Αύγουστος του 1922, Μικρά Ασία: Τα συμφέροντα των Γάλλων και η… αγάπη για τους Κεμαλικούς

Αμερικανός φιλέλληνας που ταύτισε το όνομά του με την Καταστροφή της Σμύρνης. Αυτός ήταν ο Τζορτζ Χόρτον (όπως είναι πιο γνωστό στην Ελλάδα το όνομα Όρτον), ο διπλωμάτης που έζησε 30 χρόνια στην Εγγύς Ανατολή.

Είναι αυτός που μας έδωσε ένα πολύτιμο ντοκουμέντο: το έργο του Η μάστιγα της Ασίας είναι «η εξιστόρηση της συστηματικής εξόντωσης χριστιανικών πληθυσμών από μουσουλμάνους και της ενοχής ορισμένων Μεγάλων Δυνάμεων, μαζί με την πραγματική ιστορία της πυρπόλησης της Σμύρνης» όπως αναφέρεται στην πρώτη σελίδα, κάτω από τον τίτλο.

Ακολουθούν αποσπάσματα που περιγράφουν το ρόλο της Γαλλίας, με αποκορύφωμα τον Αύγουστο του 1922.

Γράφει ο Τζορτζ Χόρτον: «Προφανώς µε γαλλικά πολεμοφόδια και µε τη βοήθεια Γάλλων συµβούλων, οι Κεµαλικοί ξαφνικά επιτέθηκαν εναντίον των ελληνικών θέσεων στη Βιθυνία. Το ηθικό των Ελλήνων ήταν χαµηλό: ήταν καταβεβληµένοι απ’ τη µακρά διάρκεια της εκστρατείας και είχαν άθλια διοίκηση. Ο στρατός τους είχε κατατροπωθεί και εκκένωσαν την Ανατολία µε σχεδόν απίστευτη ταχύτητα. Οι Τούρκοι προχώρησαν κατευθείαν προς τη Σµύρνη, την οποία και κατέλαβαν (στις 9 Σεπτεµβρίου 1922) και υστέρα την έκαψαν. Ο κόσµος είχε τροµοκρατηθεί πάλι από µια απ’ τις τυποποιηµένες πλέον σφαγές κατακτηθέντων πληθυσµών» ¹.

Η Γαλλία και οι Κεμαλικοί

Η συµµετοχή της Γαλλίας στην τραγωδία της Εγγύς Ανατολής είναι γνωστή. ∆εν έχει κανείς ανάγκη να ψάξει πολύ για να βρει τα κίνητρα της: Ένα ειλικρινές, πικρό και καθαρό µίσος εναντίον του βασιλιά Κωνσταντίνου και για καθετί που έχει σχέση µε ’κείνον, και καχυποψία σχετικά µε την επέκταση της Αγγλίας σε µια περιοχή επάνω στην οποία η ίδια η Γαλλία είχε αφιερώσει μεγάλη προσοχή επί πολλά χρόνια.

Γάλλοι κεφαλαιούχοι και η γαλλική κυβέρνηση έκαναν σοβαρές επενδύσεις µέσα στην Τουρκία και είχε αναπτυχθεί γαλλική προπαγάνδα από ένα ευρύ δίκτυο καθολικών σχολών που υποστηρίζονταν επίσηµα – οι σκοποί σε ό,τι αφορούσε τα κυβερνητικά συμφέροντα ήταν να προσελκύσουν τους ντόπιους νέους και να τους κάνουν Γάλλους υπηκόους.

[…] Η εισβολή αυτή µέσα στην Οθωµανική Αυτοκρατορία διατυπώθηκε µε θαυµαστό τρόπο σε µια διάλεξη που έδωσε το 1922 ο κ. Passereau, διευθυντής του Γαλλικού Commercial Bureau της Κωνσταντινούπολης και δηµοσιεύθηκε εκτενώς στην Echo de France της Σµύρνης. Ιδού µερικά αποσπάσµατα απ’ αυτή:

«[…] Ας κάνουμε τώρα µια ανασκόπηση των γαλλικών οικονοµικών συµφερόντων µέσα στην Οθωµανική Αυτοκρατορία και ας δούµε σε ποιο βαθµό η γαλλική επιρροή έκανε αισθητή την παρουσία της απ’ αυτή την άποψη.

»Μερικά απ’ τα συµφέροντα αυτά απαριθµούνται παρακάτω και περιγράφονται λεπτοµερώς:

»Οθωµανικό δηµόσιο χρέος: Το µερίδιο της Γαλλίας στο δηµόσιο χρέος, εξωτερικό και εσωτερικό, είναι 250 δισ. φράγκα ή 60,31% του κεφαλαίου ολοκλήρου του χρέους. Το υπόλοιπο του χρέους µοιράζεται κυρίως µεταξύ της Αγγλίας και της Γερµανίας, και ανέρχεται ως προς την πρώτη στα 14,19%, ως προς τη δεύτερη στα 21,31%.

»Τουρκικά δάνεια: Η ιστορία των κυβερνητικών δανείων στην Τουρκία χρονολογείται απ’ τον Κριµαϊκό Πόλεµο. Από την εποχή εκείνη και δώθε η Γαλλία επενέβαινε αδιάκοπα σε κάθε περίσταση που απειλούταν το δηµόσιο χρέος από εσωτερικές δυσκολίες, είτε κάτω απ’ τη µορφή βοηθείας στην αναδιοργάνωση είτε µε οικονοµική βοήθεια.

»Γαλλικές ιδιωτικές επιχειρήσεις µέσα στην Τουρκία: Η Γαλλία έχει επενδύσει µέσα στην Οθωµανική Αυτοκρατορία 1,1 δισ. φράγκα περίπου σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η συµµετοχή της στις βιοµηχανικές δραστηριότητες της Αυτοκρατορίας ανέρχεται στα 53,5% του συνόλου, µε 13,68% που αναλογούν στη Μεγάλη Βρετανία  και 32,77% στη Γερµανία. Οι σχετικές οργανώσεις περιλαµβάνουν δραστηριότητες υπό τη µορφή τραπεζών, σιδηροδρόµων, λιµένων, εγκαταστάσεων ηλεκτρικής ενεργείας, τηλεφώνων, τροχιοδρόµων κλπ., και εκτείνονται σε όλο το έδαφος του τουρκικού κράτους και περιβάλλουν την οικονοµική ζωή της Ανατολής µε ένα δίκτυο γαλλικών συµφερόντων. […]

»Σιδηρόδροµοι: Η Γαλλία έχει υπό κατασκευή και εκµετάλλευση 2.077 χιλιόµετρα σιδηροδροµικών γραµµών µε επενδυµένο κεφάλαιο 550 εκατ. φράγκα, ενώ η Γερµανία έχει αντίστοιχα 2.565 χιλιόµετρα και η Αγγλία 610 χιλιόμετρα. Η Γαλλία έχει επενδύσει µέσα στην Τουρκία 42.210.000 φράγκα σε µεταλλεία, καθώς επίσης 80 εκατ. φράγκα περίπου σε προκυµαίες και λιµένες».

[…] Τα γαλλικά αισθήµατα, ιδιαιτέρως όσον άφορα την Αγγλία, αποκαλύπτονται σ’ ένα έργο του Γάλλου συγγραφέα Michel Paillares που φέρει τον τίτλο Le Khemalisme Devant Les Allies (δηµοσιεύθηκε το 1922). Ο κ. Paillares είναι ένας απ’ τους εκδότες της εφηµερίδος L’ Eclair του Παρισιού. Η περικοπή που ακολουθεί είναι µια απ’ τις συνοµιλίες που είχε με Γάλλους αξιωµατικούς της Κωνσταντινούπολης· δείχνει τα πολύ δυνατά τουρκόφιλα, αντιχριστιανικά και αντιαγγλικά αισθήµατά τους.

«[…] Όσο για µένα, κραυγάζει [σ.σ. ο Γάλλος αξιωματικός], δεν τίθεται καν θέµα συζήτησης! Θα έπρεπε να είμαστε ολωσδιόλου και απόλυτα τουρκόφιλοι· θα ήθελα να πω κάτι περισσότερο: ενθουσιώδεις φίλοι των Τούρκων (τουρκοµανείς). Αγαπώ τους μουσουλµάνους και µισώ τους µη μουσουλµάνους υπηκόους τους που είναι σκουπίδια. Να εξασφαλίσουµε στους γενναίους αυτούς ανθρώπους την ανεξαρτησία και την εδαφική τους ακεραιότητα και θα έχουµε στο πρόσωπό τους τους πιστότερους και ειλικρινέστερους συµµάχους.

»Τι επιζητούµε εδώ; Ένα οχύρωµα εναντίον του ιµπεριαλισµού της Ρωσίας και της Αγγλίας; Τη διατήρηση του γοήτρου µας; Την ελεύθερη ανάπτυξη του εµπορίου µας, τη διάδοση της γλώσσας µας; Το σεβασµό των σχολείων και γυµνασίων µας; Την εξασφάλιση των οικονοµικών µας συµφερόντων; Όλα αυτά θα τα έχουµε µόνο µε µια γαλλοτουρκική συνεργασία.

»∆εν θα έπρεπε ν’ ακούµε πια τις Ιερεµιάδες των Αρµενίων, των Ελλήνων και των Εβραίων. ∆εν πρέπει να συνεχίσουµε να παίζουµε το παιχνίδι ούτε της Αγγλίας, ούτε της Ρωσίας. Πρέπει να παρακολουθούµε αγρυπνά τη Ρωσία, μόλο που έχει συντριβεί απ’ τον μπολσεβικισµό. Έχει βλέψεις επάνω σ’ αυτή τη χώρα, τις όποιες δεν πρέπει να ενθαρρύνουµε. ∆εν νοµίζω όµως ότι αποτελεί έναν άµεσο κίνδυνο. Η Αγγλία είναι εκείνη που πάνω απ’ όλα έχει γίνει ενοχλητική.

»Σχεδόν όλοι µας εµείς [σ.σ. οι Γάλλοι Αξιωµατικοί] είμαστε υπέρ των Κεµαλικών και εναντίον των Άγγλων και των Ελλήνων».

Αν και αυτά που είδαμε παραπάνω είναι η γνώµη ενός µεµονωµένου ατόµου, εκφράζουν όµως αρκετά καθαρά τη γενική νοοτροπία της Γαλλίας, όπως εκδηλώθηκε απ’ τη γαλλική πολιτική µετά την ανακωχή.

---

[1] Η περιγραφή αυτή στο βιβλίο του Τζορτζ Χόρτον ανήκει στον καθηγητή Davis και προέρχεται από το δικό του βιβλίο με τίτλο Σύντοµη Ιστορία της Εγγύς Ανατολής.