Ειδικούς από τις ΗΠΑ και τον Καναδά επιστράτευσε η Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοούμενους (ΔΕΑ) στην Κύπρο, προκειμένου να ερευνηθούν πιθανοί χώροι ταφής αγνοουμένων με τη χρήση προηγμένης τεχνολογίας. Ενόψει της επέκτασης του μουσουλμανικού κοιμητηρίου στην Άσσια, στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, η ΔΕΑ, το δικοινοτικό σώμα που ιδρύθηκε το 1981 από τους ηγέτες των Ελληνοκυπριακών και Τουρκοκυπριακών κοινοτήτων με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Εθνών εργάστηκε μαζί με τους ξένους επιστήμονες, ενώ επέκτεινε τις έρευνες σε άλλες τρεις περιοχές, την κατεχόμενη Λευκωσία, την Αγία Ειρήνη και την Κερύνεια.
Στόχος της επιτροπής είναι να ερευνηθούν όλες οι περιοχές όπου υπάρχει πιθανότητα να έχουν ταφεί αγνοούμενοι, καθώς ο χρόνος εξαντλείται, οι μαρτυρίες επιζώντων ολοένα και λιγοστεύουν, και οι συγγενείς των νεκρών, ο ένας μετά τον άλλον, φεύγουν από τη ζωή.
Συγκεκριμένα, στην Κύπρο βρέθηκε ο καθηγητής Χάρι Τζολ (από το πανεπιστήμιο του Eau Claire στο Ουισκόνσιν) με φοιτητή του, και ο Έρικ Τζόνσον (ανώτερος γεωεπιστήμονας της εταιρείας BGC Engineering από το Κάλγκαρι του Καναδά) επίσης με μια βοηθό του.
Οι τέσσερις ειδικοί εργάστηκαν εθελοντικά και έκαναν χρήση των μεθόδων GPR (Ground Penetrating Radar) και ERT ερευνώντας για διαταραχή εδάφους που δείχνει αν υπάρχει στο υπέδαφος κάτι που μπορεί να παραπέμπει σε ανθρώπινα οστά, και ίσως το συγκεκριμένο σημείο να αποτελεί χώρο ταφής.
Στη μέθοδο GPR, το ραντάρ διείσδυσης εδάφους χρησιμοποιεί ραδιοκύματα FM όπως ακριβώς στα κινητά τηλέφωνα, και αυτά τα κύματα αντανακλούν τις αλλαγές στην υποεπιφάνεια, υποδεικνύοντας κάθε διατάραξη του εδάφους.
Με τη μέθοδο ERT γίνεται μια τομογραφία ηλεκτρικής ειδικής αντίστασης και αυτό συνεπάγεται την τοποθέτηση ενός ηλεκτροδίου από χάλυβα μέσα στο έδαφος κάθε 50 εκατοστά. Μετά γίνεται έγχυση ρεύματος σε διαφορετική απόσταση που επιτρέπει την απεικόνιση τμήματος του υπεδάφους σε βάθος τουλάχιστον 6 μέτρων στην προκειμένη περίπτωση.
Οι έρευνες ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, και οι επιστήμονες ετοιμάζουν έκθεση για τα ευρήματά τους. Αναλόγως των αποτελεσμάτων, η ΔΕΑ θα αποφασίσει αν θα προχωρήσει ή όχι σε εκσκαφές.
Σε τέσσερα σημεία οι έρευνες στα Κατεχόμενα
Οι έρευνες την πρώτη μέρα έγιναν στην κατεχόμενη Λευκωσία, κοντά στις φυλακές όπου υπήρχαν πληροφορίες για χώρο μαζικής ταφής Ελληνοκυπρίων από το 1974. Στο σημείο είχαν εντοπιστεί παλιότερα δύο ομαδικοί τάφοι και υπάρχει η πληροφορία ότι υπάρχει και τρίτος χώρος ταφής. Το δεύτερο σημείο ήταν η Αγία Ειρήνη στην Κερύνεια, έξω από το χωριό προς την παραλία, με σκοπό να εντοπιστούν Τουρκοκύπριοι της περιόδου του ‘74. Οι έρευνες στην συγκεκριμένη περιοχή κατέληξαν σε κάποια ευρήματα για διαταραχή εδάφους, τα οποία ενδεχομένως να υποδεικνύουν χώρο ταφής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο σημείο είχαν πραγματοποιηθεί και παλιότερα ανασκαφές σε μεγάλη έκταση χωρίς αποτέλεσμα, ωστόσο η επιτροπή πιστεύει ότι όντως υπάρχουν οστά εκεί, καθώς έχει διασταυρωμένες πληροφορίες – εκτός και αν αυτά μετακινήθηκαν κάποια στιγμή.
Η τρίτη περιοχή ερευνών ήταν στην Άσσια, στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, μεταξύ του μουσουλμανικού και του ελληνοκυπριακού κοιμητηρίου, καθώς υπάρχει μια πληροφορία για έναν περίοικο ο οποίος με τον εκσκαφέα του μάζευε τις σορούς από τις αυλές σπιτιών και τις έθαβε έξω από την εκκλησία. Μάλιστα, σε προηγούμενες ανασκαφές στην περιοχή είχαν εντοπιστεί οστά έξι ανθρώπων αλλά υπολείπονται και άλλα.
Το τέταρτο σημείο ερευνών ήταν η Αθαλάσσα, κάτω από τον Άρωνα. Πληροφορίες από έναν ηλικιωμένο Ελληνοκύπριο αναφέρουν ότι στην περιοχή τάφηκαν δύο Τουρκορκοκύπριοι το 1964. Ο μάρτυρας θυμάται ότι η ταφή ήταν δίπλα από το δρόμο πριν από τον ποταμό, με σημείο αναφοράς το ύψωμα του Άρωνα. Το 2015 ο μάρτυρας ήρθε στην περιοχή και έκανε τις υποδείξεις του, αλλά οι έρευνες της ΔΕΑ δεν έφεραν αποτέλεσμα.
Άλλες έρευνες
Πέρσι οι έρευνες κατέδειξαν διατάραξη εδάφους στην περιοχή των Πανάγρων όπου έγιναν εκσκαφές, αλλά δυστυχώς δεν αφορούσαν αγνοούμενους. Η χρήση της τεχνολογίας ενισχύει το έργο της ΔΕΑ και σε άλλες περιοχές όπου ο χώρος κινδυνεύει να καταστραφεί και θέλουν να προλάβουν να διεξάγουν τις έρευνες όπως στην περιοχή του Στροβόλου για Τουρκοκύπριους αγνοούμενους, στη Λάπηθο όπου υπάρχει μεγάλη οικοδομική ανάπτυξη και αλλού.
Συνεργεία της ΔΕΑ εργάζονται επίσης στη λίμνη της Γαλάτειας στην Καρπασία, όπου παλαιότερα είχαν βρεθεί δύο ομαδικοί χώροι ταφής, και στην Κώμη.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι πολίτες από Γιαλούσα, Κώμη Κεπήρ και Κώμα του Γιαλού συλλαμβάνονταν, μεταφέρονταν για ανάκριση και μετά τους δολοφονούσαν και τους έθαβαν στη Λίμνη της Γαλάτειας.
Η λίμνη είναι στεγνή αλλά υπάρχει στο υπέδαφος λάσπη και τα συνεργεία που διεξάγουν τις έρευνες προτιμούν να εργάζονται καλοκαιρινούς μήνες ή περίοδο με ευνοϊκές καιρικές συνθήκες.
Στην Γαλάτεια και στην Κώμη Κεπήρ έγιναν και στο παρελθόν έρευνες σε πηγάδια χωρίς αποτέλεσμα. Στο Μαραθόβουνο και στη Μια Μηλιά είχαν επίσης διεξαχθεί έρευνες το περασμένο διάστημα καθώς και σε περιοχή στον Καραβά, κοντά στην παραλία, για Ελληνοκύπριους του 1974.
Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της ΔΕΑ, μέσα στο 2024 έχουν ταυτοποιηθεί πέντε Ελληνοκύπριοι και δύο Τουρκοκύπριοι αγνοούμενοι, ενώ εντοπίστηκαν σκελετικά κατάλοιπα σε 49 ανασκαφές, 15 πηγάδια και μία θέση με οστά.
