Ο θησαυρός των πληροφοριών για τον Πόντο στα γραπτά κείμενα και τις προφορικές μαρτυρίες της πρώτης γενιάς των προσφύγων από τις αλησμόνητες πατρίδες, είναι πραγματικά ασύλληπτος. Ακόμα και στις περιπτώσεις που η πραγματικότητα μπλέκεται με τους αστικούς μύθους ή πρόκειται για κάτι που συνέβη πολύ παλιά και δεν είναι εύκολο να διασταυρωθούν τα γεγονότα. Κάτι τέτοιο συμβαίνει με την περίπτωση της Μονής Φωτόβολα στην περιφέρεια Κιουρτούν, για την οποία υπάρχουν μαρτυρίες αλλά όχι αποδείξεις πως υπήρξε.
Ο Παντελής Μελανοφρύδης, σε άρθρο του στην Ποντιακή Εστία (τεύχος 113-114), το 1959, αναφέρεται στο μοναστήρι επικαλούμενος μαρτυρίες από ντόπιους τουρκόφωνους αλλά και τον γαιοκτήμονα Κωνσταντίνο Ορφανίδη (Κωστάκη Εφένδη).
Ο Ορφανίδης του είχε δηλώσει πως η Μονή Φωτοβόλων όχι μόνο υπήρχε αλλά ήταν και ακμαιότατη. Η μονή ίσως καταστράφηκε πριν από το 1800 αλλά έως τότε έσφυζε από ζωή. Ο τελευταίος ηγούμενος της μονής λέγεται ότι επειδή ήταν ηλικιωμένος για τις βοηθητικές εργασίες, αντί για γαϊδουράκι χρησιμοποιούσε εξημερωμένη αρκούδα!
Αλήθεια;
≈
Μοναστήρια που εξέλιπον…
Φωτόβολα
Είναι γνωστά τα Μοναστήρια της Χαλδίας, τα οποία αναφέρονται εις μονογραφίας και εις το Γεωγραφικόν λεξικόν του κ. Γ. Κανδηλάπτη (Κάνεως). Αναγράφομεν ενταύθα τα γνωστότερα. Ανδρικά: Μονή Γουμεράς (Τσίτε), Χάρσερας (Χαλιναρά) Δεβρεντζή, Χουτουρά, Κελώρια. Καλογραιών: Ζανταέρτς (Μούζαινα), Άγ. Ιωάννης (Ίμερα), Παναγία (Κάτω Χαβίανα και Αμπρικάντων).
Υφίσταντο και άλλαι αρχαιότεραι μοναί διαλυθείσαι κατόπιν, εσώζοντο όμως τα ερείπια των, όπως η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής (τ’ οπίς η Παναγία) στην Άδυσσαν, η μονή του Αγ. Ιωάννου εις Αυλίαναν κτλ.
Η παράδοσις όμως αναφέρει και άλλην Μονήν κειμένην επί όρους της περιφερείας Κιουρτιούν, τα Φωτόβολα. Επί της εποχής μας ούτε ερείπια υφίσταντο πλέον ούτε γνωστόν ήτο το όνομα Μονής Φωτοβόλων, ούτε ανέγνωσα ποτέ σχετικόν. Εις το Κιουρτιούν όμως και μεταξύ ακόμη του τουρκικού πληθυσμού εσώζετο το όνομα της Μονής και η παράδοσις αναφέρει ότι ήκμασεν άλλοτε και εμόναζαν εκεί πολλοί μοναχοί.
Σχετικώς μοί ανέφερεν ο μακαρίτης Κωνστ. Ορφανίδης (Κωστάκη εφένδης) εκ Κορούτζης, αποθανών ενταύθα υπερογδοηκοντούτης το 1949. Ούτος διέμενεν επί μακρά έτη εις Τσαεράν, έδραν της υποδιοικήσεως (ναχιέ) του Κιουρτιούν, όπου εμπορεύετο και απέκτησεν αξιοσημείωτον περιουσίαν, ιδία κτηματικήν, απήλαυε δε σεβασμού και εκτιμήσεως εκ μέρους των Ελλήνων και των Τούρκων.
Μου διηγείτο λοιπόν ότι κατά την τοπικήν παράδοσιν υφίσταντο άλλοτε εις Κιουρτιούν Μοναστήριον με το όνομα Φωτόβολα, πλουσιώτατον, διαλυθέν όμως ίσως προ του 1800. Οι Τούρκοι διηγούντο ότι τελευταίος ηγούμενος της Μονής υπήρξεν εις γέρων, όστις λόγω του γήρατος δεν ημπορούσε να κουβαλήση τας ελεημοσύνας των χριστιανών εις το ανηφορικόν μέρος, όπου η Μονή, και ότι είχεν εις την υπηρεσίαν του μίαν εξημερωμένην αρκούδαν, την οποίαν εχρησιμοποίει ως υποζύγιον.
Αυτά τα ολίγα ημπόρεσα να περισυλλέξω περί της Μονής των Φωτοβόλων.
Π. Μελανοφρύδης
