρώπινων λειψάνων. Στο Μουσείο του Ανθρώπου στο Παρίσι, περίπου το ⅓ των 30.000 δειγμάτων περιέχουν κρανία και σκελετούς, και χώρες όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή έχουν επίσης ζητήσει τον επαναπατρισμό των προγόνων τους.
Την ίδια χρονιά η Γαλλία ψήφισε επίσης ξεχωριστό νόμο για την επιστροφή έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί, σε εβραίους ιδιοκτήτες και κληρονόμους.
Ωστόσο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί νόμος για τη διευκόλυνση της αποκατάστασης πολιτιστικών αγαθών που λεηλατήθηκαν κατά την αποικιακή εποχή. Εάν εγκριθεί, η νομοθεσία θα διευκόλυνε την αποκατάσταση έργων που αποκτήθηκαν μεταξύ 1815 και 1972 μέσω κλοπής, λεηλασίας, εξαναγκασμού ή βίας.
