«Ψαχουλεύοντας» τα αντικείμενα του πρόσφυγα παππού του από την Αργυρούπολη του Πόντου, τα οποία φυλούσε ο πατέρας του μετά το θάνατο του ηλικιωμένου, ο γιατρός στο επάγγελμα και δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης Χάρης Αηδονόπουλος εστίασε την προσοχή του σε ένα τεφτέρι με χοντρό χαρτί. Έχει διαγραμμίσεις, διστάσεις 12×20 εκ. και γραμμένα με το χέρι χριστιανικά και μουσουλμανικά ονόματα καθώς και αριθμούς.
Έμπορος υφασμάτων αλλά και σαράφης (δηλαδή δανειστής) στο επάγγελμα, όταν ζούσε στην αλησμόνητη πατρίδα ο Χαράλαμπος Αηδονόπουλος δάνειζε με τον προβλεπόμενο από το νόμο του οθωμανικού κράτους τόκο, σε χριστιανούς αλλά και σε μουσουλμάνους.
Στο συγκεκριμένο τεφτέρι έγραφε τα ονόματα, το οφειλόμενο ποσό και την ημερομηνία που θα έπρεπε να το επιστρέψουν έντοκα. Μάλιστα, επειδή πολλοί από τους δανειζόμενους ήταν αγράμματοι, έβαζαν ως υπογραφή το αποτύπωμα της σφραγίδας του δαχτυλιδιού τους που περιλάμβανε το όνομά τους.
«Υπάρχουν γραμμένα περίπου 40 ονόματα. Σε αυτούς τους ανθρώπους δάνεισε από τις αρχές του 1912 μέχρι τον Μάιο του 1914. Μετά δειλά-δειλά ξεκίνησαν τα άσχημα γεγονότα και οι πιέσεις προς τους χριστιανούς, οι οποίες προηγήθηκαν της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού. Τότε παππούς μου φαίνεται ότι αποφάσισε να σταματήσει να ασκεί το επάγγελμα του δανειστή.
»Όταν βρήκα το τεφτέρι ρώτησα τον πατέρα μου αν ήταν του παππού μου και απάντησε καταφατικά. Δεν ήξερα ότι στον Πόντο ήταν και σαράφης. Μια φορά η γιαγιά μου το είχε αναφέρει, αλλά δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία», λέει στο pontosnews.gr ο Χάρης Αηδονόπουλος.
Μέσα στο τεφτέρι είχε βάλει και ρούβλια διαφορετικής αξίας σε χαρτονομίσματα. Ο Χαράλαμπος Αηδονόπουλος βρέθηκε με την οικογένειά του και μαζί με άλλους Πόντιους στο Βατούμ της Ρωσίας, λίγα χρόνια πριν από τον ξεριζωμό, όταν έφυγε από τον Πόντο ο ρωσικός στρατός, για να αποφύγει τη βίαιη συμπεριφορά των Τούρκων προς τους Έλληνες.
«Προφανώς πήρε τα χρήματα μαζί με το τεφτέρι όταν έφυγε από το Βατούμ προς την Ελλάδα και τα κράτησε. Όλα είναι τσαρικά χρήματα και υπάρχουν ρούβλια διαφόρων αξιών καθώς και καπίκια που αποτελούν υποδιαίρεση του ρουβλίου», αναφέρει ο Χάρης Αηδονόπουλος.
«Χριστιανοί και μουσουλμάνοι είχαν σχέσεις εμπιστοσύνης»
Κατά τον Χάρη Αηδονόπουλο, η σημαντικότερη πληροφορία που προκύπτει από την ύπαρξη του τεφτεριού του παππού του είναι ότι σε καιρό ειρήνης, πριν ξεκινήσουν οι διωγμοί Ελλήνων και Αρμενίων από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλιστές, χριστιανοί και μουσουλμάνοι ζούσαν αδελφοποιημένοι.
«Βλέποντας το τεφτέρι αισθάνομαι ότι οι μουσουλμάνοι εμπιστευόταν τους χριστιανούς και τούμπαλιν. Αυτό συνέβαινε τουλάχιστον μέχρι το 1914, χρονιά που με βάση τα ιστορικά γεγονότα άρχισε να υψώνεται ένα… τείχος μεταξύ τους. Για να πάει ο μουσουλμάνος και να δανειστεί από έναν χριστιανό και στη συνέχεια να επιστρέψει τα χρήματα με τόκο, είναι δεδομένο ότι τον εμπιστευόταν», σημειώνει στο pontosnews.gr.
Χαρακτηρίζει δε το συγκεκριμένο τεφτέρι ως κειμήλιο που συμβάλλει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης αλλά και τον «ταξιδεύει» νοητά στα μέρη του Πόντου, με βάση τις περιγραφές που άκουσε κυρίως από τη γιαγιά του.
«Ο παππούς μου ήταν κλειστός άνθρωπος και δεν μιλούσε πολύ, ούτε για τις δουλειές του, ούτε για τη ζωή του στον Πόντο. Αυτό που θυμάμαι να λέει –όπως και η γιαγιά μου– ήταν «’ς σην πατρίδαν» όταν αναφέρονταν στον Πόντο.
»Επίσης, μπροστά μου ο παππούς δεν μιλούσε ποτέ ποντιακά. Ίσως αυτό να οφείλεται στον πόνο που ένιωθε, ίσως οι έντονες αναμνήσεις να τον στενοχωρούσαν και να μην του επέτρεπαν να εκφραστεί.
»Όταν παίρνω το τεφτέρι στα χέρια μου κάνω σκέψεις για την αλησμόνητη πατρίδα με βάση τις περιγραφές που έχω ακούσει αλλά και με βάση τις εικόνες που αποκόμισα όταν επισκέφθηκα τα μέρη πριν από πολλά χρόνια. Σκέφτομαι δροσερά νερά, όμορφα βουνά, οικόσιτα ζώα, το γάλα που έπαιρναν από τις αγελάδες και τρέφονταν οι δικοί μας… Φαντάζομαι τον παππού μου να συνδιαλέγεται και να συνεργάζεται με συντοπίτες του, χριστιανούς και μουσουλμάνους.
»Το κειμήλιο αυτό δυναμώνει τη μνήμη μου για την πατρίδα των προγόνων μου. Την κρατάει ζωντανή, όχι με πρόκριμα μίσους, αλλά με γνώμονα το να αποφύγουμε αντίστοιχα τραγικά γεγονότα στο μέλλον», τονίζει ο Χάρης Αηδονόπουλος.
Αργυρούπολη-Βατούμ-Θεσσαλονίκη
Στην Αργυρούπολη του Πόντου γεννήθηκε το 1888 ο Χαράλαμπος Αηδονόπουλος και ήταν το τέταρτο από τα έξι παιδιά της οικογένειας.
Το 1908 παντρεύτηκε την Πηνελόπη Μουμτζίδου από την περιοχή της Χερίανας και με την υποχώρηση του ρωσικού στρατού έφυγαν μαζί με τα δύο παιδιά που είχαν τότε, ηλικίας 5 και 7 ετών, για το Βατούμ. Μετά από πέντε χρόνια, και λίγο πριν ξεκινήσει ο ξεριζωμός, έφτασαν στη Θεσσαλονίκη μαζί με άλλους πρόσφυγες.
Προσελήφθη ως εισπράκτορας στα τραμ όπου δούλευε μέχρι την Κατοχή, πριν βγει στη σύνταξη.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
