Η άφιξη των προσφύγων και η γένεση της νέας Δράμας – 100 χρόνια από την τεκτονική αλλαγή

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της δρ Γεωργίας Μπακάλη Η γένεση της νέας Δράμας (εκδ. Επίκεντρο), η Μέριμνα Ποντίων Κυριών Δράμας διοργάνωσε χθες το απόγευμα στο Δημοτικό Ωδείο ειδική εκδήλωση με τίτλο: «Πάλεψαν μέσα στον κόσμο με την ψυχή και με το σώμα. Ο αγώνας των προσφύγων για ρίζωμα στη δραμινή γη».

Ήταν ένα αφιέρωμα ταυτόσημο με το περιεχόμενο του βιβλίου, που αφορά δηλαδή την εγκατάσταση των προσφύγων του 1922 στο νομό Δράμας, καθώς και τις αλλαγές που συντελέστηκαν σε τοπικό επίπεδο.

Σκοπός του έργου είναι να αφηγηθεί την εποποιία της αποκατάστασης και της γόνιμης ένταξης των χιλιάδων ξεριζωμένων από τις πατρογονικές εστίες. Αναφέρεται επομένως στα δύσκολα χρόνια της ανέχειας, της προσπάθειας για ρίζωμα αλλά και της ελπίδας.

Στην απογραφή του 1928 η Δράμα ήταν η πόλη με τη μεγαλύτερη αναλογία προσφύγων (70,2%), ενώ το ίδιο ίσχυε και για το σύνολο του νομού (70,3%).

Όπως ειπώθηκε στην εκδήλωση, η αγροτική αποκατάσταση στο νομό, και γενικότερα η εφαρμογή της αγροτικής μεταρρύθμισης, υπήρξε τόσο σημαντική ώστε μετέβαλλε το αγροτικό τοπίο, τις δομές της γεωργίας, τους όρους ζωής των αγροτών, προσφύγων και γηγενών.

«Η ανταλλαγή των πληθυσμών στην περιοχή σήμαινε την αποδόμηση ενός κόσμου και την ανάδυση ενός νέου» ήταν το κοινό συμπέρασμα των ομιλητών, δηλαδή της συγγραφέως του βιβλίου, του ιστορικού Κυριάκου Λυκουρίνου και του φιλόλογου Δημήτρη Σφακιανάκη.

Βέβαια, ο εποικισμός της Δράμας αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση μελέτης όσον αφορά την οργάνωση της προσφυγικής αποκατάστασης, την ενσωμάτωση των νέων πληθυσμών στην τοπική κοινωνία και τις παρεμβάσεις για την ανάπτυξη της αγροτικής παραγωγής και οικονομίας.

Η περιοχή συγκέντρωνε μια σειρά από πλεονεκτήματα που ευνοούσαν την απορρόφηση του υψηλότερου ποσοστού προσφύγων· αυτό δεν σήμαινε βέβαια ότι δεν δημιουργήθηκαν νέες πραγματικότητες, καθώς οι ανακατατάξεις (πληθυσμιακές, χωροταξικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές) επέφεραν τεκτονικές αλλαγές, μιας και αποδομήθηκε ο παλιός κόσμος. Για την παγίωση της εθνικής ταυτότητας σβήστηκε η οθωμανική κληρονομιά: η υλική (τεμένη, σχολεία, πτωχοκομεία, λουτρά, χάνια, κρήνες, υδρόμυλοι κ.ά) και η άυλη (ήθη, κοινωνικές και εθιμικές πρακτικές).