Η νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή διαμορφώνεται από μία απρόβλεπτη αλλά ραγδαία εξελισσόμενη δυναμική: την αναβάθμιση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία και τη σταθερή επιδείνωση των σχέσεων με το Ισραήλ. Αυτή η γεωπολιτική τάση επιταχύνεται από τις εσωτερικές αναταράξεις στην Τουρκία, την καταστολή κάθε αντιπολίτευσης και τη συστηματική εργαλειοποίηση του κουρδικού ζητήματος από το καθεστώς Ερντογάν.
Το πεδίο δεν διαμορφώνεται ευνοϊκά για την Τουρκία αφού, επιπλέον, σε μια πολυεθνική άσκηση στην Ανδραβίδα, πήραν μέρος ισχυρές δυτικές δυνάμεις αλλά και χώρες του κόλπου, όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν αλλά και το Κατάρ πλάι στο Ισραήλ. Το γεγονός σχολιάσθηκε στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης ως απομόνωση της Τουρκίας.
Η Τουρκία του 2025 δεν αναζητά διεθνή αναγνώριση μέσω θεσμικών συμμαχιών. Αντιθέτως, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χτίζει μεθοδικά την εικόνα ενός «αυτόνομου πόλου ισχύος», αξιοποιώντας την εσωτερική καταστολή ως πολιτική συνοχή και τη Συρία ως προέκταση των στρατηγικών του φιλοδοξιών.
Η φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου, δημάρχου Κωνσταντινούπολης και πολιτικού αντιπάλου του προέδρου, φανερώνει την αυξανόμενη αυταρχικότητα του τουρκικού καθεστώτος. Παράλληλα, η απόπειρα «τουρκοποίησης» του κουρδικού Νεβρόζ και η προώθηση μιας υπερ-εθνικιστικής πολιτιστικής πολιτικής αποκαλύπτει την κυνική στόχευση του Ερντογάν: ο έλεγχος της εσωτερικής αφήγησης είναι προϋπόθεση για τη γεωπολιτική επιβολή.
Μετά το υποστηριζόμενο από την Τουρκία πραξικόπημα στη Δαμασκό το Δεκέμβριο του 2024, η Άγκυρα έχει καταφέρει να επιβάλει τη στρατιωτική της παρουσία σε περίπου 8.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα συριακού εδάφους. Η νέα φιλοτουρκική κυβέρνηση του Αλ Σαράα διαπραγματεύεται την εγκατάσταση μόνιμων τουρκικών στρατευμάτων και εξελιγμένων αντιαεροπορικών συστημάτων (Hisar, ενδεχομένως και S-400).
Η κατάληψη της βάσης T4 στην Παλμύρα, η επανενεργοποίηση αεροπορικών υποδομών και η εκτεταμένη χρήση drones καθιστούν την Τουρκία μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεταβλητή για την ισραηλινή εναέρια υπεροχή στη Συρία. Σύμφωνα με την Επιτροπή Nagel, η τουρκική απειλή έχει ξεπεράσει –σε στρατηγική εμβέλεια– ακόμη και αυτή του Ιράν.
Η προσευχή του Ερντογάν στις 30 Μαρτίου να «φέρει ο Αλλάχ την καταστροφή στο σιωνιστικό Ισραήλ» δεν είναι απλώς φραστικό ατόπημα. Είναι πολιτική δήλωση στρατηγικής πρόθεσης.
Το Ισραήλ παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την τουρκική ενίσχυση της Χαμάς, ακόμη και με αναφορές σε τουρκική διευκόλυνση επιθέσεων από το έδαφός της και της κατεχόμενης βόρειας Κύπρου.
Η Άγκυρα φλερτάρει επικίνδυνα με το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής –σενάριο που πλέον εξετάζεται σοβαρά στα ισραηλινά επιτελεία. Η ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων στη Συρία, η πρόθεση ελέγχου της βάσης T4 και η φιλοδοξία στρατηγικού εγκλωβισμού του Ισραήλ διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό σκηνικό.
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν είναι πλέον απλοί παρατηρητές. Με ενεργή στρατιωτική στήριξη από το Ισραήλ –μέσω των Spike, Elbit PULS και Barak MX– αναβαθμίζουν τις αποτρεπτικές τους δυνατότητες. Η στρατιωτική και διπλωματική τους σύμπραξη με το Τελ Αβίβ ενισχύει τη γεωπολιτική τους αξία, ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι ένα αποδυναμωμένο τουρκικό καθεστώς θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε απώλεια ελέγχου στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο.
Η Τουρκία εξακολουθεί να είναι μέλος του NATO, αλλά το βάθος της συνεργασίας της με τη Ρωσία (S-400) και το Ιράν (μέσω Χαμάς και Κατάρ) δημιουργεί κρίσιμες ρωγμές. Η Δύση καλείται να απαντήσει: Είναι η Τουρκία πυλώνας σταθερότητας ή ένας αναθεωρητικός δρών με αυτοκρατορικές φιλοδοξίες; Η απάντηση επηρεάζει άμεσα τις επιλογές των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της ευρωπαϊκής περιφερειακής στρατηγικής.
Αν η Τουρκία διατηρήσει τη στρατιωτική κυριαρχία στη Συρία και εντείνει τις επιθέσεις κατά Κούρδων και Ισραήλ, η επόμενη σύγκρουση δεν θα περιοριστεί στα σύνορα. Η Ανατολική Μεσόγειος θα μπορούσε να μετατραπεί σε πεδίο αναμέτρησης συμμαχιών, με την Ελλάδα και την Κύπρο στην πρώτη γραμμή.
Στις αρχές Απριλίου 2025, η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, με τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας να δοκιμάζονται λόγω αντικρουόμενων συμφερόντων στη Συρία. Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ έχει δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας, το οποίο οι δύο χώρες επιχειρούν να καλύψουν, οδηγώντας σε αυξημένες εντάσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Στις 3 Απριλίου 2025, το Ισραήλ εξαπέλυσε αεροπορικές επιδρομές σε συριακά εδάφη, στοχεύοντας στρατιωτικές βάσεις στη Χάμα και κοντά στη Δαμασκό, καθώς και ένα ερευνητικό κέντρο άμυνας. Οι επιθέσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο τουλάχιστον εννέα ατόμων και χαρακτηρίστηκαν από το Ισραήλ ως προειδοποίηση προς τη νέα συριακή ηγεσία υπό τον Αχμέντ αλ-Σαράα. Το Ισραήλ εξέφρασε την ανησυχία του για την αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας στη Συρία, κατηγορώντας την ότι επιχειρεί να μετατρέψει τη χώρα σε προτεκτοράτο της.
Από την πλευρά της, η Τουρκία έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στη βόρεια Συρία, με στόχο την εξουδετέρωση κουρδικών δυνάμεων και την επέκταση της επιρροής της στην περιοχή. Αυτή η επέκταση έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις με τις ισραηλινές δυνάμεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης .
Η αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα Τουρκίας και Ισραήλ στη Συρία έχει ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί για την ασφάλειά του και τις πιθανές απειλές από τη συριακή επικράτεια. Οι εντάσεις αυτές επηρεάζουν και τις σχέσεις με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, οι οποίες παρακολουθούν με ανησυχία τις εξελίξεις.
Οι συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας στη Συρία ενδέχεται να οδηγήσουν σε ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια, επηρεάζοντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Είναι κρίσιμο για τη διεθνή κοινότητα να εντείνει τις διπλωματικές προσπάθειες για την αποκλιμάκωση της κατάστασης και την προώθηση μιας βιώσιμης λύσης που θα διασφαλίζει την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Στο μεταξύ, η φετινή άσκηση Iniochos 2025, που έλαβε χώρα στην αεροπορική βάση της Ανδραβίδας, δεν ήταν απλώς μια πολυεθνική στρατιωτική συνεργασία. Ήταν μια επίδειξη ισχύος και μια διπλωματική δήλωση –όχι μόνο για το τι σχεδιάζουν οι σύμμαχοι, αλλά κυρίως για το ποιον αφήνουν εκτός.
Ανάμεσα στις 11 συμμετέχουσες χώρες –ΗΠΑ, Ινδία, Ισραήλ, Ελλάδα, Κύπρος, Ηνωμένο Βασίλειο– ξεχώρισαν οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου: Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Μπαχρέιν. Και αν η παρουσία του Ισραήλ θεωρείται πλέον αναμενόμενη, η πτήση καταριανών και εμιρατινών μαχητικών δίπλα σε ισραηλινά αεροσκάφη δεν πέρασε απαρατήρητη –ιδίως από μια Τουρκία που έλαμψε διά της απουσίας της.
Η Iniochos 2025 παρουσιάστηκε ως «επιχείρηση σταθερότητας» για την Ανατολική Μεσόγειο και τις διασυνδέσεις εμπορίου Ινδίας-Ευρώπης. Ωστόσο, το πιο αξιοσημείωτο γεγονός είναι η απουσία της Τουρκίας από αυτό το νέο πλέγμα ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν λείπει απλώς από τον ουρανό του Αιγαίου –λείπει από το δωμάτιο όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η άσκηση από στρατιωτική, προβλήθηκε, κυρίως, ως διπλωματική κίνηση.
