Η Μονή του Αγίου Σάββα της Τραπεζούντας ήταν χτισμένη σε μια απότομη πλαγιά του Μίθριου όρους, και σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστα ίχνη της.
Η ύπαρξή της όμως αναφέρεται στα τουρκικά «ντεφτέρια» του 1487, ενώ μνημονεύεται και από τον χρονικογράφο της αυτοκρατορίας των Μεγαλοκομνηνών Μιχαήλ Πανάρετο, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιο ότι πρόκειται για την ίδια μονή, καθώς στη συγκεκριμένη πλευρά του βουνού υπήρχαν τρεις ναοί σκαλισμένοι στον φυσικό βράχο.
Σε κάθε περίπτωση, στον Άγιο Σάββα εξορίστηκε το 1344 ο Ιωάννης Γ’ Μέγας Κομνηνός ο οποίος ανατράπηκε από τον πατέρα του, Μιχαήλ. Έναν χρόνο αργότερα εστάλη στην Κωνσταντινούπολη.
Η μοίρα, όμως, το ήθελε έτσι ώστε το ίδιο μέρος να γίνει τόπος εξορίας και για τον Μιχαήλ, που ανατράπηκε από τον Αλέξιο Γ’ Μεγαλοκομνηνό. Και εκείνος εστάλη στην Κωνσταντινούπολη, ως μοναχός πλέον.
Την ύπαρξη της μονής, ανατολικά της Θεοσκεπάστου, αναφέρουν και οι κορυφαίοι ερευνητές Άντονι Μπράιερ και Ντέιβιντ Γουίνφιλτ στο έργο The Byzantine monuments and topography of the Pontos.
Σύμφωνα με την περιγραφή τους, ο ξεχωριστός ναός (στον οποίο είναι πολύ πιθανό να αναφέρεται και ο περιηγητής Μπορντιέρ που βρέθηκε στην περιοχή το 1609), είναι ελεύθερος από το πέτρωμα του βουνού και χωρίζεται σε δύο ναΰδρια στα οποία υπήρχαν ίχνη Αγίας Τράπεζας ή προθέσεως. Το μεγαλύτερο από αυτά πιθανότατα να ήταν το καθολικό της μονής, αφού οι άλλοι ναΐσκοι μοιάζουν περισσότερο με εκκλησάκια ερημιτών.
Εικόνα από τους υπόσκαφους ναούς και το μοναστήρι του Αγίου Σάββα βρήκαμε σε βίντεο αναρτημένο YouTube:
