«Φόρουμ των Γενοκτονιών»: Το νομικό πλαίσιο, τα μοτίβα, η Γενοκτονία των Ελλήνων

Αναδεικνύοντας τη σημασία διατήρησης της μνήμης και λειτουργώντας ως μια γέφυρα μεταξύ της ιστορίας, της επιστήμης και της κοινωνίας, το «Φόρουμ των Γενοκτονιών» που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή στη Θεσσαλονίκη έφερε στον ίδιο χώρο –στο θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» του Ελευθερίου-Κορδελιού– ειδικούς, ακαδημαϊκούς και πολιτικούς.

«Προκειμένου να εξεταστούν γενικευμένα τα ειδεχθή εγκλήματα που έχουν αναγνωριστεί ως Γενοκτονία, σε όλες τις πολύπλευρες εκφάνσεις τους» όπως είχε πει στο pontosnews.gr ο γενικός συντονιστής του Φόρουμ και ιστορικός Κωνσταντίνος Σαμουρκασίδης.

Επρόκειτο για μια διοργάνωση του Σωματείου Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» σε συνεργασία με το Δήμο Κορδελιού-Ευόσμου, στο πλαίσιο της 9ης Δεκεμβρίου, η οποία είναι Παγκόσμια Ημέρα μνήμης και αξιοπρέπειας των θυμάτων του εγκλήματος της Γενοκτονίας και πρόληψης του εγκλήματος αυτού.

«Το συγκεκριμένο φόρουμ –όπως και όλες οι αντίστοιχες εκδηλώσεις– αναδεικνύει τη σημασία διατήρησης της μνήμης, και ειδικότερα σήμερα που ζούμε σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον. Έχει επίσης στόχο να κινητοποιήσει την κοινωνία αλλά και την πολιτική, ώστε να παραμείνει ζωντανός ο αγώνας για την αποτροπή νέων αντίστοιχων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.

»Η χώρα μας έχει μια ιδιαίτερη ιστορική και ηθική ευθύνη για την ανάδειξη του θέματος της Γενοκτονίας, επειδή την υπέστησαν οι Έλληνες της καθ’ ημάς Ανατολής», είχε σημειώσει ο Κωνσταντίνος Σαμουρκασίδης.

Οι τρεις εισηγήσεις

Καλεσμένοι και κύριοι ομιλητές στο «Φόρουμ των Γενοκτονιών» ήταν ο δρ Δημήτρης Κούρτης (μεταδιδακτορικός ερευνητής και εντεταλμένος διδασκαλίας στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ), ο Θεοδόσης Κυριακίδης (επισκέπτης λέκτορας στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος και επιστημονικός συνεργάτης της Έδρας Ποντιακών Σπουδών), και ο δρ Βασίλης Μεϊχανετσίδης (μεταδιδακτορικός ερευνητής, διδάσκων στο ΕΚΠΑ).

Ο Δημήτρης Κούρτης αναφέρθηκε στις αναδυόμενες αρχές του διεθνούς ποινικού δικαίου που διέπουν το διαγενεακό τραύμα.

Αφού πρώτα όρισε τις κατηγορίες θυμάτων διεθνών ποινικών αδικημάτων –τις οποίες υπό το Καταστατικό της Ρώμης μπορεί να αναγνωρίσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο–, έστρεψε την προσοχή του στην υπό διαμόρφωση νομολογία του Δικαστηρίου αναφορικά με τα διαγενακά θύματα, και παρουσίασε συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της κατηγορίας θυμάτων και τις βασικές νομικές αρχές που διέπουν την αναγνώρισή τους.

Αναφέρθηκε ακόμη στον τρόπο με τον οποίο το ως άνω νομικό σχήμα μπορεί να εφαρμοστεί έναντι του τελικού θύματος της γενοκτονίας, της ομάδας, ως τέτοιας. Και ολοκλήρωσε την τοποθέτησή του τονίζοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νομικές διαδικασίες αναγνώρισης και επανόρθωσης των διαγενεακών θυμάτων γενοκτονιών που έλαβαν χώρα προ του 1948.

Η εισήγηση του Θεοδόση Κυριακίδη ήταν εστιασμένη στα διάφορα μοτίβα που παρατηρούνται κατά την προετοιμασία, την οργάνωση και την επιτέλεση γενοκτονιών.

Όπως εξήγησε, οι συμπεριφορές των θυτών τόσο κατά την επιτέλεση όσο και μετά έχουν κοινά χαρακτηριστικά, η συγκριτική μελέτη των οποίων βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη φύση του εγκλήματος, αλλά και να αναγνωρίσουν πρώιμα σημάδια· αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη.

Όμως, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν μοτίβα που επαναλαμβάνονται σε μια γενοκτονική διαδικασία, σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε ότι κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και κάθε ιστορικό γεγονός έχει τις ιδιαιτερότητες του και πρέπει να μελετάται ξεχωριστά.

«Η περίοδος μετάβασης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία προς το τουρκικό έθνος-κράτος (1913-1923) χαρακτηρίζεται από σειρά γεγονότων και διαδικασιών, μεταξύ των οποίων το μείζον, δηλαδή η τελική ολική καταστροφή των αυτοχθόνων χριστιανικών λαών, δηλαδή των Αρμενίων, των Ασσυρίων/Αραμαίων και των Ελλήνων/Ρωμιών» είπε από τη μεριά του ο Βασίλης Μεϊχανετσίδης.

Όπως σημείωσε, κατά τη διάρκεια δύο διαδοχικών καθεστώτων, των Νεότουρκων και των Κεμαλιστών, οι αυτόχθονες χριστιανικοί λαοί εξοντώθηκαν κατά τον ίδιο χρόνο και για τους ίδιους λόγους (ταυτοχρόνως και ταυταιτίως).

«Η εν λόγω καταστροφή αποτελεί την πρώτη μαζική καταστροφή πολιτών από το ίδιο τους το κράτος κατά τη σύγχρονη περίοδο, ακολουθούμενη κατόπιν από την καταστροφή των Εβραίων της Ευρώπης (Ολοκαύτωμα). Μολαταύτα, ευρέως γνωστό και καταγεγραμμένο κατά την περίοδο υλοποίησής του (1913-1923), το γεγονός της Γενοκτονίας των Ελλήνων περιέπεσε κατόπιν σε λήθη για πολλές δεκαετίες (1920-1980) και για διαφόρους λόγους, ενδογενείς και εξωγενείς» κατέληξε.