Ένα ζήτημα που περισσότερο από έναν αιώνα απασχολεί όλους όσοι συνδέονται ή μελετούν την περιοχή του Πόντου και της Μικράς Ασίας, εκείνο του κρυπτοχριστιανισμού και των κρυπτοχριστιανών, έθεσε επί τάπητος την περασμένη Παρασκευή, η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων Κέρκυρας με κεντρική ομιλήτρια την ιστορικό-φιλόλογο Αναστασία Δαβιδοπούλου.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητρόπολης Κερκύρας, Παξών και διαποντίων νήσων, παρουσία του σεβασμιότατου μητροπολίτη Νεκταρίου.
Απόσπασμα από την ομιλία της Αναστασίας Δαβιδοπούλου
«…Ο πρώτος που αποκάλυψε την πίστη του μετά την έκδοση του Χάτι Χουμαγιούν στην Τραπεζούντα ήταν ο Κρωμναίος Πέτρος-Σάββας Σιδηρόπουλος, ο οποίος υπηρετούσε ως κλητήρας στο ιταλικό προξενείο της Τραπεζούντας. Αποκαλύφθηκε στις 14 Μάη 1856 αφήνοντας το τουρκικό όνομα Πεχλίλ και αφού ομολόγησε τη χριστιανική του πίστη, στον γενικό διοικητή της πόλης Χαϊρεντίν πασά, αρνούμενος τρεις φορές, όπως όριζε ο νόμος, τον Ισλαμισμό αφέθηκε ελεύθερος να ασκεί τα χριστιανικά του καθήκοντα.
»Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα η δυναμική επιτροπή πέτυχε την αναγνώριση και αποκατάσταση των πρώτων κρυπτοχριστιανών. Ολόκληρα χωριά των περιοχών Κρώμνης, Ματσούκας, Σουρμένων, Σάντας, Ιμέρας, το ένα μετά το άλλο σήκωσαν τη σημαία της εθνικοθρησκευτικής επανάστασης, αποκαλύπτοντας το μυστικό που έκρυβαν τόσους αιώνες.
30.000 κρυπτοχριστιανοί καταγράφτηκαν ως χριστιανοί από τις επιτροπές που είχαν συσταθεί το 1857.
»Χαρακτηριστικό είναι και ένα περιστατικό που περιγράφει ο φαρμακοποιός Θεόδωρος Παρασκευόπουλος από τη Δράμα. Το άκουσε από απόγονο ενός κρυπτοχριστιανού παπά, του Μολλά Βαΐζογλου από το Καπίκιοϊ της Ματσούκας.
»Στην έδρα της επαρχίας Τσεβισλίκ, σε απόσταση 27 χλμ. Από την Τραπεζούντα, εγκαταστάθηκε, σύμφωνα με το νόμο, μικτή επιτροπή, της οποίας τα μέλη ήσαν ο Έπαρχος, ο στρατιωτικός διοικητής και ο μολλάς, που ονομαζόταν Μολλά Βαΐζογλου. Στην επιτροπή αυτή προσέρχονταν οι κρυπτοχριστιανοί των γειτονικών χωριών, από την ανατολή ως τη δύση του ηλίου. Δήλωναν ότι είναι χριστιανοί και γράφονταν και με το χριστιανικό όνομά τους στα μητρώα, δίπλα στο παλιό τουρκικό τους όνομα. Την τελευταία ημέρα της προθεσμίας των δηλώσεων, όταν διαπιστώθηκε ότι κανένας άλλος δεν περίμενε να εγγραφεί, με τη δύση του ηλίου ο έπαρχος ετοιμάστηκε να υπογράψει και να σφραγίσει το σχετικό πρακτικό […].
»Τότε ο Μολλά Βαΐζογλου τους είπε:
-Μη βιάζεστε, περιμένετε.
-“Τι να περιμένωμεν;” απάντησε ο καϊμακάμης, “αφού ο ήλιος έδυσε και δεν έμεινε κανένας”.
-“Με συγχωρείτε”, είπε ο σαρικοφόρος Μολλάς. “Έμεινε ένας και αυτός είμαι εγώ”.
»Κι έκπληκτοι οι παρευρισκόμενοι Τούρκοι είδαν τον αντιπρόσωπο του Μωάμεθ να βγάζει το έμβλημα της μουσουλμανικής ιεροσύνης, το σαρίκι του, να το τοποθετεί με ευλάβεια πάνω στο γραφείο του επάρχου και απευθυνόμενος στο γραμματέα της επιτροπής να του λέει: “Γράφε! Γεώργιος Κηρυττόπουλος, επάγγελμα ιερέας”!» (Φωτιάδης Κ., Οι εξισλαμισμοί και η προσφορά των κρυπτοχριστιανών στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες, εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1974).
